Zondag 02/10/2022

NieuwsCoronavirus

België had in zomer 2020 vrijwel uitsluitend vals coronatestmateriaal

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

De federale overheid zat in de zomer van 2020 in de knoei met testmateriaal voor corona. Dat blijkt uit documenten die Het Laatste Nieuws opvroeg. Belgen moesten getest worden met vals of dubieus materiaal omdat er geen alternatief was. Oppositiepartij N-VA vraagt een onderzoek.

Jeroen Bossaert

Begin juni bracht Het Laatste Nieuws naar buiten dat de federale overheid tijdens de coronacrisis meermaals geblunderd heeft bij de verdeling van onder meer geneesmiddelen, vaccins en testmateriaal. Officiële documenten die werden opgevraagd bij het geneesmiddelenagentschap FAGG bevestigen nu ook dat er in de zomer van 2020 effectief problemen waren met de strategische voorraad.

Die voorraad bevatte namelijk te weinig testmateriaal waardoor de overheid naar eigen zeggen niet anders kon dan zogenaamd ‘niet-conform’ testmateriaal naar laboratoria te sturen. Dat staat in verschillende risicoanalyses die werden opgevraagd en wordt bevestigd door het FAGG. Het gaat om honderdduizenden neuswissers die gebruikt zijn om Belgen te testen op corona.

Bij een aanzienlijk deel van dat materiaal waren twijfels over de oorsprong van de fabrikant omdat de juiste certificaten ontbraken. Over een lot van 70.000 neuswissers schrijft het FAGG in een analyse: “Zijn dit wel echte medische hulpmiddelen?” Toch werd beslist ze te verdelen en werden Belgen ermee getest. Dat het om vals materiaal ging, wil het FAGG vandaag niet meer herhalen. “Op de wissers stond duidelijk de naam van het product (iClean, red.).” Dat zegt echter niets over het feit of de Chinese fabrikant een vergunning had om ze te produceren.

Niet vals

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) was in de zomer van 2020 nog niet op post, maar verdedigt vandaag wel de beslissing van het FAGG om de valse neuswissers te verdelen. Hij betwist dat het materiaal vals zou geweest zijn en houdt het op 'niet-conform’. Maar ook niet-conform testmateriaal mag normaal gezien niet verdeeld worden. Dat zei Vandenbroucke zelf in januari 2021 nog stellig in het parlement. Vandaag komt hij daarop terug en voegt hij een uitzondering toe. “Er was in de zomer van 2020 een ernstig tekort aan conform testmateriaal op de Europese markt en na een grondige risicoanalyse is beslist dat de verdeling toegestaan kon worden. Dat is wettelijk ook perfect mogelijk.”

De risicoanalyses waarmee het dubieuze testmateriaal werd vrijgegeven, zijn erg summier en blijken niet gestoeld op wetenschappelijke studies. Zo waren er niet alleen problemen met valse neuswissers, maar ook met honderdduizenden neuswissers waarvan onduidelijk was of ze wel steriel waren. Dat kan de testresultaten mogelijk vertekenen. Toch schreef het FAGG in de zomer van 2020 dat een gebrek aan steriliteit geen probleem hoeft te zijn en dat de risico’s op vals positieve of vals negatieve resultaten verwaarloosbaar is. Een studie werd daar echter niet naar gedaan. Het FAGG stelt dat het voldoende informatie ‘uit het veld’ had die aantoonde dat er geen probleem was met wissers die niet steriel zijn. Minister Vandenbroucke gaat vandaag zelfs een stap verder en claimt dat neuswissers helemaal niet steriel moeten zijn. “Ik heb daarover gemaild met professor Herman Goossens (UAntwerpen) en hij zegt dat neuswissers proper moeten zijn, maar niet steriel.” Het risico op foute testresultaten is volgens Vandenbroucke bijna onbestaande.

Ongeloof

Opvallend is dat men daar internationaal anders over denkt. Onder meer de Amerikaanse en de Canadese overheid schrijven in hun richtlijnen dat het gebruik van steriele neuswissers bij testen noodzakelijk is. Onder meer om te vermijden dat er vals positieve of vals negatieve resultaten zouden opduiken. Ook bij Belgische verdelers van medische hulpmiddelen klinkt ongeloof. “Wij worden aan zeer strikte procedures onderworpen en moeten met alles in orde zijn, maar de overheid blijkbaar niet. Daar interpreteert men de regels zoals men het wil.”

Het FAGG benadrukt echter dat ze geen keuze had in de zomer van 2020. “Er was wereldwijd een tekort aan testmateriaal in die periode. Dat zorgde ervoor dat de normale marktwerking compleet verstoord was.” Aangezien men in de stock op bepaalde momenten niets anders had dan ‘niet-conform’ testmateriaal moest men die volgens het FAGG wel gebruiken. “Anders zouden we in de problemen gekomen zijn met onze teststrategie en verloren we het zicht op de pandemie.” Vandenbroucke sluit zich daarbij aan.

Externe audit

In het parlement neemt niet iedereen genoegen met die uitleg. “Dit is een dubieuze zaak”, zegt Vlaams Belang-parlementslid Dominiek Sneppe. Bij N-VA gaat Kathleen Depoorter een stap verder. “Er zijn de voorbije maanden en jaren al zoveel verhalen naar boven gekomen over fouten dat het tijd wordt om de betrokken instanties extern door te lichten.” N-VA diende alvast een motie in voor een audit van het FAGG. Al maakt Depoorter zich weinig illusies. “We hebben de minister al vijf keer – op verschillende manieren – gevraagd een audit uit te voeren bij onder meer Sciensano, de FOD Volksgezondheid en het FAGG, maar dat wordt iedere keer weggestemd. Als die diensten zo performant werken als Vandenbroucke beweert, waarom is hij dan bang voor een externe audit?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234