Dinsdag 04/08/2020

InterviewRobbert Dijkgraaf

België was zo beroerd nog niet: 7 lessen uit de crisis van Robbert Dijkgraaf

Beeld ID

Wat leert de coronacrisis ons? En hoe zal het virus onze maatschappij veranderen? Vanuit zijn woning in het Amerikaanse Princeton - de vorige bewoners luisterden naar namen als Albert Einstein en Robert Oppenheimer - reikt Robbert Dijkgraaf (60), de Nederlandse natuurkundeprofessor die aan het hoofd staat van het wereldvermaarde Institute for Advanced Study, ons zeven lessen aan. ‘De zwaktes van vandaag zullen het beleid van de komende jaren bepalen.’

1. België is zo beroerd nog niet 

“In veel opzichten zijn dingen hier in de Verenigde Staten altijd extremer. Vaak slechter, soms beter, maar altijd intensiever. De dempende werking die Europa kent, zoals het sociale vangnet van een overheid, dat kennen we hier niet. Amerika is een land van grote schommelingen. We zitten hier niet alleen in het epicentrum van de coronacrisis, er is hier ook nog een president die de situatie alleen maar erger maakt. Voor mij is dat een reden om niet helemaal in het nieuws op te gaan.”

2. Voorkomen is beter dan genezen

“Eigenlijk kunnen we ook nu nog bijna alles. Boodschappen bestel je online en die worden tot in je keuken gebracht. Hoewel de wereld in crisis is, facetimen we met iedereen. Ook mijn werk gaat gewoon door. Dat was vijftig jaar geleden schier onmogelijk. We kunnen echter niet alles. Onze grote zwakte is dat we te weinig hebben nagedacht over de weerbaarheid van de wereld. Te lang heerste er een houding van: als er een ramp gebeurt, dan gaan we er achteraf wel wat aan doen. We moeten investeren in het voorkomen van rampen, het voorkomen van slechte dingen. Dat vinden we psychologisch gezien lastig, daar hebben we grote moeite mee.

“Deze coronacrisis is vergelijkbaar met een oorlogssituatie. De maatschappij wordt op een harde manier geconfronteerd met de gaten in het vangnet, de manier waarop we zijn voorbereid op een noodsituatie en de middelen die beschikbaar zijn om erop te reageren. Eén ding is pijnlijk duidelijk geworden: in het verleden is veel te weinig geïnvesteerd in kennis, gezondheidszorg en internationale samenwerking. Die zwakke punten zullen het beleid en het debat van de komende jaren bepalen.»

3. Staar je niet blind

Wanneer er een ramp gebeurt, schrikken mensen wakker en specifieke details van die ramp nemen de overhand. Na 11 september 2001 werd er alleen maar gepraat over moslimterrorisme en de focus in de wereld, zeker in de VS, was helemaal daarop gericht. Zonder dat we het doorhadden, viel in 2008 de Amerikaanse bank Lehman Brothers om, belandde de wereld in een financiële crisis en was daar dus opeens een nieuwe ramp.

“Nu hebben we een virus als vijand en overal zie je de neiging om alles door de lens van het virus te bekijken, terwijl je de lens breder moet trekken. Het is niet zo dat we niet genoeg over pandemieën hebben nagedacht, maar we zijn vergeten om een totaalbeeld te schetsen van alle bedreigingen en te kijken hoe we daarmee omgaan.”

4. Zoek naar blinde vlekken

“Het goede van een crisis is dat je wakker schrikt. De gangbare fout is echter dat de volgende crisis wordt gezien als een replica van de crisis die we nu doormaken. Dit virus zat in onze blinde vlek en de grote vraag is: welke andere blinde vlekken hebben we? Klimaatverandering, voedselveiligheid en economische ongelijkheid zijn andere grote risico's die het leven kunnen ontwrichten.

“Deze crisis maakt duidelijk dat de wereld een enorm ingewikkeld systeem is geworden, met veel onderlinge afhankelijkheid. Vergelijk het met het wegennetwerk: als er ergens in België een vrachtwagen omkiepert, ontstaat er een verkeersinfarct en voor je het weet staat het hele land vast. Dit is een metafoor voor de fragiliteit van de internationale samenleving.”

5. Omarm de wetenschap

“Wetenschap en technologie zijn de twee belangrijkste pijlers van de maatschappij. Maar ze zijn de aanval en de verdediging tegelijk. Veel van de problemen zijn veroorzaakt door de mens en de technologie, van kernwapens tot zure regen. Er is maar één manier om kwade technologie te bestrijden: met goede technologie. Natuurlijk zitten we nu binnen en houden we anderhalve meter afstand, maar dat is een botte manier om de crisis te bestrijden. De slimme manier is om te detecteren, om behandelmethodes te ontwikkelen en om een vaccin te vinden. Als je op korte termijn ergens een klein zonnetje achter de wolken wilt zien, dan is het dat het respect voor en de afhankelijkheid van wetenschappelijke kennis is vergroot.”

6. Bereid je voor op de grote schok

“Een heleboel dingen zijn een jaar verschoven. Van de Olympische Spelen over het Songfestival tot het afstuderen van onze middelste zoon. De klok is een jaar teruggezet, maar wordt ook versneld vooruitgezet. Volgend jaar is het ook 2022 of zelfs 2030. Deze crisis moet je zien als een aardverschuiving. De spanning bouwt zich langzaam op, er gebeurt de hele tijd niks en dan volgt de schok en die mondt uit in een transitie. Vooral op het gebied van technologische ontwikkelingen. In die zin hebben we de toekomst versneld binnengehaald. Aan de andere kant hebben we de toekomst een jaar uitgesteld.”

7. Vergeet die vierde vakantie

“Een crisis kan louterend werken, omdat we gezamenlijk een gedachte-experiment hebben gedaan. Heel lang hebben we in een waan geleefd en gedacht dat we bepaalde dingen erg nodig hadden. Dat is niet zo. We werken keihard voor die vierde vakantie en om te eten in een sterrenrestaurant. Het hele pakket is los zand en als je één element van je leven verandert, verandert alles.

“Onze zoon zei laatst dat hij het eigenlijk prima vindt zonder auto's en vliegtuigen. En hij heeft gelijk. We hebben straks een tijd in een alternatieve wereld geleefd en dat laat ons toe de dingen anders te zien. Natuurlijk zullen we uiteindelijk terugkeren naar een deel van ons oude leven, maar niet op het niveau zoals we dat gewend waren. En zeker niet met nog een schepje erbovenop.”

© HUMO

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234