Donderdag 11/08/2022

AnalyseEconomie

‘Belangrijk alarmsignaal’: grafiek toont onverwacht tekort op Duitse handelsbalans. Wat zijn de gevolgen voor ons?

De haven van Hamburg in Duitsland. Beeld AFP
De haven van Hamburg in Duitsland.Beeld AFP

Het is een historische gebeurtenis, maar niet een om vrolijk van te worden: voor het eerst sinds 1991 is de handelsbalans in Duitsland, de economische motor van Europa, in het rood beland. Wat betekent dat concreet, en hoe gevaarlijk is dat?

Tommy Thijs

Een handelstekort, wat is dat?

Een handelstekort ontstaat wanneer een land meer goederen en diensten invoert vanuit het buitenland dan dat het zelf over zijn grenzen exporteert. Er komt dus minder geld binnen dan dat er wordt uitgegeven.

Wat zeggen de Duitse cijfers?

Het is net dat wat in mei 2022 in Duitsland is gebeurd, blijkt uit de jongste berekeningen van de federale overheid: Duitsland exporteerde voor 125,8 miljard euro, maar moest tegelijkertijd voor 126,7 miljard euro aan goederen en diensten invoeren. De balans ging dus afgerond 1 miljard euro in het rood, en dat is behoorlijk onverwacht. Analisten gingen eerder nog uit van een overschot.

“Voor Duitsland, het grootste exportland van Europa, is dit heel erg uitzonderlijk”, zegt Carsten Brzeski, hoofdeconoom bij ING in Frankfurt en kenner van de Duitse markt. “Zeker voor traditionele exportlanden als Duitsland of Japan is een plotse ommekeer van een handelsoverschot naar een -tekort een belangrijk alarmsignaal. De laatste keer dat er een tekort werd opgetekend in Duitsland was in 1991.” Dat was vlak na de eenmaking van Duitsland, in een nog heel andere context.

Een jaar geleden, in mei 2021, stond het Duits handelsoverschot nog op 13,4 miljard euro, en in de jaren 2015 en 2016 steeg het zelfs richting 24 miljard euro per maand. De eerste schok kwam er in maart 2020 door de coronalockdowns, maar nooit belandde de balans toen onder nul.

Waarom is er nu plots wel een tekort?

Verschillende factoren zijn de afgelopen maanden samengesmolten tot een soort van perfecte storm, legt Veronique Goossens, hoofdeconoom bij Belfius, uit. “De export nam wel nog met afgerond 12 procent toe op jaarbasis, maar de import is nog zwaarder gestegen, met liefst 28 procent. Duitsland heeft een enorm probleem van afhankelijkheid van energie uit het buitenland, vooral van Russisch gas. Doordat de prijs daarvan zo hard is toegenomen sinds de invasie van Oekraïne en de sancties, moet het land nu veel meer betalen voor zijn energie.” De gasprijs bleef ook vandaag stijgen, naar het hoogste niveau in vier maanden. Op de Nederlandse termijnmarkt ging de prijs bijna 4 procent omhoog tot 169 euro per megawattuur.

Ook de olie is fors duurder geworden. “Daar zit je met een tweeledig effect”, zegt Goossens. “De stijgende olieprijs zelf, en het feit dat olie in dollar betaald moet worden. Het voorbije jaar is de euro fors verzwakt tegenover de dollar.” De euro zakte dinsdag naar zijn laagste niveau in twintig jaar en is nu nog 1,03 dollar waard.

Welke problemen zijn er met de export?

Langs de uitvoerzijde voelt Duitsland vooral nog de gevolgen van de coronacrisis. De export van Duitse wagens naar China is daardoor bijvoorbeeld ingestort. De opeenvolgende lockdowns in Shanghai dit voorjaar legden dan weer een van de belangrijkste Aziatische havens lam, waardoor de mondiale toevoerketen van grondstoffen en producten nog altijd verstoord is. “Kijk naar de chiptekorten die er nog altijd zijn. Die problemen los je niet in enkele weken of maanden op”, zegt Goossens.

Wat zijn de gevolgen van een handelstekort?

Met een torenhoge inflatie en een verzwakte economische groei neemt de vrees voor een recessie in Duitsland toe. ING voorspelde twee weken geleden al een donker scenario voor de zomer en het najaar. “Heropeningen na de lockdowns en goedgevulde orderboekjes hebben nu al hun momentum verloren”, klonk het in een analyse. “Toegenomen onzekerheid en angst zullen de komende maanden blijven wegen op zowel het aanbod als de vraag. Het reële inkomen van de huishoudens zal onder druk komen te staan, en bedrijven zullen meer moeilijkheden ondervinden met de hogere prijzen van energie en grondstoffen, wat de marges onder druk zet.”

Volgens ING zal de Duitse economie “niet in elkaar storten” zoals tijdens de lockdowns van 2020. “Maar het consumentenvertrouwen zit vandaag al duidelijk in recessiegebied. Stagflatie voor de rest van het jaar (hoge inflatie en een verzwakte economische groei, red.) blijft ons basisscenario, en een echte recessie het risicoscenario.”

Kan Duitsland het tij keren?

Op korte termijn niet, vrezen zowel Brzeski als Goossens. “De grote vraag is of het Russische gas nog zal blijven stromen”, aldus Goossens. “Doordat het gas in het verleden zo goedkoop was kon Duitsland ook goedkoop produceren en veel exporteren. Maar daardoor zijn ze wel vergeten dat ze te doen hadden met een dictatoriaal regime dat op een gegeven moment compleet onberekenbaar is gebleken. Duitsland heeft zich in eigen voet geschoten.”

“Duitsland moet structureel veranderen”, vult Brzeski aan. “Deze evolutie is symbolisch voor het feit dat het hele economische model op de schop moet. Vandaag is de economie te hard gebouwd op afhankelijkheden als goedkope buitenlandse energie. Dat moet anders, bijvoorbeeld met een omslag naar meer binnenlandse groene energie.”

Wat gaan we als Belgen daarvan voelen?

Goossens waarschuwt voor te veel pessimisme voor ons land. “Duitsland is weliswaar een van onze belangrijkste handelspartners, maar dat betekent niet dat wij dezelfde weg opgaan. Een recessie kan ook een selffulfilling prophecy zijn: hoe meer je erover spreekt en ervoor waarschuwt, hoe groter de kans dat ze ook zal toeslaan. Maar op dit moment is het niet zeker dat wij in een recessie zullen belanden. Wel zullen we allicht een tragere economische activiteit krijgen in de tweede jaarhelft. Maar China is uit de lockdown aan het komen, en de economie wordt er op alle mogelijke manieren gestimuleerd. Als die markt kan aantrekken, is dat ook een belangrijk lichtpunt.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234