Maandag 02/08/2021

Belgische deelnemers uit Porto Alegre samen tegen de 'Washington-consensus'

'Seattle was protest. Porto Alegre was in het begin vooral dromen. Nu zitten we bij fase drie: het is tijd voor concrete voorstellen'

'Protest werkt. Nu respecteert Adidas de sociale regels'

Als Bush een land bezoekt, promoot hij natuurlijk het Amerikaanse model: politiek, militair, maar ook economisch. Dat neemt niet weg dat dat model steeds fellere tegenstand krijgt, en niet alleen militair in Irak. Organisaties als het Wereld Sociaal Forum in Porto Alegre trekken op tegen wat zij 'de Washington- consensus' noemen. Rudy De Leeuw (ABVV), Stefaan Declercq (Oxfam Solidariteit) en Johan Cottenie (11.11.11.), drie Belgische deelnemers aan Porto Alegre, leggen uit wat dat is.

Walter Pauli

Meer dan honderd Belgen vlogen vorige maand naar Brazilië, naar het Wereld Sociaal Forum. Ze hielpen ginds mee de 'Call To Action Against Poverty' opstellen, die ze nu willen vertalen naar het Belgisch Sociaal Forum. En dat is nodig, want hun oproep voor meer sociale rechtvaardigheid is niet altijd even gemakkelijk aan de man te brengen. De andersglobalisten van vandaag gaan structureler en degelijker te werk dan de antiglobalisten van het eerste uur, maar kunnen het niet verhelpen dat die jongens van de stevige betogingen gemakkelijker de media haalden.

Heren, met alle respect, maar als we spreken over de antiglobalistische beweging, verwacht het publiek jongens met een sjaal rond de kop. Geen veertigers of vijftigers als jullie, gepokt en gemazeld door het leven op conferenties en aan onderhandelingstafels.

(gelach) Declercq: "Dat was het eerste beeld van de antiglobalisten, na Seattle. Ook voor Seattle waren er al antiglobalisten. In Zuid-Mexico organiseerden de Zapatisten in 1994-1995 al de eerste sociale fora, waar ze opkwamen tegen de globaliserende economische orde. Zij werden afgelost door de bekende antiglobalisten. Maar vanaf 2001 heeft het Zuiden, ditmaal in Brazilië, het voortouw genomen, en werken zuid en noord samen.

"In Porto Alegre werd duidelijk dat onze beweging niet meer verder kan met alleen workshops van ideeën. De beslissingen of acties van Porto Alegre moeten politiek vertaald worden. Dat kan het Wereld Sociaal Forum niet zelf aan, omdat niemand in naam daarvan mag spreken - terecht overigens. Daarom is het goed dat, binnen die brede ruimte van het Forum, een aantal organisaties rond een beperkter programma samen verdergaan."

Cottenie: "Seattle was protesta, Porto Alegre in het begin vooral dromen. Nu zitten we bij fase drie: propuesta, het is tijd voor concrete voorstellen."

Ngo's en vakbonden leven van het begrip 'internationale solidariteit', wereldwijde samenwerking dus. Hoe rijmen jullie dat met de vlag van 'antiglobalisme'?

De Leeuw: "Dus spreken we liever van andersglobalisme. Dus heeft de internationale vakbeweging voorwaarden gesteld aan dat Forum. Eén: we spreken met representatieve partners. Twee: onze partners moeten democratische principes onderschrijven, zoals het afwijzen van geweld. Maar ook drie: wij werken wel graag samen met anderen, hoe divers ook. De vakbonden hebben geen monopolie op solidariteit. Er is nog te veel te doen in de wereld om als enige het woord 'solidariteit' te claimen."

Declercq: "De vraagstelling van de antiglobalisten was goed: hoe kunnen we de mensen op een directe manier betrekken bij grote beslissingen die hen aanbelangen, maar die tot nu toe over hun hoofden gebeurden. Wat is nog de rol van de nationale overheden, de lokale besturen? Specialisten in organisatieleer spreken graag van het 'subsidiariteitsprincipe': neem de beslissing op het laagst mogelijke niveau, en sta bevoegdheden pas af aan een hoger niveau als dat nodig is. Dat is ook de zorg van antiglobalisme, de bekommernis van het tegen 'over de hoofden heen beslissen'. Zoals grote ondernemingen vaak doen."

Daar zijn ze al: de verschrikkelijke multinationals, de vaste boeman van de ngo's.

Declercq: "Neem alleen het landbouwbeleid. Daar probeert Monsanto wereldwijd zijn claim te leggen op de zaden. Dat bedrijf achtervolgt 'tegenstanders' tot in de verste uithoeken. Zo dreigt Monsanto klacht in te dienen tegen sommige coöperatieven in het Zuiden, omdat het bedrijf hen wil verplichten hun zaaigoed te kopen. Die boeren mogen die Monsanto-zaden niet meer zelf kweken. Dat is een transnationaal bedrijf dat erg ver gaat in het bepalen van de lokale agenda."

De Leeuw: "Als het Wereld Economisch Forum in Davos nog altijd predikt dat de enige doelstelling van een bedrijf in het maken van winst kan bestaan, dan weten we dat het nog altijd vrij spel geeft aan bedrijven die delokaliseren naar landen waar de arbeidsvoorwaarden van geen tel zijn. Die ontwikkeling is ten eerste nefast voor de tewerkstelling hier en zal ten tweede de armoede ginds alleen maar bestendigen. Tot veel extra welvaart leidt het immers niet, als een textielfabriek in lageloonlanden tegen lage lonen mag blijven produceren. Onze vrienden van de Tunesische vakbond zeggen ons nu al: 'Jullie beschouwen ons nog als concurrenten voor jullie textielsector, maar dat klopt niet. Onze fabrieken delokaliseren nu al naar India, waar het nog goedkoper is, en straks naar de export-gerichte zones van China, waar sociale regels onbestaande zijn."

Cottenie: "Of neem de zaak van de aids-remmende middelen in Afrika, die is toch voldoende in het nieuws gekomen. Dat besef bindt alle organisaties in Porto Alegre. De tweede dag van de conferentie was er een videoverbinding met Davos. Vanuit Zwitserland sprak Bill Gates ons toe. Hij maakt vele miljarden winst en hij komt ons mededelen dat hij van die miljarden een deeltje aan ontwikkelingssamenwerking wil besteden. Dat maakte geen indruk. Wat voor zin heeft zo'n hulp uit de privé-sector, als tegelijk de Wereldbank in een land als Burundi komt verkondigen dat de staat haar programma's voor volksgezondheid moet afbouwen en overlaten aan diezelfde privé-sector."

In Burundi?

Cottenie: "In Burundi! En dat land voert de politiek van de Wereldbank dus gehoorzaam uit. Gevolg: de drie grote klinieken in Bujumbura zijn vandaag echte gevangenissen geworden. Wie zich laat verzorgen maar het niet kan betalen, houdt men vast. Men dwingt de familie eerst een koe te verkopen, dan pas is het in orde."

De Leeuw: "In het begin van hun geschiedenis probeerden die instellingen echt mee te werken aan de ontwikkeling van de armere landen. Maar er kwam een kentering. Eerst in de tijd van Nixon, maar vooral in de periode van Thatcher en Reagan, de jaren tachtig dus, raakte de Wereldbank doordrongen van de zogenaamde Washington-consensus: de neoliberale visie werd de vaste regel. Er is niet één parlement dat die lijn ooit heeft besproken, maar toch geldt dat neoliberalisme als 'grondwet'. Het is een blind geloof geworden waarin men vasthoudt aan standaard-oplossingen, ook als die in de praktijk niet blijken te werken.

"Zo kom je tot bizarre situaties. De Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds zeggen - terecht - dat het onderwijs een belangrijk wapen is tegen de armoede. Maar diezelfde instellingen stellen in hun voorwaarden om leningen toe te kennen dat er éérst bespaard moet worden in onderwijs. Zo raak je nooit verder."

Ngo's en vakbonden hebben vaak onvrede met de 'markt', zeker in de derde wereld. Maar als we ooit berichten horen van een arm land waar het beter gaat, toont men meestal beelden van lokale marktjes die floreren. Is handel toch niet de motor van welvaart?

Cottenie: "Als er goede voorbeelden bestaan van landen die erbovenop komen, is het telkens daar waar de overheid een belangrijke regulerende rol heeft gespeeld. Dat gebeurde in West-Europa, ook in Zuid-Korea. De staat nam de zaak in handen, en pas dan leidt de markt tot sociale vooruitgang. Wij zijn geen naïeve etatisten. Een staat moet geen producent van economische goederen willen zijn. Tanzania heeft dat geprobeerd en is mislukt, maar de staat moet wel reguleren."

Declercq: "Neem de economische boom in Azië. Alle landen die daarvan profiteren, hebben een heel sterke staat. En Afrika doet het zo slecht, onder andere omdat de Afrikaanse staten zo machteloos zijn. Oxfam werkt in West-Afrika samen met een grote boerenorganisatie. Die legt uit dat een land als Senegal goed zou kunnen boeren, alleen al met de eigen landbouwproducten. Maar hun overheid krijgt de gelegenheid niet de Senegalese markt te beschermen. Dus wordt het land overspoeld door import vanuit Europa, en zitten de boeren ginds in de problemen.

"Ik ben niet tegen groei, maar groei is geen synoniem voor ontwikkeling. Groei is een noodzakelijke voorwaarde, maar groei alleen is geen voldoende voorwaarde. Groei moet ook duurzaam zijn."

En liefst jobs creëren.

De Leeuw: "En volwaardige jobs. Twee slechte jobs bijvoorbeeld houdt mensen vast in de armoede. Daarom moeten de fundamentele arbeidsrechten gerespecteerd worden. In een aantal rapporten moet zelfs de Wereldbank toegeven dat in landen waar de vakbond wel aanwezig is, er niet alleen een betere verdeling van de welvaart komt, maar dat daardoor ook de samenleving stabiliseert, waardoor die landen ook economisch in een hogere versnelling draaien."

In de derde-wereldbeweging staat traditioneel het respect voor de lokale autonomie hoog op de agenda. Maar zijn jullie niet bezig met de export van het West-Europese samenlevingsmodel: een sterke overheid, een die reguleert en controleert.

De Leeuw: "Als syndicalist geneer ik me niet om te zeggen dat ons Belgische of westerse systeem werkt. We hebben daar ooit voor gevochten, en we willen nu vechten om dat Europese sociaal model te behouden. Maar ik ga daar ook niet triomfalistisch over doen. Als het Europese model ergens onder druk staat, dan is het wel in Europa zelf, met de wijze waarop de uitbreiding van de Europese Unie is georganiseerd. Voor de uitbouw van sociale cohesie beschikt de Unie slechts over de budgetten van vroeger, maar er zijn wel zeventig tot tachtig miljoen inwoners bij gekomen.

"Barroso hanteert geen sociale argumentatie meer. Onderschat de gevolgen van dat nieuwe Europese discours niet. Toevallig keek ik vanmiddag naar de Sloveense tv. Daar vindt men dat de sociale bescherming nu veel te hoog is. In Slovenië! Ze vinden daar van zichzelf dat ze af moeten van sectorale loonafspraken, ze willen hun arbeiders alleen nog maar individueel over hun loon laten onderhandelen. We spreken hier dus over een land dat op dertig, veertig procent van het Belgische inkomen zit, een land dat wel al tot de Europese Unie behoort. Dat Europese model kan dus wel eens onder grote druk komen staan."

Soms wordt dat ook 'sociaal protectionisme' genoemd.

De Leeuw: "Voor veel vakbondsleden in sectoren als de textiel en de confectie is het inderdaad niet altijd even eenvoudig om te zien dat de eerste bedoeling van die sociale clausules niet de bescherming van de eigen jobs is. Maar mag ik er toch op wijzen dat alle vakbonden in de derde wereld vragende partij zijn voor de verplichting van de sociale minimumnormen? Zij weten wat dat concreet is, zonder die normen te moeten leven en werken. Het gaat om het verbod op kinderarbeid. Het gaat verder om vrije vakbonden, vrij overleg, geen gedwongen arbeid. Dat staat trouwens allemaal in de arbeidsnormen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO). Voor ons is die IAO trouwens het belangrijkste tegengewicht tegen de internationale financiële instellingen. En ja, wij promoten een model van wereld-CAO's, zoals bij Danone. In die CAO verbindt die fabrikant er zich toe over de hele wereld de sociale grondrechten te respecteren, en niet alleen in het Westen, waar de publieke opinie meekijkt."

U noemt Danone. Zijn er nog bedrijven die goede punten kunnen krijgen?

Declercq: "De 'Schone kleren'-campagne had onmiskenbaar positieve gevolgen. Een bedrijf als Adidas is erg goed geëvolueerd. Vergelijk Adidas vandaag met Fila, dan ziet iedereen dat Adidas een veel socialere politiek huldigt."

Cottenie: "Ook in hun reclame. Ze profileren zich nu als 'People. Planet. Profit'."

De slogan 'Geen schandalen aan mijn voeten' tegen Nike, dat lag jullie wel. Maar oproepen 'Koop Adidas', dat is nog altijd een brug te ver?

De Leeuw: "De vakbonden van de voedingssector hebben die fameuze wereld-CAO met Danone afgesloten. Dan zie je hoe het overlegmodel ook op wereldniveau kan functioneren, want Danone laat toe dat die afspraken gecontroleerd worden. Dat telt. Ik heb vernomen dat Accor eenzelfde akkoord heeft gesloten met de vakbonden in de hotelsector. Dat is meer waard dan een sociale medaille van een of andere vzw."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234