Woensdag 15/07/2020

GetuigenissenCongo-excuses

Belgen met Congolese roots: ‘Een zwarte mocht zich niet in de buurt van een blanke bevinden’

Belgen met Congolese RootsBeeld DM

Vlaamse partijen lijken het erover eens dat er excuses moeten komen voor het leed in Congo tijdens de kolonisatie, maar hoe en wanneer blijft onduidelijk. Het Koninklijk Paleis wacht op consensus onder historici, maar die kaatsen de bal terug. Vier inwoners van België met Congolese roots geven hun kijk op de zaak. 

Lazare Jéris Bungu Di Mbongo (84), gepensioneerd

‘Mijn vader vertelde over de rubbercampagnes’

“Ik was 24 toen Congo onafhankelijk werd. Ik heb niet enkel slechte herinneringen aan mijn jeugd in de kolonie. De Congolezen aten toen driemaal per dag. We kregen onderwijs en er waren medische centra die de slaapziekte en tbc aanpakten. Maar aan de andere kant: de zwarten hadden niks te zeggen en de Europeanen alles.”

Lazare Jéris Bungu Di Mbongo: ‘Tijdens de weekends mocht een zwarte zich niet in de buurt van een blanke bevinden.’Beeld Tim Dirven

“Het onderwijs was strikt gescheiden, met andere scholen en andere leerstof. Tijdens de weekends mocht een zwarte zich niet in de buurt van een blanke bevinden. Er waren in Léopoldville, wat nu Kinshasa heet, wijken voor de Europeanen en voor de zwarten. Wie zich toch in de wijk van de Europeanen waagde, werd gearresteerd. De enige plaats met een beetje contact tussen beide groepen, was de werkvloer, maar toen ik begon te werken had ik ook met mijn Europese chef geen direct contact.”

“Zwarten kregen minder loon voor hetzelfde werk. Het minste probleem met je baas en je mocht het uitleggen bij de politie. Je baas moest zich nooit verantwoorden. Er was geen sprake van rechtvaardige justitie. Overal waren aparte loketten, aparte cafés, aparte cinema’s. Zwarten waren uitgesloten van de economie en van de politiek. Protest was onbestaande, want de blanke had het voor het zeggen.”

“Ik denk dat excuses van België zeer belangrijk zouden zijn voor de relaties tussen de twee landen. Als iemand fouten heeft gemaakt, is het erkennen ervan wel het minste wat je kan doen. Guy Verhofstadt heeft in 2000 excuses aangeboden aan Rwanda in verband met de genocide daar, waarom zijn er nooit excuses aan Congo geweest? Ook al heeft Leopold II nooit een voet in Congo gezet, hij had alle verslagen over de wantoestanden en hij was de eindverantwoordelijke over zijn privébezit. Mijn vader vertelde me over de rubbercampagnes, ook al is hij zelf nooit gedwongen geweest om rubber te oogsten. Hij werd namelijk beschouwd als een ‘geëvolueerde’.” 

Felicia Mukendi (21), student rechten en oprichter van studentenvereniging Karibu

‘Naar welke waarheid zoeken jullie nog? De feiten zijn er’

Felicia Mukendi: ‘Excuses zijn belangrijk omdat ik geloof dat je trauma’s doorgeeft over de generaties heen.’Beeld RV

“Ik hoop dat er tegen de verjaardag van de Congolese onafhankelijkheid eind deze maand toch een Belgisch standpunt is. Zowel koningshuis als regering moeten in mijn ogen een standpunt innemen. Nu gaat de politiek nog waarheidscommissies oprichten, terwijl ze al jaren tijd hebben gehad. Naar welke waarheid zoeken jullie nog? De cijfers zijn er. De feiten zijn er. En dan zijn er mensen zoals prins Laurent die vinden dat Leopold II niets verkeerds heeft gedaan. Ik vind dat het koningshuis moet erkennen dat er een genocide heeft plaatsgevonden.”

“Ik was twee zomers geleden in Congo en het koloniaal verleden leeft er nog altijd door. Het land is een puinhoop en dat is voor een groot deel het gevolg van dat verleden. Ik ben geboren en getogen in België en mijn ouders hebben er nooit veel met ons over gesproken. Veel dingen leer ik nu pas, door opzoekwerk. Mijn moeder is nochtans wel echt boos om al die standbeelden. Zij heeft in Congo gewoond en begrijpt niet dat de kolonie vereerd wordt in het straatbeeld. Ik denk dat wij veel minder pijn erbij voelen dan die generatie. Mijn grootouders hebben de kolonie bovendien meegemaakt.”

“Excuses zijn belangrijk omdat ik geloof dat je trauma’s doorgeeft over de generaties heen. Dat erkennen kan die pijn verlichten. Wat Leopold II deed was schandalig, maar ook de Belgische regering zette zijn beleid daarna verder. Samen met alle Afrikaanse studentenverenigingen in België hebben we een petitie opgezet waarin we uitleggen hoe dergelijke excuses zouden kunnen gebeuren.” 

Pitcho Womba Konga (44), rapper, acteur bij KVS

‘Niet álle standbeelden moeten weg, want dan wis je de geschiedenis’

Pitcho Womba Konga: ‘Een speech door de koning zou ik appreciëren.’ Beeld RV Danny Willems

“In de jaren 80 ben ik met mijn vader gevlucht voor het totalitaire regime van Mobutu. Sindsdien ben ik constant op zoek naar mijn identiteit. Het is belangrijk te beseffen dat je het verleden nooit kunt repareren. Maar je kunt er wel voor zorgen dat wat gebeurd is meer zichtbaar wordt. De verhalen over wat de Congolezen hebben ondergaan moeten we veel meer horen, kennen. Want tot nu is het vooral de versie van de kolonialen die bekend is. Zoals die mensen die beweren dat België Congo toch ‘ontwikkeld’ heeft.”

“In de klas, via kunst, in musea, op tv en in de openbare ruimte moet dat verhaal gecounterd worden met de feiten over de menselijke schade en over de grondstoffenroof. Het is ook nodig de Congolezen die vandaag hier leven meer op de voorgrond te plaatsen. Ik denk aan ontmoetingsplaatsen voor discussie en debat.”

“Dat nu standbeelden sneuvelen is interessant, maar ze hoeven niet allemaal weg, want dan wis je de geschiedenis. Dat zou erg zijn. Zo veel mogelijk mensen moeten voortaan vooral de ware toedracht vernemen. Er zijn zoveel meer manieren om dat te doen. De documentaire De kinderen van de kolonie is maar één voorbeeld.”

“Een speech door de koning hierover zou ik ook appreciëren. Het zou heel vreemd zijn mocht de koninklijke familie nu blijven volharden in zwijgen hierover. En waarom geen taks op coltan (een metaalerts, BST/BDB), dat we massaal gebruiken voor onze smartphones, als antwoord op de koloniale grondstoffenroof? Maak dat het geld gaat naar onderwijs en gezondheidszorg in Congo. Dat is misschien niet evident, maar Europa moet in staat zijn om dat te realiseren.”

Marie-Antoinette Walo (58), sociaal assistent en gids in MAS

‘Mijn eigen grootmoeder had geen oren meer’

Marie-Antoinette Walo: ‘Excuses zouden een grote stap zijn, maar slechts een eerste stap.’Beeld RV

“Ze wachten op de Congolezen om excuses te eisen, terwijl ik denk dat excuses spontaan moeten komen, van het paleis of van de overheid. Er was zo veel gruwel: gedwongen arbeid, afgehakte handen. Mijn eigen grootmoeder had geen oren meer. Moeten we België nog altijd bewijzen hoe de mensen hebben geleden, om excuses te verdienen?”

“Excuses zouden een grote stap zijn, maar slechts een eerste stap. Vervolgens zullen we eisen om terug te geven wat gestolen is. Dat kan in een rustige dialoog. Op dit moment zijn er tentoonstellingen in Antwerpen en Tervuren, waar toeristen tickets voor kopen. Misschien moet je de gestolen kunst nog niet teruggeven, maar van de 10 euro van het ticket 7 euro naar projecten in Congo storten?”    

“Ten tweede moet er meer waardering komen voor mensen uit de diaspora, rond wie nog altijd clichés hangen, zoals dat we lui zouden zijn. Ik denk aan de uitspraak van voormalig staatssecretaris Theo Francken, die zei dat hij onze meerwaarde niet zag. Ik raad hem aan om eens rond te kijken als hij buitenkomt, naar al die mooie gebouwen in de steden. Ze zijn gebouwd met de handen van de Congolezen. Hoeveel zorgverleners komen er bovendien niet uit Congo?”

“Ik ben grootgebracht op een internaat met Vlaamse paters. Ze leerden ons Frans en eten met mes en vork. Dat was een goede opleiding, maar in een koloniale sfeer. Over onze traditie en gewoontes leerden we niks. We werden ontworteld. Mijn generatie heeft veel geduld gehad, maar ik voorspel u dat de volgende generatie zo geduldig niet meer gaat zijn. Ze zullen hun plaats opeisen, zoals nu in de VS. Mensen hebben er genoeg van.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234