Donderdag 21/10/2021

België, land in reparatie

Erwin Mortier is auteur. Zijn roman Godenslaap werd bekroond met de Ako Literatuurprijs 2009. Dit jaar publiceerde hij Gestameld Liedboek.

Hij moet wellicht vanuit de ruimte te zien zijn geweest, de storm van flitslichten die losbarstte boven de Belgische hoofdstad toen na net geen zeshonderd dagen politiek gemodder premier Elio di Rupo dan eindelijk een regering aan de burgers en persmeute voorstelde. Er werd breed geglimlacht, de beurskoersen veerden even op en er heerste overal opluchting. Niettemin blijven er vragen. Zal deze nieuwe regeringsploeg België weten te bevrijden uit de impasse, of dondert hij straks uit elkaar en mogen we nog meer brokken lijmen? Na een politieke stilstand die in wezen al sinds 2007 duurt, na een treurige processie van koninklijke ond Erwin Mortier analyseert het Europese onbehagen. erhandelaars, verduidelijkers, verzoeners en andere biechtvaders, na talloze informatierondes en consultaties ten paleize, hopen vele Belgen het eerste en vrezen anderen in stilte het tweede. Dit kabinet is er nu eenmaal vooral gekomen onder druk van de ratingbureau's, in korte tijd uitgegroeid tot de celebrities van de mondiale financiële crisis, niet zozeer door een plotse vonk van politieke bezieling bij onze verkozenen.

Tegelijk vormt Brussel het toneel voor telkens weer inderhaast samengeroepen topontmoetingen tussen de leiders van de Europese Unie nu haar munt en haar eenheid in zwaar weer terechtgekomen zijn. Maar ook daar blijft onduidelijk welk schouwspel ons wordt voorgeschoteld. Telkens weer mag president van Rompuy ten overstaan van de wereldpers laten zien hoe handig hij is in evenwichtskunsten op een slap koord dat aan de ene kant wordt vastgehouden door Bondskanselier Merkel en aan het andere eind door de Franse president Sarkozy. Groot-Brittannië intussen, blijft zich tegen beter weten koesteren in haar aloude illusie van een splendid isolation. In het Europa van een 21ste eeuw die we ons allemaal waarschijnlijk wat vrediger hadden voorgesteld, spelen kennelijk nog altijd dezelfde machtsverhoudingen die het continent al beheersten voor de grote oorlogen waarin het zichzelf tot tweemaal toe heeft gestort. Er hangt een vreemd soort nostalgie in Brussel, zowel op het nationale als op het Europese vlak. Men lijkt de diepe crisis, die in wezen veel verder gaat dan de economische problemen, nog steeds binnen de oude vertrouwde kaders te willen dwingen, terwijl op het wereldtoneel nieuwe spelers hun plaats opeisen en de oude patronen en verhoudingen al langer dan vandaag aan het verschuiven zijn.

Ook het politieke krachtenveld in het kleine België lijkt zich nog één keer in de vertrouwde denkkaders terug te trekken. Uiteindelijk zijn het de traditionele politieke families die, weliswaar met tegenzin, het laken naar zich toe hebben getrokken, waarbij de Vlaams-nationalistische formatie knarsetandend staat toe te kijken, in de feiten herleid tot haar aloude rol van zweeppartij. Een grondige herinrichting van ons staatsbestel zit er ook deze keer niet in. Men zal zich, niet voor de eerste keer in de Belgische politieke geschiedenis, beperken tot het aandraaien van wat schroeven en het vervangen van een paar sleetse onderdelen opdat de staatsmachinerie weer verder kan tuffen - tot de volgende blokkering. België is en blijft daarmee l'état dépannage: een land in een toestand van chronische reparatie, een bijwijlen charmante maar toch steeds vaker zorgwekkende opeenstapeling van lapmiddelen die tot nu toe vrij schokbestendig is gebleken omdat ze gestut werd door de Europese constructie. Maar nu de Unie de zwaarste crisis beleeft sinds haar ontstaan en ze zelf op haar grondvesten davert, hebben vele Belgen het gevoel dat zich onder hun voeten nog maar weinig vaste grond bevindt.

Europa lijkt wat dat betreft zelf Belgischer te zijn geworden. Nu de mankementen aan het Europese Huis steeds zichtbaarder worden, schijnen de staatslieden zich slechts te willen beperken tot het vernagelen van wat dakpannen en het dichten van lekkende goten, in de hoop dat de rot niet verder in de muren trekt. De burger neemt de grote verklaringen na iedere topontmoeting, over belangrijke stappen vooruit, definitieve maatregelen en drastische beslissingen met enig argwaan in ontvangst - want enkele weken voordien waren er ook al zulke stappen gezet, en ongetwijfeld zullen over nog wat weken nieuwe definitieve stappen worden ondernomen en mag de Europese president zijn wankele dans met Frankrijk en Duitsland nog wat verfijnen.

Het lijkt op de burger weinig indruk te maken. Europa heeft zichzelf altijd al in hoogdravende retorieken gehuld om te maskeren dat de meeste bewoners van dit continent zich maar moeilijk kunnen identificeren met de Unie die er niettemin in geslaagd is welvaart, voorspoed en de langste periode van vrede ooit te garanderen. De herinnering aan de vreselijke omstandigheden waarin de eenmaking is tot stand gekomen vervaagt. De ooit zo pregnant gevoelde historische noodzaak van de Unie is uit het collectieve bewustzijn aan het verdampen. Europa lijkt te vergeten waar het vandaan komt en daardoor niet goed meer te weten waar het heen wil. Deze leemte, die zich situeert in de ziel van Europa, is niet zonder gevaar.

Dat besef mag wel luider klinken dan vroeger wel eens het geval was. "Je kunt dat ook verbinden met het nationalisme dat steeds populairder wordt", liet EU-commissaris De Gucht in een Belgische krant noteren. "Als een nostalgie naar de tijd dat we dichter bij elkaar en meer onder ons waren, het verlangen naar een homogene gemeenschap, die zogezegd beter in staat zou zijn de uitdagingen aan te kunnen, wat in een geglobaliseerde wereld redelijk grote onzin is." En verder: "Ik denk dat de wereld behoefte heeft aan een stuk meer ideologie... Wij zijn allemaal doordrukken van elkaar geworden."

Het onbehagen van de Belgen, in hun politiek, de nationale en de Europese, hun keuzes, zeker aan Vlaamse kant, voor populistische en nationalistische figuren, zijn uiteindelijk weinig meer dan lokale uitingen van een gevoel dat bij de meerderheid van de Europese burgers overheerst. Het lijkt maar weinig nut te hebben te kiezen voor politici die allemaal op klonen van elkaar zijn gaan lijken. Nergens wordt dat onbehagen afdoende vertaald in duidelijke stellingnames die tegelijk de complexiteit van de uitdagingen waar we voor staan niet uit de weg gaan. Lusteloosheid wordt omgezet in holle frasen, illusieloze geestdrift. Terwijl het er, zowel op het nationale als op het internationale toneel, op aankomt minder theater te verkopen, en veel meer wezenlijk drama, om een tragedie te vermijden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234