Maandag 16/12/2019

Interview

‘België is te laat met privatiseringen’

Leo Sleuwaegen. Beeld Bob Van Mol

Koen Van Gerven was al weg, nu gaat ook Dominique Leroy lopen. De twee belangrijkste overheidsbedrijven Bpost en Proximus zijn hun bazen kwijt. Maakte de regering het hen te lastig of was hun loon te abominabel? Economieprofessor Leo Sleuwaegen zet de zaken op scherp.

Sleuwaegen, professor bedrijfsstrategie aan de KU Leuven, wordt door zijn collega’s aangeduid als dé expert inzake overheidsbedrijven en privatiseringen. Hij windt er geen doekjes om: de regering kan Proximus beter privatiseren, samen met andere beursgenoteerde overheidsbedrijven, zoals Bpost. 

Dat Dominique Leroy én Koen Van Gerven kort na elkaar vertrokken, kan haast geen toeval zijn. “De politieke onzekerheid maakte hun jobs niet bepaald makkelijker of aantrekkelijker. Een CEO die zich op zo’n niveau niet ten volle kan ontplooien, raakt gefrustreerd.”

Dominique Leroy vertrekt naar het Nederlandse telecombedrijf KPN, in alle opzichten een nabije concurrent van Proximus. Kan dat wel?

Sleuwaegen: “Ik weet niet of Leroy een niet-concurrentiebeding heeft in haar contract met Proximus. Maar zelfs met zo’n clausule valt zo’n transfer juridisch gezien moeilijk te verhinderen. Niet-concurrentiebedingen hebben steeds minder kracht. Er bestaan wel Europese regels, maar die mogen ook niet té stringent zijn.

“Naast die juridische afweging speelt natuurlijk de persoonlijke deontologie van Leroy. Het zal voor haar een zaak zijn om de bedrijfsgeheimen niet prijs te geven.”

Er is nu wel een onderzoek door beurswaakhond FSMA, omdat ze in augustus voor meer dan 285.000 euro aan Proximus-aandelen verkocht. Handelde ze met voorkennis? Wist ze dat de waarde van het aandelenpakket na haar vertrek zou dalen? 

“Ik denk dat ze niet precies kon weten hoe de beurs zou reageren. En dan moet je ook kunnen vaststellen dat ze dat bewust heeft gedaan. Het is bijzonder moeilijk om daar inzicht in te krijgen. Maar het is moeilijk te zeggen. Zoiets moet je het onderzoek laten uitwijzen.”  

Begin jaren 2000 was er sprake van een fusie tussen KPN en Proximus. Betekent haar overstap dat er opnieuw gewerkt wordt aan een fusie tussen die twee bedrijven?

“Ik weet niet of er een onmiddellijke link is, maar de overstap van Leroy zou een fusie wel kunnen faciliteren. Op lange termijn is een fusie tussen deze twee bedrijven wel logisch, omdat ze zo op elkaar lijken. Hun markten, hun systemen en hun manier van bedrijfsvoering lopen parallel. 

“Beide partijen zouden elkaar dus snel kunnen vinden. Kort samengevat: in alle opzichten zijn Proximus en KPN buren. De telecomsector blijft ook een zeer concurrentiële markt, waardoor bedrijven constant op zoek zijn naar schaalvergroting. In de jaren 2000 zat KPN wel in minder goede papieren, nu is het een sterk groeibedrijf. Een fusie zou dus voor de Nederlanders minder voordelen hebben dan twee decennia terug.”

De overheid heeft nog meer dan de helft van Proximus in handen. Valt er wat te zeggen voor een verdere privatisering, zoals N-VA nu voorstelt?

“Alexander De Croo, de vorige telecomminister, heeft al heel wat veranderd aan de wet van 1991, waardoor Proximus meer op een normaal bedrijf lijkt en meer marktconform kan werken. De politiek is dus al grotendeels teruggetreden, al blijft de beïnvloeding uiteraard nog aanwezig.”

N-VA stelt voor dat de overheid 25 procent behoudt. Is dat verdedigbaar?

“Volgens mij wel. De overheid behoudt dan haar strategisch belang in het bedrijf, en kan zo grote herstructureringen bijsturen of vijandige overnames tegenhouden.

“Eind jaren 80 en begin jaren 90 was ik betrokken bij de studies over de privatisering van een hele reeks overheidsbedrijven in Nederland, zoals KPN. De ontvlechting tussen de overheid en de privé en de verzakelijking is daar al jaren geleden gestart.

“Veel van die voormalige overheidsbedrijven in Nederland hebben geweldig geprofiteerd van die privatisering en staan er nu veel beter voor dan enkele decennia terug. Die operatie heeft ook een grote impuls gegeven aan de economische groei bij onze noorderburen.

“Eigenlijk zijn wij in België te laat met mogelijke privatiseringen. De federale regering had in de jaren 90, net zoals Nederland, volop moeten privatiseren. Dan zouden we nu ook niet zo sukkelen met bedrijven zoals de post. Het uitstel was zeker geen voordeel voor ons: we staan nu veel zwakker.”

Leo Sleuwaegen

Geboren in Brussel in 1955

Studies aan de KU Leuven en Harvard University

Behaalde in 1984 zijn doctoraat over locatiebeslissingen van multinationale ondernemingen, en kreeg daarvoor de prijs van ‘Best doctoral dissertation 1985’ bij de Academy of International Business, New York

Gewoon hoogleraar aan de KU Leuven en tot voor kort partner-hoogleraar aan de Vlerick Business School. Doceert bedrijfseconomie en internationale strategie

Als expert-consultant heeft hij studies verricht en adviezen opgesteld voor de Europese Commissie, de OESO, de Wereldbank, Verenigde Naties en de Belgische en Vlaamse overheid

Is het niet net bon ton om voor meer overheidsinmenging te pleiten?

“Ja, de voordelen van privatiseringen worden steeds vaker in vraag gesteld, maar ik ga daar niet mee akkoord. Ik weet het, ik heb hier een uitgesproken visie over. Wanneer we onze economie meer afschermen, zullen we de schokken niet makkelijker kunnen tegenhouden. Als de overheid wil ingrijpen in de economie, kan ze dat beter doen in de arbeidsmarkt.”

Hoe sneller het internet, hoe meer economische groei, geldt wel als een ijzeren wet in de hedendaagse economie.

“Maar daarom moet de overheid haar toch niet in handen houden? De overheid moet enkel tussenkomen wanneer de privésector niet rendabel is. Begrijp me niet verkeerd: ik zeg niet dat we de overheid volledig moeten uitschakelen, ik vind gewoon dat de overheid niet alles moet doen.”

Een privatisering, merken voorstanders op, kan een enorme meevaller zijn voor de schatkist en de staatsschuld minderen.

“Ja, maar enkel voor de staatsschuld mag je niet privatiseren. Dat vind ik een verkeerd motief. Wanneer je een overheidsbedrijf privatiseert, verkoop je wel de kip en krijg je niet meer elk jaar haar gouden eieren. Het dividend van Proximus is nu ieder jaar een budgettaire meevaller voor de federale regering.”

Is het toeval dat kort na elkaar de CEO’s van Proximus en Bpost aankondigen dat ze opstappen?

“Moeilijk te zeggen. De huidige politieke onzekerheid maakt hun job er wel zeker niet makkelijker of aantrekkelijker op. In een stabiel politiek klimaat is het al enorm moeilijk om alle stakeholders gelukkig te houden bij zo’n bedrijf. Dan heb je al echt een politiek fingerspitzengefühl nodig, nu is het dus nog veel lastiger. Een CEO zoals Leroy die zich niet ten volle kan ontplooien, raakt ook gefrustreerd.”

Speelt het loon mee in haar beslissing om te vertrekken?

“Tuurlijk wel. Haar loon in Nederland zal bijna dubbel zo hoog liggen als in België. Ze zal ook in een vrijere context kunnen handelen, zonder al die overheidsbemoeienis.”

Moet ‘de premiernorm’ voor CEO’s van overheidsbedrijven, die de regering-Di Rupo vastlegde, dan verdwijnen?

“Wanneer de beursgenoteerde overheidsbedrijven verder privatiseren, zal deze limiet vanzelf verdwijnen. Dat lijkt me logischer dan het loonplafond nu te laten vallen.”

Maar moet iedereen niet inleveren, inclusief de topmanagers? 

“Als in een bedrijf werknemers moeten inleveren, dan zal de CEO dat ook moeten doen, dat spreekt voor zich. Het beeld leeft wel dat enkel de CEO een veel hoger loon heeft dan de andere werknemers in een bedrijf, maar dat klopt niet. Meestal heeft een hele laag van topmanagers een hoog loon. Dat zorgt er mee voor dat er aan die loonspanning weinig verandert.” 

Aan de andere kant: ‘If you pay them peanuts, you get monkeys’, zei Luc Van den Bossche ooit. In het Verenigd Koninkrijk en Duitsland liggen de lonen van topmanagers ook nog een pak hoger.

“Nochtans is er weinig bewijs dat die lonen zo doorslaggevend zijn om de juiste persoon te vinden. Wat wel klopt, is dat de headhunters die een opvolger zullen zoeken voor Leroy al bij voorbaat bepaalde kandidaten zullen uitsluiten. Die headhunters weten dat die mogelijke kandidaten een bepaald loon gewend zijn en niet voor minder zullen willen werken. In dat opzicht is het loonplafond dus wel een beperking, zeker wanneer je naar het buitenland kijkt.” 

Leroy heeft de race niet helemaal uitgelopen bij Proximus. Er is een herstructurering gaande, waarbij 1.900 banen moeten verdwijnen. Gaat haar vertrek problemen opleveren?

“Ze zegt nu wel dat ze op 1 december zal vertrekken en dat de herstructurering dan grotendeels afgerond zal zijn, maar dat betwijfel ik toch. Ik heb nooit geweten dat zulke plannen helemaal uitgevoerd zijn op de vooropgestelde datum. Bij een herstructurering speelt uiteraard ook het vertrouwen tussen de CEO en de vakbonden een grote rol. Wanneer de CEO verandert, kan dit conflicten uitlokken, wat erg jammer zou zijn. De problemen bij zulke transformaties duiken ook vaak pas op bij de uitvoering ervan. Dan komen de addertjes vanonder het gras tevoorschijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234