Zondag 22/09/2019

Ecosysteem

Belgische hommels zetten Zuid-Amerika op stelten: er kan zelfs een rechtszaak van komen

Beeld Alamy Stock Photo

Zuid-Amerikaanse biologen luiden de alarmbel over het Chileense en het Argentijnse ecosysteem. Na een massa-import van hommels uit België en Nederland, wereldwijd de grootste exporteurs, is het ecosysteem er zodanig verstoord dat de biologen dreigen met een rechtszaak tegen de eigen regering.

U hebt het wellicht niet gemerkt, maar de Belgische hommel heeft met snelle tred de wereld veroverd. Niet door eigenhandig oceanen over te vliegen, maar via export naar buitenlandse landbouwbedrijven die er hun gewassen mee bestuiven. 

Zo levert België zijn bestuivers vandaag aan meer dan zestig landen. Van Japan, over China tot Chili: de Europese hommelsoorten zijn alomtegenwoordig.

Eén probleem: de Europese hommelsoorten blijven niet hangen in de serres van de boer die ze kocht. Ze zwermen uit als kolonisten en verdringen daarbij inheemse soorten. 

Dat leidt in landen zoals Chili en Argentinië tot verstoorde ecosystemen. Zo luiden Zuid-Amerikaanse biologen in het vakblad Journal of Applied Ecology de alarmbel over de inheemse reuzenhommel bombus dahlbomii. Die dreigt onder druk van de geïmporteerde Europese aardhommel volledig uit te sterven, wat ook bepaalde inheemse planten met uitsterven bedreigt.

Bovendien zaaien de Europese nieuwkomer uitheemse planten uit op Chileense en Argentijnse bodem. Resultaat: een ecosysteem dat zo hard verstoord is dat biologen dreigen met een rechtszaak tegen de Chileense overheid.

België en Nederland zijn wereldwijd de grootste exportlanden. Dat komt doordat het Belgische Biobest en het Nederlandse Koppert in de jaren 80 als eerste commerciële hommels begonnen te kweken voor landbouwtoepassingen. Een ware revolutie, want serregewassen zoals tomaten moesten voorheen manueel bevrucht worden. Hommels zoals de aardhommel, die het meest wordt geproduceerd, kunnen de opbrengst met 30 procent verhogen. 

Eigen kweek

Chili begon de hommels in 1997 volop in te voeren voor de lokale fruitteelt, met zware gevolgen voor de lokale hommelsoorten. “Een onbegrijpelijke keuze”, vindt Dave Goulson van de Britse universiteit van Sussex en een hommelexpert. “De Chileense overheid had moeten weten welke schade de Nederlandse en Belgische hommels het ecosysteem zouden berokkenen.” 

Die kritiek valt op een koude steen, want Chili voert nog steeds hommels in uit België, Nederland en in mindere mate uit Slowakije en Israël. Ondertussen heeft het land al meer dan een miljoen hommelkolonies losgelaten op haar gewassen.

Het kan nochtans anders. “De Europese aardhommel is niet geschikter om gewassen te bestuiven dan eender welke lokale hommel”, legt Jens D’Haeseleer, bijenspecialist van Natuurpunt, uit. “Elk land kan investeren in een eigen lokale hommelkweek. Het is gewoon duurder dan importeren.” 

D’Haeseleer haalt het voorbeeld van de Verenigde Staten en Canada aan, die de import van buitenlandse hommels verboden en lokale hommels lieten kweken op eigen bodem, weliswaar door Europese bedrijven. 

Volgens Goulson dragen de Europese leveranciers een grote verantwoordelijkheid voor het verstoorde Zuid-Amerikaanse ecosysteem. “De hommelkwekers investeerden niet in de kweek van lokale Chileense soorten, omdat het goedkoper was eigen Europese soorten te leveren, met alle gevolgen van dien.” 

Dat beaamt D’Haeseleer. “Elke hommelsoort wordt op een andere manier gekweekt. Het is goedkoper om één soort te verschepen naar pakweg tien landen, dan om tien aparte lokale soorten te kweken.”

Importstop

Ondertussen gaat de export van onder andere Belgische hommels naar Chili onverminderd door. Tot grote ergernis van de Argentijnse overheid, die wél een verbod oplegde, maar de insecten vanuit Chili ziet overwaaien naar Argentinië.

Het wordt moeilijk om de Zuid-Amerikaanse bombus dahlbomii nog te redden. Volgens de Zuid-Amerikaanse biologen is er één mogelijkheid: de import onmiddellijk stopzetten en de invasieve hommelsoorten uitroeien. 

“De aardhommel is in die regio te wijdverspreid om nog effectief uit te roeien”, reageert Goulson. “Ook zal een importstop de reeds aanwezige aardhommels niet tegenhouden om verder uit te zwermen.” 

“Destijds hebben we de impact van de aardhommel op het Chileense ecosysteem onderschat”, erkent Karel Bolckmans, COO van de Belgische hommelkweker Biobest. "Wel was het niet België of Nederland dat voor het eerst aardhommels leverde aan Chili, maar Nieuw-Zeeland", nuanceert hij. "De aardhommel was er al aanwezig voor wij begonnen te leveren."

Ook benadrukt hij dat Biobest zoveel mogelijk focust op het kweken van lokale hommelsoorten. “Ook de ontwikkeling van een Chileense hommel behoort tot de mogelijkheden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234