Vrijdag 07/10/2022

VN-onderzoek

België opent geheime archieven om mysterieuze dood VN-baas op te helderen

Reddingswerkers aan het wrak van het vliegtuig van VN-secretaris-generaal Dag Hammarskjöld in 1961. Beeld BELGAIMAGE
Reddingswerkers aan het wrak van het vliegtuig van VN-secretaris-generaal Dag Hammarskjöld in 1961.Beeld BELGAIMAGE

Op vraag van de Verenigde Naties zal België uitzonderlijk toegang verlenen tot haar geheime archieven met geclassificeerde documenten rond de dood van voormalig VN-secretaris-generaal Dag Hammarskjöld. Dat zijn de kabinetten van Justitie, Defensie en Buitenlandse Zaken overeengekomen. In april van vorig jaar schreven we daar onderstaand artikel over, dat we naar aanleiding van nieuwe getuigenissen over de zaak opdiepten:

Bruno Struys

De Zweed Dag Hammarskjöld werkte in 1961 aan een wapenstilstand tussen het net onafhankelijke Congo en de afgescheurde provincie Katanga, toen hij in september van dat jaar om het leven kwam bij een mysterieuze vliegtuigcrash.

De oorzaak bleef al die tijd onopgehelderd. Enkele jaren geleden toonde onderzoekster Susan Williams aan dat het vliegtuig vermoedelijk doelbewust werd neergeschoten. Sindsdien is de VN een nieuw onderzoek gestart. In december vroeg een VN-resolutie aan de betrokken lidstaten, waaronder België, om een onafhankelijke hoge ambtenaar aan te stellen die de archieven moet doorzoeken.

De Belgische regering gaat in op de vraag en speelt ze door aan het Comité I, dat het toezicht voert op de inlichtingendiensten. Het Comité I zal in de archieven van de Staatsveiligheid, de Algemene Dienst Inlichting en Veiligheid (ADIV) en Buitenlandse Zaken zoeken naar rapporten uit de tijd van de crash.

Strijd tegen Lumumba

"Het is niet onwaarschijnlijk dat er nog iets te vinden valt", zegt socioloog en auteur Ludo De Witte. "De Belgen hebben de afscheiding van Katanga destijds georganiseerd als onderdeel van de strijd tegen de Congolese leider Patrice Lumumba (de eerste democratisch verkozen premier van de Republiek Congo die vermoord werd, BST). Congo was onleefbaar zonder de rijke ertsen van Katanga. Als het vliegtuig echt is neergehaald, moet er informatie te vinden zijn."

Sabotage

In regeringskringen valt weinig hoop te horen dat het onderzoek van het Comité I nieuwe zaken aan het licht brengt. België heeft vorig jaar al tien documenten vrijgegeven en overgemaakt aan de VN, en meer zou er niet zijn.

Ludo De Witte betwijfelt dat: "België heeft een traditie van het saboteren van dat soort onderzoeken. In het eerste VN-onderzoek in 1961 naar de moord op Lumumba staat letterlijk dat België dat onderzoek gesaboteerd heeft. Ook bijna 60 jaar later blijft het naar boven spitten van dat soort combines problematisch.”

Zo moet het Comité I antwoorden waar de Belgische piloot en huurling Jan Van Risseghem in de nacht van de vliegtuigcrash was. Uit de informatie die België vorig jaar aan de VN verschafte, bleek dat Van Risseghem die nacht in ons land was, maar volgens info van de Verenigde Staten was in Katanga.

De kist met het lijk van Dag Hammarskjöld, gedragen door agenten van Noord-Rhodesië. Beeld BELGAIMAGE
De kist met het lijk van Dag Hammarskjöld, gedragen door agenten van Noord-Rhodesië.Beeld BELGAIMAGE

Er bestaat een piste dat het vliegtuig van Hammarskjöld is neergehaald door een tweede vliegtuigje. Van Risseghem vloog in die tijd als huurling voor de Katangese luchtmacht en stond erom bekend dat hij het vuur opende op de VN-vredesmissie en de Congolese burgers. Maar de Belgische piloot, die in 2007 overleed, is veruit de enige verdachte in deze zaak, waarin tot 8 landen betrokken kunnen zijn, waaronder de VS, België, Zuid-Afrika, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

Voormalig Amerikaans president Harry S. Truman met Dag Hammarskjöld (rechts) in 1953.
  Beeld BELGAIMAGE
Voormalig Amerikaans president Harry S. Truman met Dag Hammarskjöld (rechts) in 1953.Beeld BELGAIMAGE
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234