Woensdag 25/11/2020

Belgen helderen fenomeen hiv-immune prostituees op

Afrikaanse prostituees die onbeschermd seks hebben met seropositieve mannen en toch niet besmet raken met hiv fascineren aidsexperts al jaren. Onderzoekers van het Tropisch Instituut en de VUB helderen het fenomeen stilaan op. 'Het aangeboren immuunsysteem is belangrijk.'

Door Nathalie Carpentier

BRUSSEL l Prostituees in Afrikaanse steden lopen een zeer groot risico om met het hiv-virus besmet te raken. Niet alleen ontvangen ze grote aantallen seropositieve klanten, het condoomgebruik laat ook vaak te wensen over. Vreemd genoeg blijkt een klein percentage onder hen het virus niet op te lopen, vaak zelfs jarenlang.

Volgens experts dragen die 'beschermde' vrouwen dan ook mogelijk de sleutel tot nieuwe geneesmiddelen of een vaccin in zich. Wetenschappers bestuderen al jaren prostituees in Kenia en aan de Ivoorkust. "Een eenduidige verklaring voor die ongevoeligheid voor hiv is er niet, maar we denken nu toch een stap dichterbij te zijn gekomen tot opheldering van het fenomeen", reageert Wim Jennes van het Tropisch Instituut, die vrouwen aan de Ivoorkust volgde. Hij publiceerde net samen met collega's van de VUB een nieuwe studie in The Journal of Immunology.

Alles draait rond het immuunsysteem. Jennes: "Je hebt een aangeboren en een verworven immuunsysteem. Als je voor de eerste keer wordt blootgesteld aan een vreemd virus, kan je lichaam antilichamen aanmaken of immuuncellen activeren. Die zullen je bij een tweede blootstelling beschermen tegen die vreemde indringer. Dat is de verworven immuniteit."

Eerdere studies met die 'beschermde' prostituees schoven telkens bepaalde cellen van dat laatste systeem naar voren als sleutelelement. "De vrouwen bleken hiv-specifieke T-cellen, een type witte bloedcellen, te hebben", verduidelijkt Jennes. Ze leken vooral voor te komen bij vrouwen die het meest werden uitgedaagd.

"Bij Keniaanse prostituees die tijdelijk stopten met werken, namen die cellen ook af. Als die vrouwen daarna weer onbeschermd seks hadden, bleken sommigen toch besmet te raken. Of die cellen de bescherming veroorzaken of een simpel gevolg zijn van onbeschermde blootstelling is echter onbewezen. Wij zagen in de Ivoorkust dat vrouwen met het hoogste aantal klanten ook het hoogste aantal van die cellen hadden. Dat zou kunnen wijzen op het laatste."

Jennes en zijn collega's denken nu nog sterker aan die hypothese. Ze ontdekten dat genen die de werking van het aangeboren immuunsysteem regelen ook een cruciale rol spelen. "We wisten al dat die genen konden zorgen voor bescherming tegen voortschrijding van de ziekte aids. Ons rapport is het eerste waaruit blijkt dat ze ook bescherming tegen de infectie zelf kunnen bieden."

Het aangeboren systeem kent geen 'leerfase' zoals het verworven immuunsysteem. Daardoor kan het veel sneller in actie schieten. Hier spelen zogenaamde natuurlijke 'killercellen' de hoofdrol. Dat zijn witte bloedcellen die eenmaal geactiveerd in de frontlinie vreemde virussen doden. Die activatie wordt geregeld door een combinatie van KIR- en HLA-moleculen. Normaal zorgen blokkerende KIR-moleculen samen met HLA-moleculen dat de killercel inactief blijft om te vermijden dat ze ook lichaamseigen cellen zou gaan aanvallen.

In vergelijking met besmette prostituees blijken beschermde vrouwen minder van zulke blokkerende KIR- en HLA-genenparen te bezitten. Door dat tekort kunnen de killercellen sneller en krachtiger tot actie overgaan. "Zo zouden 'beschermde' vrouwen keer op keer beginnende hiv-infecties de kop kunnen indrukken."

Het maakt de puzzel er niet eenvoudiger op. Toepassingsmogelijkheden zijn dan ook nog niet voor direct, aldus Jennes. "De basisvraag is welk soort immuniteit je zou moeten opwekken met een vaccin om te beschermen tegen hiv. Daarom proberen we te begrijpen hoe het bij die prostituees werkt."

"Tot nu lag de focus op het verworven immuunsysteem. De meeste hiv-vaccins die nu worden getest, zijn dan ook gebaseerd op hiv-specifieke T-cellen. Onze studie oppert dat we ons misschien ook beter zouden toespitsen op het aangeboren immuunsysteem bij de ontwikkeling van nieuwe therapieën."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234