Maandag 16/12/2019

Bekendste Chinese dissident van subversie beschuldigd

Gehoopt werd dat Liu na de twintigste verjaardag van het Tiananmenbloedbad, op 4 juni, zou worden vrijgelaten. Maar Peking is zenuwachtig en duldt in de aanloop naar onder meer de zestigste verjaardag van de Volksrepubliek, op 1 oktober, weinig dissidentie. Dat Liu nu officieel wordt aangeklaagd, is niet toevallig: wettelijk kan hij slechts een half jaar worden vastgehouden in zogenaamde administratieve detentie. Zijn inbeschuldgingstelling werd overigens niet aan zijn advocaat Mo Shaoping meegedeeld. De man kwam er via telefoons van bekenden achter, die het verhaal van het persbureau Xinhua bevestigd wilden zien. De aanklacht van ‘subversie’ verwijst naar de rol die Liu Xiaobo heeft gespeeld in het opstellen en verspreiden van het Charter 08, dat op 10 december, op de zestigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, op het internet werd geplaatst. 303 rechtenprofessoren, activisten, onderzoekers, zakenlui en zelfs enige overheidsfunctionarissen zetten er hun naam onder. Het charter was gemodeleerd op het Tsjecho-Slowaakse Charter 77, waarmee individuen als Vaclac Havel meer dan dertig jaar geleden een vuist wilden maken tegen het politieke keurslijf van de Sovjet-Unie en zijn satellietstaten.

Geen revolutionair document

Concreet vragen de ondertekenaars van Charter 08 zich af welke richting China uitgaat in de 21ste eeuw. Zal de modernisering gepaard gaan met voortgezet autoritarisme of zullen de universele menselijke waarden omarmd worden en kan China deel gaan uitmaken van de mainstream democratieën in de wereld? “China heeft veel wetten”, schrijven ze, “maar een rechtsstaat is het niet.” Charter 08 is geen revolutionair document, op de gewelddadige omverwerping van het huidige bestel wordt niet aangedrongen. Wat erin bepleit wordt zijn vrije verkiezingen waaraan meerdere partijen kunnen deelnemen, het recht om overheidsbeslissingen in vraag te stellen en om de rechten van de burgers te beschermen, maatregelen om de gapende welvaartskloof te dichten, en ook de uitbouw van een systeem van sociale zekerheid en van een onafhankelijke rechtspraak. Louter westerse waarden? “Onze ideeën”, zo zei mede-initiatiefnemer Zhang Zuhua in een interview met de Far Eastern Economic Review, “gaan wel degelijk terug naar de laat achttiende-eeuwse AmerikaanseBill of Rights, de Déclaration des droits de l’homme et du citoyen van de Franse Revolutie en zelfs naar het Magna Carta van 1215. Maar er is ook een authentiek Chinese inspiratie voor Charter 08, namelijk in de weg naar democratisering en respect voor de mensenrechten die Taiwan de voorbije decennia is ingeslagen.” Liu Xiaobo werd zelf twee dagen voor de lancering van het manifest aangehouden en verzoeken van Nobelprijswinnaars als Nadine Gordimer en Wole Soyinka om zijn onmiddellijke vrijlating leverden niets meer op dan een korte ontmoeting met zijn vrouw op nieuwjaarsdag. Ook sindsdien had Liu nog nauwelijks contact met de buitenwereld. Zeventig andere ondertekenaars van Charter 08 kregen de raad hun handtekeningen in te trekken, zo niet was er geen garantie dat het verder de goede kant opging met hun banen. En de schrijvers en journalisten die Charter 08 steunden, voelden al gauw wat daarmee werd bedoeld: het propagandadepartement gaf aan alle media het bevel om hun artikels of reportages niet langer op te nemen. Vanaf 22 december waren alle sites waarin naar Charter 08 werd verwezen wel geblokkeerd maar de geest was al lang uit de fles: tegen begin februari was het door meer dan 8.000 mensen ondertekend. De nieuwe overheidscampagne tegen ‘pornografie op het internet’ en de sluiting van een paar van de grootste Chinese internetbedrijven hadden dat niet kunnen verhinderen. De eerste verbale overheidsreactie op Charter 08 kwam er op 18 december, toen president Hu in een toespraak naar aanleiding van de dertigste verjaardag van de lancering van Deng Xiaopings hervormingen zei dat China ‘de politieke instellingen van het Westen nooit zal imiteren’. Een maand later schreef de nummer vier van de Chinese Communistische Partij, Jia Qinglin, dat “de partij een muur van verzet moet bouwen tegen de westerse meerpartijendemocratie, tegen de bicamerale wetgevende macht, tegen de scheiding der machten en tegen andere foutieve ideologische bemoeienissen. (...) We moeten bewust gehoorzamen aan de politieke discipline van de Partij en resoluut haar gecentraliseerde eenheid vrijwaren.”

‘Performance kunst’

Ondanks de censuur woedt er een hevige discussie over Charter 08 op het Chinese internet, maar wat zal het document opleveren voor zijn burgers? Auteur Ian Buruma schrijft dat als China ooit democratiseert, 10 december in elk geval zal worden opgenomen in de lijst van de feestdagen. nternetexperte Rebecca MacKinnon meent dan weer dat het te vroeg is om er over te oordelen. Haar vrienden noemden de blauwdruk een soort van “performance kunst” en betreurden dat er geen praktische strategie aan vastzat om het gestelde doel te bereiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234