Zondag 20/06/2021

België volgens Hotel Leopold

Wie de macht ambieert, moet als staatsman handelen. Vandaar dit advies van de historische leiders van de CVP/CD&V

Walter Pauli

maakt de politieke tussenstand van de week op

De Hotel Leopoldtop van woensdag (zie pagina 1) is een CD&V-bijeenkomst die tot de verbeelding spreekt. Door het grote aantal ex-premiers en christendemocratische ministers van staat (alleen Paula D'Hondt en Miet Smet ontbraken) zou men dit de de eerste kroonraad van de nieuwe eeuw kunnen noemen.

Iedereen voelt ook aan dat deze regeringsvorming een scharniermoment kan zijn. In welke mate gaan we verder met België? Gaan we wel verder met dit land, of beginnen we eigenlijk met een boedelscheiding? Er is geen brede marge meer: straks moeten alle partijen over een dunne koord.

In die zin is het niet alleen verstandig maar zelfs wijs van Vandeurzen en Leterme om zich even te laten omringen door het beste wat de christendemocratie de voorbije halve eeuw te bieden had. Door een gezelschap met de zeldzame expertise van staatshervormingen, zowel de pogingen die lukten als de zo mogelijk nog leerrijkere 'andere' (het lot van talrijke Stuyvenberg- en Egmontakkoorden). In Hotel Leopold was er trouwens geen meningsverschil over de fundamentele partijkoers: België blijft bestaan. En Yves Leterme moet dat mogelijk maken.

In Hotel Leopold schaarden de CD&V-wijzen zich als één man achter een project dat al lang in de steigers staat, maar waarover niet gesproken mag worden: dat Vlaams minister-president Yves Leterme er voluit voor gaat om Verhofstadt op te volgen als premier. Zwijgen dus, zelfs al blijft Leterme nummer één in de polls, en zijn partij ook, en wettigt zijn onverdroten reisijver en aanwezigheidspolitiek in binnen- en buitenland het vermoeden dat hij er keihard aan werkt om zijn kans te grijpen. Dat Leterme níét zou kandideren voor het ambt van eerste minister, dat zou pas wereldnieuws zijn, in Vlaanderen en in Wallonië. Leterme kan deze vergadering zelfs interpreteren als het signaal dat dit uitgelezen CD&V-gezelschap "hem heeft gevraagd om zijn verantwoordelijkheden op te nemen".

Maar CD&V moet op safe spelen. Daarom mag Leterme voor het einde van de federale onderhandelingen geen ontslag nemen als minister-president. De afloop is immers te onzeker. In 2003 paste de VLD trouwens dezelfde truc toe: twee dagen voor de verkiezingen laat minister-president Patrick Dewael weten dat hij zal verhuizen naar de federale verkiezingen. Wie hem zal opvolgen, blijft onduidelijk. Pas drie weken na die verkiezingen blijkt dat zich een consensus aftekent rond Bart Somers. Toen al was Dewael honderd procent zeker dat hij minister zou worden. Nu liggen de kaarten nog moeilijker, omdat Leterme alleszins zal ambiëren een regering met tweederdemeerderheid te vormen.

Vandaar dat er al gesproken wordt over zijn opvolger, maar dat men er zich voor hoedt nu al keuzes te maken. Het was al bekend dat aan Kris Peeters gedacht wordt. Maar dat ook de naam van Luc Van den Brande valt, is verrassender. Al is het niet onlogisch. Eén: Van den Brande is en blijft een CD&V'er met een uitgesproken Vlaams profiel, zelfs met een anti-Belgisch randje. Als Van den Brande niet acceptabel is voor de Vlaamse beweging (bij zogezegd 'verraad' van Leterme), dan geen enkele christendemocraat. Twee: Luc Van den Brande zou er de ultieme illustratie van zijn dat paars niet alleen voorbij is, maar dat paars weinig meer was dan een haast irrelevant intermezzo. CD&V neemt de draad op waar de CVP die in 1999 zo ongelukkig liet vallen: bij Van den Brande.

Maar daartegen staat natuurlijk dat men in dat geval de Vlaamse regering beter kan laten vergaderen in Mechelen dan in Leuven, met Van den Brande én Vervotte als Vlaamse ministers. Dat maakt die piste moeilijk, zo niet onmogelijk. Tenzij Vervotte federaal minister wordt, of tenzij zij Vandeurzen als voorzitter zou opvolgen. Want die zou wel eens de nieuwe minister van Sociale Zaken kunnen zijn, of Marc Justaert kunnen opvolgen als voorzitter van de Christelijke Mutualiteit. Maar hiermee zitten we op de grens tussen Wetstraatanalyse, politieke sciencefiction en volgehouden gossip.

Ook voorbarig, maar al veel minder, is de consensus rond Herman Van Rompuy als een man die een 'prominente rol' te vervullen heeft bij eventuele regeringsonderhandelingen, en de nog eventuelere regering-Leterme I.

De oudste Van Rompuy herwon recentelijk zijn gezag uit de Dehaene-era. In de donkerste dagen van de N-VA-crisis vroeg Leterme al expliciet naar hem. Hij is nu een discrete, verstandige en invloedrijke Richelieu.

Het zou Leterme ook ontzettend sterk maken in de te verwachten bikkelharde onderhandelingen met Franstalige politici. Het duo Leterme-Van Rompuy is een stel waarmee de PS of cdH of welke andere Franstalige partij ook een sparringpartner zullen hebben. Ook al kleefde (kleeft) aan Leterme het imago van 'separatist', eventueel 'communautair avonturier', met Van Rompuy erbij valt het vertrouwen te herstellen.

Meer, als duo zouden ze supèr zijn, zoals dat bezuiden de taalgrens heet. Leterme is van huis uit zelfs Franstalig, praat tot vandaag met zijn ouders nog altijd Frans trouwens, en koestert geen emotionele anti-Belgische sentimenten, wat hem definitief onderscheidt van zelfs de gematigde vleugel van de Vlaamse beweging. Leterme is oneindig minder anti dan Bert Anciaux.

Maar net als Herman Van Rompuy laat hij zich niet chanteren op pro-unitaristische gevoelens of een vaag discours van 'solidariteit'. Het gebrek aan sentimentaliteit werkt in twee richtingen. Ook Herman Van Rompuy maakte meermaals duidelijk dat niets CD&V met cdH bindt. Niets extra's, bedoelt hij, geen voorkeursbehandeling wegens dat gemeenschappelijke verleden. Van Rompuy kijkt zakelijk tegen cdH aan: als een akkoord met die partij CD&V vooruit helpt, zegt hij niet neen.

Maar Joëlle Milquet moet niet komen flemen, sinds ze bij de Lambermontakkoorden de paarse regering en Verhofstadt door hun enige écht onmogelijke moment hielp. In ruil voor geld voor het Franstalige onderwijs leverde Milquet paars een nodige tweederdemeerderheid en knakte ze het elan van CD&V, en ook de carrière van voorzitter Stefaan De Clerck.

Dit duo is de vleeswording van de CD&V-agenda voor straks en in die zin ook een 'garantie' voor Vlaanderen. De Vlaamse christendemocraten hebben niets beters, niet sterkers, niets slimmers in huis, ook geen andere toponderhandelaars die beneden de taalgrens op meer respect kunnen rekenen.

Blijft het feit dat het voor CD&V'ers als Pieter De Crem natuurlijk niet fijn is dat publiek de indruk gewekt wordt dat boven zijn hoofd beslist wordt. Als reactie op dergelijke berichten durven partijleden, in de discretie van de anonimiteit, wel eens onhoffelijke termen 'gerontocratie' in de mond nemen, of het 'pamperen' van deze of gene.

Natuurlijk leest de bijeenkomst als een vervolg op vroegere scènes uit de legendarische boeken van Hugo De Ridder, de beroemde reconstructies van Poupehan en Zevenborre. Niet dat Hotel Leopold helemaal in die rij staat, maar de techniek is dezelfde: een besloten elite wijst de richting. Ook recentelijk bleef dat zo, toen in 1999 Stefaan De Clerck als voorzitter aangeduid werd. Dat gebeurde niet op het partijbureau, maar in Zeebrugge, op het appartement van Jean-Luc Dehaene.

En het gebeurt overal. Op precies hetzelfde moment dat de CD&V'ers samen zaten in Hotel Leopold, verzamelde de liberale top woensdagavond in het (overroepen) Italiaanse sterrenrestaurant Senza Nome in Schaarbeek. Cynici zeiden dat ze binnendruppelen in dalende volgorde van belangrijkheid: eerst Slangen, dan Verhofstadt, De Gucht, Dewael en ten slotte Somers. Dat was ook in de eerste plaats om eens een fles goede wijn te drinken op kosten van de partij of een of ander kabinet.

Maar het VLD-verhaal is hoe dan ook eenvoudiger om vertellen dan wat CD&V wil zeggen. De liberalen willen verder met Verhofstadt. De CD&V verder met Leterme, zonder Vlaanderen te laten vallen. CD&V wil ook verder met België, zonder het kartel met N-VA te doen springen. CD&V wil alles, zonder veel kiezers voor het hoofd te stoten en met de ambitie er nog meer nieuwe aan te trekken.

En daarom deze vergadering. Wie het land in handen wil nemen, moet staatsmanschap tonen.

Want de ambitie is groot, maar de risico's eveneens. En de politieke beloning navenant. Als het plan lukt.

Walter Pauli is adjunct-hoofdredacteur van deze krant.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234