Zondag 17/01/2021

Belgisch bureau wint Zilveren Leeuw

Afgelopen weekend opende de twaalfde architectuurbiënnale van Venetië, een monsterevenement. De hoofdtentoonstelling ‘People Meet in Architecture’, samengesteld door de Japanse architecte Kazuyo Sejima, omvat werk van een kleine 40 architecten en ontwerpers. Daarnaast zijn er meer dan 50 nationale inzendingen.

Twaalfde architectuurbiënnale van Venetië: het mag weer over de architectuur zelf gaan

VENETIË

De Zilveren Leeuw voor werken op de hoofdtentoonstelling was voor het Belgische bureau Office in samenwerking met de Nederlandse fotograaf Bas Princen. Rem Koolhaas kreeg een carrièreprijs.

De Gouden Leeuw in de hoofdtentoonstelling ging naar de Japanse Junya Ishigami, die voor de landenpaviljoenen was voor het koninkrijk Bahrein.

Dit jaar mocht de Franse Gemeenschap het Belgische paviljoen inpalmen. Uit 42 voorstellen koos die het project van het Brusselse collectief Rotor. Rotor raakte bekend door zijn experimenten met bouwafval. Het gaat hen niet om recyclage van materialen, maar om het hergebruik van complete objecten zoals deuren of sanitaire toestellen. Ze richtten er al tweemaal het festivalcentrum van Kunstenfestivaldesarts mee in.

Hun tentoonstelling ‘Usus/Usure’ onderzoekt de levenscyclus van materialen: wat is de impact van gebruik, belasting, onderhoud op bouwelementen? Rotor verzamelde daartoe afgedankte objecten zoals een tapijt, houten deurgrepen of bureaubladen. Die werden met uiterste zorg, als waren het kunstobjecten, opgehangen. Het verschil met kunst blijkt echter uit de toelichtingen: van elk object worden vindplaats en slijtagepatroon vermeld. De bijbehorende publicatie gaat uitvoerig in op theoretische en praktische consequenties van verwering, en reveleert grondige research.

Daarmee sloeg België absoluut geen mal figuur in de landencompetitie. Mijn favoriet was ‘Tokyo Metabolizing’, een installatie over de snelle mutaties in het inwendige van bouwblokken in Tokio, in het Japanse paviljoen. Het paviljoen van Bahrein, een land dat dit keer pas voor het eerst deelneemt aan de biënnale, won echter. De installatie documenteert met sterke beelden hoe de relatie tussen mens en zee daar teloorging door de oprukkende speculatiebouw.

Het interessantste van de biënnale is echter de tentoonstelling in de Arsenale, de oude scheepswerf van de dogenstad. Curator Kazuyo Sejima toont in ‘People Meet in Architecture’ de vele mogelijke benaderingen van het fenomeen architectuur.

Anders dan bij vorige edities bleven eindeloze datascapes en oeverloze theorie hier (gelukkig) achterwege. Je ziet concrete beelden en voorstellen, zelfs veel tekeningen en maquettes. Video en film verdringen hier overigens steeds meer de fotografie als architectuurvoorstelling. Zelfs 3D deed zijn intrede, onder andere in de film die Wim Wenders voor deze expo maakte.

Opmerkelijk: Sejima nam ook enkele overleden architecten in haar selectie op, zoals de Braziliaanse Lina Bo Bardi. Bo Bardi was niet bang om het leven een prominente plaats te geven in haar werk. Dat zegt ook veel over Sejima’s eigen voorkeuren.

Wie hier wel met theorie uitpakt, is Rem Koolhaas. ‘Cronocaos’ is een mooi staaltje van zijn onnavolgbare retorische talent. Hij veegt de vloer aan met een steeds machtiger monumentenzorg, waarvan de uitgangspunten ongereflecteerd blijven. Hij toont aan dat er steeds meer en steeds sneller beschermd wordt, maar dat desondanks alle sociaal-utopische gebouwen van de naoorlogse periode genadeloos ten prooi vallen aan de sloophamer. Dat brengt hij in verband met de teloorgang van de sociale rol van de architectuur. Briljant.

‘People Meet…’ presenteert ook twee Belgische teams. Jan De Vylder, Inge Vinck en Jo Taillieu (DVT) presenteren het ontwerp dat ze op vraag van de Chinese architect-kunstenaar Ai Wei Wei maakten voor een woning in Mongolië. Wei Wei verzocht wereldwijd architecten om voor het Mongoolse binnenland een woning van 1.000 vierkante meter te bedenken. De ontwerpers interpreteerden dat op hun wijze: ze selecteerden zeven kleine huizen van 150 vierkante meter, die verwant zijn aan de typologie van traditionele hoeves. In plaats van die huisjes ruimtelijk uit elkaar te leggen - dat liet de opgave niet toe - drukten ze ze in elkaar tot één compact volume. Een op het eerste gezicht onmogelijke oefening, die resulteerde in een verbijsterend aantal uiterst secure tekeningen en schetsen. Dat leidde tot een even verbazende maquette op grote schaal. Het medium tekening, meer dan een echt gebouw, werd zo de ontmoetingsplek voor een groep gepassioneerde ontwerpers.

Office, het bureau van Kersten Geers en David Van Severen, verzorgde hier samen met fotograaf Bas Princen de installatie ‘7 Rooms - 21 Perspectives’. Office deed hier twee jaar geleden al een opmerkelijke ingreep bij de ‘inrichting’ van het Belgische paviljoen. ‘After the Party’ liet dat gebouw namelijk leeg, maar zette er wel een stalen wand rond. Zo stelde Office het paviljoen zelf en de ruimte eromheen tentoon. De installatie werd niet bekroond maar trok veel aandacht. Dat leidde weer tot de uitnodiging voor ‘People Meet…’.

Office koos een opmerkelijke locatie: een vervallen gebouw met zeven kleine kamertjes in een tuin naast de Arsenale. Met een flinterdun afdak van zeildoek, gedragen door flinterdunne kolommen en een klein beetje verf zetten ze het gebouw naar hun hand. Hun kleine ingrepen maken de grens tussen binnen en buiten tegelijk tastbaar en onzuiver.

In elke kamer staan drie fotopanelen: collages die hun ontwerpen presenteren, foto’s van Princen die het oeuvre van Office documenteren, en eigen foto’s van Princen. Door de selectie van de beelden ontstaan merkwaardige echo’s tussen de beeldreeksen. Ze doen je nadenken over de spanning tussen orde/architectuur en chaos/natuur en over de onscherpe grens tussen ‘echte’ en ‘valse’ beelden. Subtiel maar pertinent werk.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234