Maandag 26/07/2021

Belgische lessen uit een Vlaamse reshuffle

Leterme heeft de Vlaamse poppetjes zo neergezet dat ze hem in de Wetstraat 16

Ruud Goossens maakt de politieke tussenstand

van de week op

Nu er met Kris Peeters opnieuw een minister-president actief is die zich voor honderd procent op zijn werk concentreert, kan de Vlaamse regering weer voluit aan de slag. Toch was dat niet de enige bekommernis van CD&V-chef Yves Leterme: hij legde vooral ook een Vlaamse puzzel die hem als federaal premier niet te veel hoofdbrekens zal bezorgen.

Toen de Vlaamse groenen, na de dioxineverkiezingen van 1999, uitverkoren bleken te zijn om mee aan te schuiven aan de federale onderhandelingstafel, was dat niet alleen een cadeau. Agalev draaide wel al bijna twintig jaar mee op het nationale niveau, over een regeerakkoord had geen enkele groene ooit onderhandeld. Op de ministeries had Jos Geysels of Magda Aelvoet geen pionnetjes waarmee ze konden debriefen, op hun ervaring konden ze al evenmin terugvallen en in de partij liepen geen 'wijzen' rond die hen met raad uit een vorig tijdperk konden bijstaan.

Niet alleen bij Agalev zorgde dat in 1999 trouwens geregeld voor een kortsluiting, ook in liberale hoek verliep de omschakeling naar het regeringswerk na elf bittere oppositiejaren niet zonder pijnscheuten.

De federale verkiezingen van 10 juni liggen pas drie weken achter ons en de onderhandelingen over een rooms-blauwe coalitie zijn nog altijd niet op kruissnelheid gekomen. Maar nu al valt op hoe de christendemocraten van Yves Leterme zich door het politieke mijnenveld manoeuvreren als zaten ze de voorbije acht jaar niet in de oppositie. Van trillende benen heeft de toekomstige premier, gepokt en gemazeld in een CVP-stal waar regeringswerk voor de hand lag, geen last als hij voor een audiëntie in Laken verwacht wordt. De voormalige eerste ministers, zoals Jean-Luc Dehaene en Wilfried Martens, hebben hun mobieltje dezer dagen constant bij de hand. En ook de oude netwerken draaien ondertussen weer op volle toeren.

Op veel missers kon Leterme dan ook nog niet betrapt worden. De herschikking van de Vlaamse regering was een heikele klus, aangezien hij drie jaar geleden nog met de hand op het hart beloofd had dat hij de rit volledig zou uitdoen. Bijzonder hachelijk kreeg de man van de 800.000 voorkeurstemmen het deze week echter nooit. Dat de promotie van Kris Peeters zonder veel poeha passeerde, is niet zo verwonderlijk - die doorschuifoperatie was weken geleden al gelanceerd via het geruchtencircuit. Maar Leterme dropte met Hilde Crevits en Steven Vanackere ook twee - toch redelijk onbekende - parlementsleden op een van de felbegeerde ministersstoelen. Zelfs dat zorgde echter nauwelijks voor een rimpeling op het oppervlak.

En dus kon de Vlaamse regering gisteren zonder enig probleem 'doorstarten': na het 'goed bestuur' van Yves Leterme mogen we ons verheugen op het 'krachtig bestuur' van Kris Peeters.

Maar, en dezer dagen allicht minstens zo belangrijk voor Leterme, de toekomstige premier heeft de poppetjes ook zo neergezet dat ze hem de komende jaren in de Wetstraat 16 zo min mogelijk voor de voeten zullen lopen.

Zo koos Leterme voor twee nieuwkomers die hoegenaamd niet tot het kamp van de communautaire scherpslijpers gerekend kunnen worden. Dat kan de CD&V-chef veel averij besparen nu er tijdens de volgende weken, maanden en jaren moeilijke gesprekken gevoerd zullen worden over een staatshervorming die nooit zover zal gaan als het Vlaams kartel voor de verkiezingen nog beloofde. Een minister-president die de communautaire tegenstellingen met grote regelmaat op scherp stelt - een minister-president zoals Leterme er zelf een was, zou een slecht karakter kunnen zeggen - kan de kopman van het kartel nu wel missen. Leterme weet dat het glas minder vol zal zijn dan een aantal mensen in zijn eigen rangen wel zou wensen.

Van de kersverse minister-president lijkt Leterme echter weinig te vrezen hebben. Kris Peeters is hoegenaamd geen Luc Van den Brande, wiens hart toch nog altijd een halve tel oversloeg als de eerste tonen van de Vlaamse leeuw weerklonken. Als voormalig topman van Unizo, de Organisatie voor Zelfstandige Ondernemers, ligt de focus van Peeters op economie en werkgelegenheid. De minister-president bekende gisteren op de radio zelfs dat hij nog nooit met een Vlaamse vlag gezwaaid heeft, en ook in het interview in Zeno vandaag klinkt hij bijzonder redelijk. "Hoe kleiner het binnenland, hoe belangrijker het buitenland", luidt het daar. "Het terugplooien op zichzelf vind ik bijna dodelijk. De solidariteit met een Waalse gehandicapte of met om het even wie het daar moeilijk heeft, vind ik vanzelfsprekend."

Ook Hilde Crevits heeft zich nooit geprofileerd op communautaire thema's. Ze is een poulain uit de fief van Leterme die niet voor brokken zal zorgen. Steven Vanackere noemt zichzelf dan weer een 'antiseparatist'. "Ik hou van België met zijn twee rijke culturen", zei Vanackere een paar jaar geleden nog in Brussel Deze Week. "Onder druk van de kartelpartners - mensen afkomstig uit de vroegere VU - wordt meer en meer aangedrongen op het verder federaliseren van delen van de sociale zekerheid. Instinctief zeg ik nee."

Neen, als Leterme opgejaagd zal worden op zijn Vlaamse flank, valt het te verwachten dat dat niet zal gebeuren door zijn CD&V-ministers in de Vlaamse regering. Veel waarschijnlijker is dat het gemor opstijgt in de fractie in het Vlaams Parlement, wat hem niet geweldig veel angst zal inboezemen, of bij de kartelpartner, wat véél explosiever is. Maar voorlopig lijkt er op de relatie met N-VA-voorzitter Bart De Wever niet meteen hoogspanning te zitten.

Met zijn reshuffle heeft Leterme ook zijn andere gevoelige flank, de progressieve ACW-vleugel, bijzonder mooi afgedekt. In de christelijke arbeidersbeweging maakt niemand er een geheim dat de geesten waren ingesteld op een coalitie met de socialisten, eventueel aangevuld met de groenen. Eerder deze week drukte Jan Renders zijn bezorgdheid uit over een coalitie met de Open Vld en de MR: daarin dreigen de sociale bekommernissen van het ACW ondergesneeuwd te raken. Volgens de ACW-voorzitter is een rooms-blauwe regering dan ook nog lang geen feit. "Ik zie hic et nunc op basis van de agenda's niet meteen een akkoord in het verschiet", zei Renders in De Morgen.

Toch lijkt die uitspraak vooral tactisch. De christelijke arbeidersbeweging wil de prijs opdrijven. "Het is evident dat er in een regering met de liberalen grotere inspanningen geleverd zullen moeten worden om de contacten met de beweging te onderhouden", klonk het gisteren bij een CD&V-parlementslid van ACW-signatuur.

En daar is de CD&V-partijtop al volop mee bezig. De nieuwe Vlaamse ministers komen allebei uit de ACW-stal. Dat is logisch, vinden ze in de christelijke arbeidersbeweging: "Er waren geen andere valabele kandidaten." Maar dat klopt natuurlijk niet. Zonder de inhoudelijke capaciteiten van Crevits en Vanackere te minimaliseren, zeggen dat ze incontournable zijn in een fractie waarin ook Ludwig Caluwé en Carl Decaluwé zetelen, klopt gewoon niet. Het kwam er vooral op aan het ACW in het licht van de rooms-blauwe onderhandelingen die op federaal niveau bezig zijn zoveel mogelijk op zijn gemak te stellen.

Héél erg op zijn gemak, want ook op federaal niveau lijkt Renders niet te moeten vrezen dat hij geen toegang heeft tot de regering. Zowel Yves Leterme, Inge Vervotte als Jo Vandeurzen (die alle drie certitudes zijn voor een federale topjob) komen uit de ACW-stal. Ook andere mensen die dezer dagen nadrukkelijk door het beeld lopen - zoals Cathy Berx, vaak geciteerd als opvolger van Vandeurzen aan het hoofd van de partij - zijn kind aan huis bij de christelijke arbeidersbeweging.

Bovendien werd onlangs aan een aantal mensen uit de ACW-stal gevraagd om mee aan teksten te beginnen schrijven die kunnen dienen voor een volgend regeerakkoord. Ze hebben niet geweigerd. Ook in de werkgroepen die al maanden actief zijn om de onderhandelingen voor te bereiden, is 'de beweging' goed vertegenwoordigd. Zo schrijft Marc Justaert, de topman van de Christelijke Mutualiteiten, mee aan het communautaire luik van de CD&V-onderhandelingsnota's. Neen, ook daar zit het voorlopig wel snor voor Leterme.

Paradoxaal genoeg lijken er, nu vooral de linkerflank afgedekt moet worden, vooral slachtoffers te vallen op de rechterflank van de christendemocratie. Over Ludwig Caluwé en Carl Decaluwé hadden we het net al. Ook Eric Van Rompuy zag zich voor de tweede keer gepasseerd, omdat hij "niet in het plaatje paste". En dan is er natuurlijk Pieter De Crem, al sinds jaar en dag persona nog grata bij de christelijke arbeidersbeweging. Als Leterme hem dezer dagen met dwingende hand naar het Kamervoorzitterschap probeert te duwen, is dat vooral omdat hij vreest dat de Oost-Vlaming, ondanks zijn 94.000 voorkeurstemmen, een brokkenpiloot dreigt te worden. Bij het ACW zullen ze de bijna-formateur echter niet op andere gedachten proberen te brengen.

Als De Crem zijn eigen begrafenis als CD&V-topper wil vermijden, weigert hij dat Kamervoorzitterschap gewoon. Zelfs wanneer het betekent dat hij een paar jaar zijn pijn moet verbijten op de achterste banken van het parlement. Eeuwig blijft zelfs Yves Leterme niet op post als CD&V-chef.

Ruud Goossens is chef politiek van De Morgen.

zo min mogelijk voor de voeten zullen lopen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234