Woensdag 01/04/2020

Seksueel geweld

Belgen praten seks zonder toestemming goed: "Wel ja, ze droeg een kort rokje"

Beeld Nina Vandeweghe

Vrouwen die niet zat rondhangen en zich niet uitdagend kleden, die worden niet verkracht. Het is maar een van de mythes over verkrachting die nog steeds hardnekkig de ronde doen. En net die mythes maken dat we nog altijd geen duidelijk zicht hebben op de problematiek.

De vraagstelling van het Europese onderzoek naar hoe mensen kijken naar 'seks zonder toestemming' mag dan dubieus zijn (zie kader), de situatie blijft wel schrijnend. De resultaten tonen wel degelijk een groot probleem: de hardnekkige mythes over verkrachting zijn nog altijd wijd verspreid. 'Als ik niet zat of 's nachts alleen rondloop en me niet al te opdringerig en uitdagend opstel, dan zal mij dat niet overkomen.' 'Wie verkracht wordt, die moet wel iets raars gedaan hebben. Want het overkomt alleen maar mensen die het zelf gezocht hebben.' Zo denken blijkbaar nog altijd heel wat mensen. Dat fenomeen van victim blaming maakt dat slachtoffers veel schroom hebben om een geval van seksueel geweld te melden. Waardoor daders vrij spel hebben.

"Het blijft een enorm probleem", weet ook staatssecretaris voor Gelijke Kansen Elke Sleurs (N-VA). Zelf heeft ze al een boel initiatieven genomen. Er is een Nationaal Actieplan, een draaiboek voor de politie, een instrument dat het risico op daderschap en recidive taxeert en een hoop preventiecampagnes. Toch blijft het dweilen met de kraan open. De hardnekkige mythes blijven opduiken, zo blijkt nog maar eens uit de Eurobarometer.

Wellicht doet ook een zaak als die van de Gentse dj ook niet veel goeds. In die zaak oordeelde begin dit jaar de rechter dat de plaatjesdraaier wel degelijk schuldig was aan verkrachting, maar toch kreeg de dader geen straf. Omdat het slachtoffer tot op een bepaald moment meeging in gesprekken en aanrakingen en de dader zo opgewonden was geraakt dat hij haar duidelijke 'neen' te laat hoorde.

Voor onderwijs

Die zaak heeft heel wat mensen aan het denken gebracht, vindt ook Ines Keygnaert, specialiste seksueel geweld aan de UGent. "Je kreeg toen hele discussies op sociale media tussen mensen die vonden dat toch geen 'echte' verkrachting was en mensen die dat absoluut wel het geval vonden. Het was mijns inziens vooral geen goed signaal naar slachtoffers van seksueel geweld. Want waarom zou je aangifte doen als de dader toch geen straf krijgt en het slachtoffer door sommigen de stempel krijgt het toch wel voor een stuk uitgelokt te hebben?"

Al had die mediagenieke zaak ook wel een voordeel. Het zorgde ervoor dat er over het thema gepraat werd. Keygnaert: "We leren eigenlijk nergens hoe we relaties moeten vormen en hoe we op seksueel vlak met elkaar moeten omgaan. Er wordt ook heel vaak niet over gepraat. Terwijl net dat een manier is om van die mythes af te geraken. Hier lijkt me een taak weggelegd voor het onderwijs."

Wat is seksueel geweld?

Door de mythes en het victim blaming is het heel moeilijk om het probleem van seksueel geweld in kaart te brengen. We weten dat er gemiddeld 8 aangiftes per dag gebeuren, maar ook dat dat maar het topje van de ijsberg is. Het Vlaams Instituut voor de Gelijkheid van Mannen en Vrouwen heeft een nieuwe raming gemaakt en komen op 24 gevallen per dag. Hun Waalse tegenhanger komt op 18 per dag, wat het totaal voor ons land op 42 brengt.

Of die cijfers het volledige plaatje tonen, is maar de vraag. "Er is een groot probleem met de definitie van seksueel geweld", zegt Keygnaert. "Gaat dat alleen over verkrachtingen? Vallen ongewenste aanrakingen zonder penetratie daar ook onder? Wat als er sprake is van seksuele intimidatie zonder eigenlijke daad? Sommige onderzoeken gaan daarin heel breed, andere weer niet. Waardoor het cijfermateriaal eigenlijk heel moeilijk te vergelijken is. Hoeveel gevallen er jaarlijks zijn, is dus koffiedik kijken. Of we het nu beter of slechter doen andere landen, is ook moeilijk te zeggen. Naar mijn persoonlijk aanvoelen zitten we in de middenmoot."

Maar er is op cijfervlak wel een sprankeltje hoop. Ons land ondertekende mee het verdrag van Istanbul dat zegt dat ook hulpinstanties die slachtoffers van seksueel geweld over de vloer krijgen registraties moeten bijhouden.

Sinds 1 juli doen ze dat ook. Keygnaert: "De cijfers zullen nooit volledig zijn, want het gaat ook hier om mensen die zelf hulp hebben gezocht of die het ten minste tegen iemand hebben verteld. Maar hoe accurater we de cijfers krijgen, hoe beter. Dat zal de drempel voor slachtoffers om ook melding te doen verlagen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234