Donderdag 04/03/2021

Béla Bartók en de Belgen

'De piano is een volks instrument', zegt Fred Brouwers bij de aanhef van de Koningin Elisabethwedstrijd. Het instrument bekoort de massa, maar het concours telt dit jaar slechts twee landgenoten. 'Wij Belgen hebben een andere mentaliteit.'

Fred Brouwers, jarenlang presentator van de Koningin Elisabethwedstrijd, stelt rake vragen. Deze bijvoorbeeld, aan wat hij 'mijn omgeving' noemt: "Weet jij nog wie de winnaar van vorig jaar is? Bijna niemand kon een antwoord geven. Elk jaar worden wereldwijd duizenden uitstekende zangers en muzikanten afgeleverd, maar een groot aantal van hen verzeilt in de vergetelheid."

De jury van de Koningin Elisabethwedstrijd ontving dit jaar283 dvd's met kandidaturen - een record. 75 kandidaten kregen de poort richting eerste publieke ronde geopend. Zeventien Koreanen onder meer, twaalf Russen, negen Chinezen, twee Belgen.

Allen klaar voor een preludium en fuga uit Das Wohltemperierte Klavier van Bach, de eerste beweging van een klassieke sonate van Haydn, Mozart, Beethoven of Schubert, en een eventueel werk naar keuze. Allen hongerig naar erkenning. Naar winst. Roem. Onvergankelijkheid. In wat Mikhail Bezverkhni, winnaar viool in '76, als 'het Wimbledon van de klassieke muziek' omschreef.

Winnen, echter, deed een landgenoot nog nooit, de laatste Belgische laureaat in het pianoconcours was Liebrecht Vanbeckevoort uit Bornem. Hij eindigde zesde in 2007 en werd prompt als klassieke gast op, jawel, Night of the Proms uitgenodigd. Daarover zei hij toen: "Twaalf keer spelen voor een vol Sportpaleis, voor een klassiek pianist is dat onwezenlijk. Van het publiek dat je zo bereikt kun je als klassiek muzikant alleen maar dromen. Toch wilde ik niet de André Rieu van de piano worden."

Meteen mooi

De plotse hoge vlucht van Vanbeckevoort zegt veel. Over de moeilijke spreidstand tussen klassiek en populair, de zuigkracht van de massa, en het charisma van de piano. Meer nog dan viool of zang een instrument met koersfietsallures. Bejubeld door de massa, beteugeld door het individu. Bijgevolg is piano, meer dan zang en viool, het concours met de meeste weerklank bij het grote publiek.

Opnieuw Fred Brouwers: "Als ik de reacties van mensen hoor, lijkt piano inderdaad populairder te zijn dan viool of zang. De piano is dan ook een redelijk volks instrument. Veel gezinnen hebben er een in huis, en aan de muziekscholen worden pianolessen gemakkelijker gevolgd dan viool of zang. Bovendien: met een viool alleen kun je niet zoveel, maar een piano is al een orkest op zich. Dat maakt het een erg toegankelijk instrument om op jezelf muziek te creëren, zowel voor professionelen als voor amateurs. Komt daarbij dat je meteen al mooie klanken hoort als je piano begint te spelen. Dat is bij viool niet het geval. Om daar een acceptabel geluid uit te krijgen, heb je eerst jaren techniek nodig. Maar laat het duidelijk zijn: als je op een hoog niveau speelt, vereist elk instrument zware inspanningen, of dat nu percussie, cello, viool of piano is."

Maar, dus, nog nooit een Belg die zegevierde. Bekijk het palmares van de Koningin Elisabethwedstrijd voor piano en zie Russen en Duitsers. De Fransman Pierre-Alain Volondat, de bevreemdende winnaar van '83. Amerikanen. Een Libanees zelfs, Abdel Rahman El Bacha in '78. Van Belgen geen spoor, in geen enkele discipline.

"Bij ons beginnen kinderen meestal pas rond hun achtste aan een opleiding in de muziekschool", zegt componiste Annelies Van Parys, straks ook commentator voor Klara. "In landen als Rusland of Korea bespelen ze al een instrument als ze drie jaar zijn. Studies tonen dan wel aan dat kinderen sneller afhaken als ze vroeger beginnen aan hun muzikale opleiding, maar als ze volhouden, stoten ze makkelijker door naar de top. Daarnaast hebben de Belgen ook een andere mentaliteit. We hebben genoeg pianisten die goed zijn, maar niet iedereen heeft behoefte aan wedstrijden. Er is ook nog zoiets als spelplezier."

Minder vrijheid

Marc Erkens, departementshoofd van het Lemmensinstituut, voegt er dit aan toe: "Wij leven in een enorm democratisch land, waar elk kind ongelooflijk veel recreatiemogelijkheden krijgt. In andere landen is er minder vrijheid of zijn er minder mogelijkheden. Dat is ook een van de redenen dat België zo moeilijk medailles haalt op de Olympische Spelen. Bovendien laat ons schoolsysteem en het heersende maatschappelijke klimaat de talentvolle kinderen niet altijd toe om zich op hun talent toe te leggen. Musiceren op hoog niveau vraagt ontzettend veel tijd en energie, niet alleen van het kind maar ook van de omgeving."

Niet minderwaardig

In de geest van Béla Bartók, wiens uitspraak 'wedstrijden zijn voor paarden, niet voor muzikanten' in het collectieve geheugen versteend is, besluit Erkens: "Ik heb in mijn carrière al heel erg goede Belgische pianisten aan het werk gezien. Het is niet omdat je geen wedstrijd wint, dat je een minderwaardig kunstenaar bent."

De Koningin Elisabethwedstrijd voor piano start vanmiddag om 15 uur in Flagey. De eerste ronde (75 kandidaten) loopt tot zaterdag. Klara zendt de halve finale gedeeltelijk en de finale integraal uit. OP12 brengt in de finaleweek Elisabeth Live, een avondvullend totaalprogramma dat een verslag van de finalesessies combineert met een talkshow.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234