Maandag 17/02/2020

#tisnietoké

Bekend Vlaanderen getuigt over ongelijkheid: "De franke vrouw moet eraan"

Beeld thinkstock

Man en vrouw zijn gelijkwaardig - wie dat nog durft te betwijfelen kan een enkeltje naar Raqqa krijgen. Toch blijft er een grote genderkloof gapen op de werkvloer. Hoe komt dat toch?

Het is een lastige week op het werk. Dochterlief is wat ziekjes geweest en moet nog medicijnen nemen. Omdat de school begrijpelijkerwijs niet het risico kan nemen iets verkeerd toe te dienen, moet één van de ouders elke middag op het lunchuur naar school om zelf de pipet in de mond te stoppen.

Wie gaat die taak op zich nemen? Doe de test gerust even voor uzelf, en de kans is groot dat u - man of vrouw, progressief of conservatief - onwillekeurig antwoordt: de moeder, natuurlijk. Dát is de kern van de zo moeilijk te overbruggen genderkloof op de werkvloer. Met de nieuwe campagne #tisnietoké wil de vrouwenorganisatie veelZIJdig de aandacht vestigen op de hardnekkigheid van de verschillen, ondanks jaren van sensibilisering en wettelijke verfijning.

Hoe komt het toch dat elk jaar hetzelfde punt dient gemaakt te worden over vrouwen die minder verdienen in een gelijkwaardige baan, minder in aanmerking komen voor een topjob of sneller de carrière op een lager pitje zetten? Het antwoord zit verscholen in het anekdotische voorbeeld van de zieke dochter.

Als er thuis wat loos is, kijken we bijna allemaal in de eerste plaats nog altijd naar moeder-de-vrouw. De genderkloof op het werk is vooral een zorgkloof. Meer dan het vaderschap bij de man, zit het moederschap bij vrouwen een carrière in de weg.

Dat moederschap behalve een groot persoonlijk geluk ook een flinke hinderpaal kan zijn voor vrouwen met professionele ambitie, is niet bepaald een nieuw inzicht. We weten dit allang, en we nemen ons plechtig voor om die hindernissen uit de weg te ruimen. Toch blijft de kloof maar gapen. Dit is allang geen kwestie meer van openlijke discriminatie of machistische dominantie. Het is een mentale kwestie, die man en vrouw treft: we vinden het nog altijd (te) normaal dat het de vrouw/moeder is die het offer moet brengen om werk en gezin gecombineerd te krijgen.

Een paradox dringt zich zelfs op: hoe meer voorzieningen getroffen worden om werk en leven wat beter in balans te houden, hoe meer vrouwen een genderhandicap riskeren. Zij zijn het immers die in meerderheid van die voorzieningen gebruikmaken.

Van alle arbeidsplaatsen die, over alle mogelijke stelsels heen, deeltijds ingevuld worden, nemen vrouwen meer dan tweederde in (188.000 vrouwen tegenover 88.000 mannen in 2014). Bij het specifieke ouderschapsverlof is die kloof nog breder: 52.000 vrouwen maakten er in 2014 gebruik van, tegenover 21.000 mannen. Die cijfers buigen over de jaren heen wel naar elkaar toe, maar die evolutie gaat tergend traag.

Vroedvrouw, kleuterjuf

Dat komt, stelt Iris Bohnet in haar boek What Works: Gender Equality by Design, omdat we er onbewust van overtuigd zijn dat het ook zo hoort. Bohnet is professor gedragseconomie in Harvard, waar ze het Women and Public Policy Program leidt, dat nagaat welke beleidsstrategieën werken om vrouwen werkelijk een gelijkwaardige plek te geven.

Goedbedoelde sensibiliseringscampagnes volstaan niet, luidt haar besluit, waarover de Financial Times afgelopen weekend berichtte. Ze kunnen een individu wel doen voornemen om wat beter op te letten, maar de maatschappelijke stereotypering is te sterk om de vooroordelen weg te werken.

"Mensen willen dingen en mensen in categorieën stoppen, die we dan gebruiken als basis voor onze oordelen", legt professor Bohnet uit in een interview voor het alternatieve festival South by SouthWest, waar ze volgende maand op de affiche staat. "Stereotypen zijn vuistregels die ons helpen om snel te oordelen, zonder nadenken. Maar ze zetten ons vaak op een dwaalspoor. Dit gebeurt allemaal nogal onbewust, wat het wegwerken van vooroordelen in de geest zo lastig maakt."

We kunnen dus nog lang campagnes verzinnen om werkende vaders een gelijkwaardige gezinsverantwoordelijkheid op te laten nemen, toch haalt het allemaal weinig uit, zolang de maatschappelijke stereotypen overeind blijven. Kijk maar even na wie, buiten het gezin, in onze gelijkwaardige samenleving de kinderen verzorgt. Achtereenvolgens zijn dat de vroedvrouw, de verpleegster, de kraamhulp, de lieve mevrouw van Kind & Gezin, de kinderverzorgster en de kleuterjuf. Dat zijn, op een enkele spreekwoordelijke uitzondering na, allemaal vrouwen. Vind je het dan gek dat we, ondanks alle goede voornemens, toch telkens weer eerst naar de moeder kijken als een kind moet worden bijgestaan, tijdens de werkuren?

Achter het scherm

Het gaat dus nog altijd om die dekselse 'rollenpatronen' - kent u ze nog uit de hoogdagen van de feministische emancipatie? Wordt dit dan weer zo'n zuur, aanklagerig stukje? Hoeft niet, zegt Iris Bohnet. In haar boek What Works geeft ze voorbeelden van strategieën die effectief werken om de kloof te dichten. Het in de orkestwereld hardnekkige vooroordeel dat vrouwen 'anders' musiceren dan mannen, kon uit de wereld geholpen worden door sollicitanten achter een scherm te laten spelen. Sindsdien, op voet van absolute, neutrale gelijkheid, worden veel meer vrouwen aangenomen. Luidens de cijfers van Bohnet maakten vrouwen in de jaren zeventig nog maar 10 procent van de orkesten uit. Vandaag, dankzij de schermen, is dat al meer dan 40 procent. Straks kunnen de doeken weer weg, voorspelt ze, want niemand zal nog het onbewuste verband tussen musicus en man leggen.

Werkvloeren die nog te mannelijk (of te blank) zijn, kunnen hun voordeel doen met een variant op de neutrale, 'blinde' sollicitatie, suggereert Bonnet. Ook bij de verloning zouden objectievere, blinde criteria kunnen worden gevonden, zodat een vrouw die eist evenveel te verdienen als haar mannelijke evenknie niet scheef wordt bekeken als inhalig of verwend.

Vooroordelen spelen immers ook vrouwen parten met een carrière maar zonder kindergeluk. Dat er geen mannelijk equivalent bestaat voor het woord 'carrièrevrouw' zegt alles. Vrouwen in een hoge positie moeten zich sneller verantwoorden voor dominant gedrag. Een vrouw die baas is, is sneller een 'bitch', drijft ze haar wil door, is ze 'hysterisch', en maakt ze ruzie, dan is ze een 'sacochenvechter'.

Dat zal pas veranderen als een vrouw in het directiecomité geen verplicht nummer meer is, maar doodgewoon een kwestie van evenveel talent. Dat kán pas veranderen als mannen en vrouwen dezelfde rechten (of plichten, afhankelijk van het standpunt) krijgen om werk en gezin te combineren.

Zo deed Google het. Toen ze merkten dat niet zozeer vrouwen uit kaderfuncties wegvielen, maar wel jonge ouders (en dus veel moeders, maar ook wel vaders), hebben ze hun ouderschapsverlofregeling genereuzer gemaakt. Probleem opgelost.

Terug naar de zieke dochter. De anekdote is uit het/mijn leven gegrepen. En, niet dat we er speciaal trots op moeten zijn, in dit geval was het wel degelijk de vader die 's ochtends thuis bleef werken om present te kunnen zijn op school. Niet uit principe, maar omdat mijn ochtendlijke vergaderingen makkelijker te verschuiven waren dan die van de moeder, werkzaam op dezelfde werkvloer met een gelijkaardige verantwoordelijkheid.

Of ik dan "een nieuwe man" ben, wou vrouwenbeweging Femma onlangs nog weten over de gelijke rolverdeling in de opvoeding die we thuis, met veel vallen en opstaan, proberen na te streven. Welneen, ga weg, zeg, we doen allemaal wat we kunnen. Maar is het, achteraf bekeken, niet veelzeggend dat zelfs de vrouwenbeweging iets als uitzonderlijks begroet wat eigenlijk doodnormaal zou moeten zijn? Zo hardnekkig kunnen stereotypen zijn.

'Deeltijds werken? Dan moet u naar een lagere functie'

"In 1987 solliciteerde ik als pas afgestudeerde universitair bij een grote bank voor de functie van kantoordirecteur. Ik slaagde voor het schriftelijke examen, en werd uitgenodigd voor een gesprek met de directie. Nooit vergeet ik hoe ik binnenkwam in een grote zaal van het hoofdkantoor, waar acht mannen in een halve cirkel tegenover mij zaten. Zelf zat ik nog niet eens neer toen ik al volgende vraag kreeg. Directeur: 'Juffrouw X, bent u niet verbaasd dat hier allemaal mannen zitten?' Ik: 'Neen, niet echt. Helaas is het allang bewezen dat de meeste topfuncties in de banksector ingevuld worden door mannen.' Directeur: 'Dat is toch logisch, mannen gebruiken hun verstand, vrouwen daarentegen beslissen met hun hart. Ze zijn te emotioneel.' Ik: 'Daar ben ik het niet mee eens. Of vindt u dat Margaret Thatcher (toen premier van het Verenigd Koninkrijk) regeert met haar hart?' Gelach aan de overkant, en daarna verliep het gesprek prima.

Ik eindigde als een van de eersten van de selectie, en ging aan de slag als adjunct-kantoordirecteur in een bankkantoor in Antwerpen. Op dat moment waren er slechts een viertal vrouwelijke (adjunct)-kantoordirecteurs in de hele provincie Antwerpen. Zo ging ik een jaar later naar een provinciale vergadering van kantoordirecteurs, waar de provinciaal directeur zijn toespraak begon met "Mevrouw, mijne heren." Pas toen besefte ik dat ik de enige vrouw was onder de tientallen aanwezigen.

"Twee jaar later werd ook duidelijk hoe dat kwam. Ik was bevallen van mijn oudste zoon, en informeerde bij de personeelsdienst wat mijn mogelijkheden waren bij mijn terugkeer uit zwangerschapsverlof. Op mijn vraag of een tijdelijk werkregime van 80 procent mogelijk was, klonk het: 'Dan moet u afstand doen van uw graad van kantoordirecteur, en naar een lagere functie gaan. Als kantoordirecteur moet u voltijds werken.'

"Omdat ik geen afstand wilde doen van de graad die ik verworven had, maar ook niet voltijds kon werken vanwege mijn gezinssituatie, heb ik dan loopbaanonderbreking genomen. Uiteraard betekende dat een breuk in mijn carrière. Mijn trots verbood het mij echter om mezelf te degraderen."

Anonieme getuigenis

van een bankdirecteur

'Je bent vrouw en schrijver, hoe gek?'

"'Je bent een vrouw en toch schrijver, hoe gek?', krijg ik soms te horen. Voor sommige mensen is dat blijkbaar nog steeds een curiosum. Mannelijke auteurs worden vaker au sérieux genomen en dat wordt weerspiegeld in de oververtegenwoordiging van mannen op de shortlists van literatuurprijzen. Kijk bijvoorbeeld naar de Gouden Boekenuil. Alle winnaars tot nog toe waren mannen. Eén keertje slechts won een vrouw de Librisprijs.

"Zelf ben ik er nogal sterk van overtuigd dat bij het ontstaan van de mens het literaire talent eerlijk verdeeld werd tussen mannen en vrouwen. Er zijn andere mechanismen aan het werk die het gebrek aan literaire erkenning voor vrouwen mee in de hand hebben gewerkt. Schrijven vraagt zelfvertrouwen, en tijd en ruimte. Voor een getalenteerde maar onzekere huisvrouw met een vaste stek achter het fornuis was schrijven eeuwenlang iets stiekems of een verre droom.

"Zelf lees ik zowat alle boeken die in Vlaanderen en Nederland verschijnen en vraag ik me af waarom pakweg Connie Palmen of Annelies Verbeke nog geen grote literatuurprijs hebben gewonnen. Die vrouwen kun je gemakkelijk naast een Stefan Hertmans of Tommy Wieringa plaatsen.

"Gelukkig groeit steeds meer het bewustzijn dat er iets niet klopt. Bij de samenstelling van de jury's wordt er nu op gelet dat de helft van de juryleden vrouwen zijn. Dat betekent niet dat alle ongelijkheid plots van de baan is. Werk van een vrouwelijke auteur wordt soms opvallend kritischer bekeken of nog altijd sneller als emotalk voor een schare vrouwelijke lezers weggezet. Een kleine, harde kern van oudere recensenten meent bovendien dat Ernstige Literatuur toch best een mannenzaak blijft, die ene vrouwelijke uitzondering daargelaten. Er moet nog heel wat veranderen, maar omdat het bewustzijn groeit, zal het alsmaar gênanter worden voor jury's om haast uitsluitend mannelijke auteurs te lauweren."

Saskia De Coster

Auteur

Saskia De Coster.Beeld Thomas Sweertvaegher

'Hoe krijgt u al die bevoegdheden gemanaged?'

"In een van mijn politieke levens was ik eerste schepen van de stad Mechelen. Ik was bevoegd voor onderwijs, kinderopvang en jeugd. Logisch, zeiden vele collega's, 'zachte' - lees 'typisch vrouwelijke' - bevoegdheden. Wanneer ook mijn andere bevoegdheden, economie en energie, ter sprake kwamen, vond men dat al veel minder vanzelfsprekend. Men vroeg zich weleens af hoe ik al die bevoegdheden gemanaged kreeg. Een collega, een man, wiens portefeuille nog beter gevuld was, erkende nooit die vraag te krijgen. Voor werkende vrouwen, ook buiten de politiek, ongetwijfeld herkenbaar.

"Soms is het een beetje triest, maar bij momenten wordt het ronduit hilarisch. Een Mechelse anekdote. Onze stad is de zetel van het aartsbisdom, de kardinaal is zowat mijn buurman. Zijn tuin geeft uit op mijn straat. De gewaardeerde traditie wil dat het hoofd van de Belgische kerk jaarlijks alle 'gestelde lichamen' - van gerecht, over onderwijsverstrekkers tot de politieke overheden - uitnodigt voor een officiële nieuwjaarsreceptie op het Aartsbisschoppelijk Paleis.

"De kardinaal geeft een toespraak, de andere 'overheid' antwoordt. Bij het eerste jaar van de legislatuur was de burgemeester uitzonderlijk verontschuldigd voor de receptie met de 'gestelde lichamen'. De eerste schepen, ik dus, zou bijgevolg namens het schepencollege de repliek geven op de toespraak van de kardinaal. De plichtplegingen verliepen vlekkeloos, waarna de woordvoerder van de kardinaal 'mevrouw Somers' dankte voor de constructieve woorden over de toekomst van onze stad. Een lapsus? Een woordvoerder kan uiteindelijk niet alle politici kennen. Maar bij de officiële begroeting feliciteerde men mij voor het vlotte spreken 'in naam van mijn man'. Ik probeerde duidelijk te maken dat Bart Somers en ik enkel politiek getrouwd waren en dat ik sprak in naam van al mijn collega's in het schepencollege en zelfs in naam van alle Mechelaars. Uitgebreide verontschuldigingen volgden. Ik kon er alleen maar mee lachen. Gelukkig doe ik dat graag."

Caroline Gennez

Vlaams Parlementslid voor sp.a

Caroline Gennez.Beeld Eric De Mildt

'Maak van feminisme verplichte leerstof, ook voor jongens'

"Het feminisme zou verplichte leerstof moeten zijn in het middelbaar, voor zowel meisjes als jongens. In Zweden kregen onlangs alle zestienjarigen het boek We Should All Be Feminists van de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie cadeau en dat is een goede zaak. Ikzelf heb het vak theories of feminism gevolgd tijdens mijn Erasmus-tijd in Leeds en mijn ogen gingen open.

"De reden dat feminisme zo weinig geliefd is, ondanks de vele verwezenlijkingen waaronder het stemrecht voor vrouwen, is onwetendheid. Vele vrouwen en mannen zijn zich niet bewust, of toch te weinig, van het grote verschil in kansen dat vrouwen en mannen krijgen. Door die onwetendheid kan het feminisme ook gemakkelijk worden geridiculiseerd. Als ik bijvoorbeeld de loonkloof tussen mannen en vrouwen aanklaag, dan krijg ik vaak te horen: 'Zeg, lees eens een ander boekske dan de Flair.'

"Vier jaar geleden heb ik het toneelstuk Wolfsvrouwen gemaakt. Hoe meer research ik deed voor dat project, hoe meer de ongelijkheid me ging opvallen, en nochtans was ik er al gevoelig voor. Bijvoorbeeld: hoe vaak mannelijke collega's vrouwelijke collega's negeren. Een ander voorbeeld: mannen op een podium die vuilgebekt zijn en hun ding doen, krijgen daarvoor applaus. Een franke, vuilgebekte vrouw moet eraan. Zeker op sociale media. Mannen moeten intelligent zijn en iets te zeggen hebben, vrouwen moeten nog te vaak vriendelijk en mooi zijn, hoewel ik daarin, gelukkig, verbetering zie.

"En toch denk ik ook vaak dat vrouwen het zichzelf en andere vrouwen moeilijk maken. Mannen steunen elkaar veel gemakkelijker dan vrouwen elkaar steunen. Tegenover het old boys network zou er een hechte sisterhood moeten komen, een soort van niet-uitgesproken maar duidelijke afspraak onder vrouwen om elkaar vooruit te helpen."

Saartje Vandendriessche

Voormalig tv-omroepster

Saartje Vandendriessche.Beeld Photo News

'Een vrouw met een carrière zal wel een slechte moeder zijn'

"De academische wereld is een sector met een hardnekkig glazen plafond. We zitten nog altijd aan minder dan 25 procent vrouwelijke professoren. In onze faculteit was er lange tijd geen enkele vrouwelijke hoogleraar. Toch hadden professoren pas individueel stemrecht vanaf de rang van hoogleraar. De andere professoren (docenten en hoofddocenten) mochten wel enkele vertegenwoordigers afvaardigen. Deze regel zorgde er in de praktijk dus voor dat vrouwelijke professoren geen stemrecht hadden. Maar niemand vond dat een probleem, want 'de faculteit had al ooit een vrouwelijke decaan gehad, dus er kon onmogelijk worden gesteld dat vrouwen er minder kansen zouden krijgen'. De vrouw in kwestie was ondertussen allang met pensioen, maar blijkbaar had zij het blazoen van de faculteit tot in de eeuwigheid gezuiverd.

"Toen ik zwanger was, kon ik wel bevallingsverlof nemen, maar er was geen mogelijkheid voorzien om me te vervangen voor de colleges. Dit was nog voor de invoering van het semestersysteem. Ik moest toen 'gewoon' dubbel zoveel lesgeven in het tweede semester.

"Echt seksisme heb ik aan de universiteit niet meegemaakt, maar er zijn natuurlijk wel subtiele signalen die aangeven dat je een soort indringer bent. Zoals de 'dasspeldmicrofoons', of de adressenbestanden van sommige organisaties die op hun adresetiketten automatisch 'dhr. prof.' afdrukken.

"Maar nog meer stoor ik me aan de subtiele signalen dat je als vrouw met een carrière wel een slechte moeder zult zijn. Zoals de terugkerende vraag van collega's als ze horen dat je naar een buitenlands congres vertrekt: 'En wie zorgt er dan voor je kinderen?', terwijl ze weten dat ik getrouwd ben met de vader van mijn kinderen. Of de juf van de lagere school die bij een probleempje met het kind meteen automatisch de link legt naar 'je was in die periode weinig thuis, geloof ik?'.

"Je kunt niet de beste moeder én de beste professional zijn. Ik heb geleerd om mijn ambitie, want die heb ik, te verschuiven naar het optimale evenwicht tussen de twee. Alle ballen in de lucht houden zonder ongevallen, dat is de uitdaging.

"Door toedoen van de Vlaamse overheid zijn aan de UGent genderquota ingevoerd voor commissies en adviesraden. Maar niet voor de aanwerving. Dat betekent een extra grote vergaderlast voor de minderheid aan vrouwelijke professoren.

"Er was heel veel verzet tegen de quota, maar ze hebben een groot effect gehad. Gender is nu een mainstreamonderwerp geworden dat vaak als een ernstige bezorgdheid op tafel ligt. De samenstelling van verschillende organen is veranderd om de quota te kunnen halen (zo is de faculteitsraad niet meer enkel voor hoogleraren), wat niet alleen vrouwen maar ook veel mannen ten goede komt.

"En de cultuur waarin hetzelfde kleine (mannelijke) groepje alles besliste, is doorbroken, ten voordele van vrouwen, en ook van de mannen die niet tot die kleine inner circle behoorden."

Eva Brems

Hoogleraar aan de rechtsfaculteit (UGent)

Eva BremsBeeld Photo News

'Ik ben feministe'

"Het is tegenwoordig bon ton om als vrouw te verklaren dat ze in géén geval een feministe is. Wat een degradatie van een woord dat simpelweg staat voor gelijkwaardigheid (of: gelijke rechten?) tussen vrouwen en mannen. En wat een verloochening van de moeizame strijd die generaties vrouwen voor ons hebben geleverd. Ik ben feministe en dat zal ik blijven zeggen zolang er ongelijkheid tussen vrouwen en mannen bestaat. Ook de Canadese Premier Justin Trudeau verklaarde publiekelijk dat hij trots is een feminist te zijn. Op zo'n statement van Poetin of Trump zal het helaas nog even wachten zijn."

Francesca Vanthielen

Actrice, presentatrice en voormalig omroepster

Francesca Vanthielen.Beeld Diego Franssens

'Vrouwen moeten meer in zichzelf geloven'

"De academische wereld is een mannenbastion, wordt wel eens gezegd. Niet zo als we naar de verhouding jongens-meisjes kijken die hogere studies aanvatten. Er zijn meer vrouwelijke studenten dan mannelijke. Ook bij degenen die doctoreren valt het nog mee, daar zijn er ongeveer evenveel mannen als vrouwen. Maar dan begint de ongelijkheid. Naarmate men de ladder opklimt, worden vrouwen steeds zeldzamer."

"Ondanks het feit dat de rector van de Universiteit Gent nu een vrouw is, zijn slechts 20 procent van de professoren vrouwen. Voor de hoogste graad, het gewoon hoogleraarschap, is dat nog slechts 10 procent. En onze decanen zijn allemaal mannen... In de politiek is het niet beter. In het Europees Parlement zijn slechts 29 procent van de parlementsleden vrouwen. In onze eigen federale regering zijn er slechts 4 vrouwen op 18 ministers en staatssecretarissen."

"De vraag is natuurlijk hoe dit komt en wat we er kunnen aan doen. Is de Ugent een vrouwonvriendelijke universiteit? Neen, natuurlijk niet. Er is een zeer actieve cel "gender en diversiteit". Er zijn quota voor de bestuursorganen, en er worden veel vrouwvriendelijke initiatieven genomen. Er is het Menza project (een mentorproject speciaal voor vrouwelijke postdoctorale medewerksters), benoemingscommissies worden divers samengesteld en er worden tal van maatregelen genomen om de work-life balance te bevorderen, zoals kinderopvang en thuiswerkmaatregelen."

"Vrouwen nemen nog steeds vaker de zorg op voor de kinderen dan mannen. Er is natuurlijk nog de zwangerschap en de bevalling, die voor exclusieve rekening van de vrouw komen. Moeten vrouwen dan maar kiezen? Is het nog steeds ofwel kinderen krijgen ofwel voor een carrière gaan? De vruchtbaarheid neemt af met de leeftijd en dus kunnen vrouwen hun kinderwens niet eindeloos uitstellen. Integendeel, vruchtbaarheidsspecialisten blijven erop hameren dat vrouwen hun kinderen vroeg genoeg moeten krijgen. Vrouwen kunnen nu eicellen invriezen en deze bewaren voor later. Indien ze geen partner hebben, maar misschien ook om eerst een carrière uit te bouwen? Is dit niet de ultieme bevrijding van de vrouw van het juk van de voortplanting? De ultieme gelijkwaardigheid van man en vrouw?"

"Ik denk dat het allemaal een stukje complexer is dan we denken. Ja, het systeem is intrinsiek nog steeds patriarchaal en vrouwonvriendelijk. Ja, de voortplanting blijft voorlopig een exclusief vrouwelijke aangelegenheid. Het tweeverdienersmodel is nu veralgemeend, en vrouwen nemen nu zowel professionele als huiselijke taken op. Maar vrouwvriendelijke maatregelen die instellingen of overheden nemen, brengen weinig zoden aan de dijk. Meisjes en vrouwen ondergaan van jongs af aan een zekere conditionering, waarbij het krijgen van kinderen als een existentiële opdracht van het vrouwzijn wordt voorgesteld. Jongens spelen met auto's en meisjes met poppen, weet je wel. Nog veel te vaak zijn vrouwen zelf niet overtuigd van het feit dat ze evenveel kansen moeten krijgen, meer nog, evenveel rechten hebben om professioneel of maatschappelijk door te groeien en deel uit te maken van alle beleidsniveaus. Of het nu in een bedrijf, een universiteit of in de politiek is, vaak aarzelen vrouwen om er echt voor te gaan."

"Aan de Universiteit Gent stellen we vast dat vrouwen pas doctoreren als ze expliciet gevraagd en aangemoedigd worden. Ze zijn veel minder overtuigd van hun kunnen dan mannen en moeten over de streep getrokken worden. Er is maatschappelijk nog veel werk aan de winkel opdat vrouwen en mannen echt gelijke kansen zouden krijgen, maar vrouwen moeten er zelf van overtuigd zijn dat ze die ook verdienen. Het wordt tijd dat vrouwen zich verzetten tegen de rol die hen opgedrongen wordt en het paternalistisch discours niet langer internaliseren. Dan pas kunnen we van volledige gendergelijkwaardigheid spreken."

Petra De Sutter

Gynaecoloog, Buitengewoon Hoogleraar Universiteit Gent en Senator

Petra De Sutter.Beeld Photo News

'Een vrouw is een zangeres, de man het brein'

"Het is zes jaar geleden dat Amatorski haar eerste EP uitbracht. Voordat de groep Amatorski bestond had ik al wat nummers geschreven, gearrangeerd en opgenomen die dankzij de groep verschenen zijn, zoals drie van de vier nummers oorspronkelijk in mijn slaapkamer werden opgenomen. Come Home is daar een voorbeeld van. Ik koos toen 'de groep' als het gezicht van Amatorski, omdat we destijds samen verder demo's hebben uitgewerkt en uitgedacht om ze live te brengen. Daar kwam 'TBC' uit, een combinatie van nummers die we samen hebben opgenomen en andere die ik thuis zelf opnam. Met het laatste album 'From clay to figures' heb ik meer nauw samengewerkt met groepslid Sebastiaan Van den Branden. Dit om even te kaderen hoe een werkproces zichzelf kneedt en open staat voor welke samenwerking dan ook die nodig is voor het aangebrachte materiaal."

"Naast het werkproces horen interviews. Goed geïnformeerde journalisten hebben voeling met een proces, of hoe dat er binnen een groep kan uitzien. Daarnaast zijn er journalisten die hun verhaal zoeken in wat ze ongeveer weten over een groep en zich baseren op wat er gezegd wordt tijdens het interview. Tussen deze twee verschillende journalisten blijkt er een groot verschil te zitten in hoe ze een groep benaderen, zeker als die groep tijdens een interview door meerdere muzikanten (mannen en een vrouw) vertegenwoordigd wordt. Bij de ene journalist wordt mijn werk bij het schrijven, arrangeren en opnemen gerespecteerd - bij de andere wordt die verwaarloosd of ontkend. Na een aantal jaren heb ik pas dat inzicht gekregen en heb ik ook gemerkt dat het een groep (in die vaak voorkomende situaties) onder druk zet, omdat ik of iemand anders het moet rechtzetten en omdat zo'n niet-geïnformeerde kijk frustreert terwijl dat zo een uit verhouding getrokken positie niet voorkwam tijdens het werkproces."

"Het is al gebeurd dat een ander groepslid het brein achter Amatorski werd genoemd, of vaker dat het hoofd van de journalist wegdraait van de zangeres als er een vraag over sound gaat. Waarop is dat gebaseerd?"

"Ik kan ook zien hoe mensen Amatorski benaderen, en dat is vaker naar de mannelijke muzikanten. Ook techniekers zullen eerder hen aanspreken dan mij. De meerderheid kijkt naar jou als 'zangeres' terwijl dat voor mij destijds de enige oplossing was om op te nemen. Ik heb me nooit als een zangeres gezien en dat uit zich ook in de muziek die Amatorski produceert, denk ik (als telkens een nieuw klein experiment). Ik heb veel meer interesse in nummers en geluid. Maar ik merkte een tendens, die zegt dat naast die zangeres muzikanten staan, "die de sound bepalen". Uiteraard bepalen zij de sound ook (en dat zal ik altijd met respect bewijzen), maar wat me minder zint is dat vrouwen daar vaak in uitgeschakeld worden of geen credit krijgen als ze daar ook verschrikkelijk graag en hard aan werken. Dat bewijzen ook interviews met internationale artiesten met gelijksoortige verhalen:

BJÖRK: "Even after 30 years in the industry and tons of critical acclaim, Björk said many people still assume male producers did all the work on her latest album. "For example, I did 80 percent of the beats on 'Vespertine' and it took me three years to work on that album, because it was all microbeats -- it was like doing a huge embroidery piece," she said. "Matmos came in the last two weeks and added percussion on top of the songs, but they didn't do any of the main parts, and they are credited everywhere as having done the whole album. [Matmos'] Drew [Daniel] is a close friend of mine, and in every single interview he did, he corrected it. And they don't even listen to him. It really is strange."
BJÖRK over het laatste album van Kanye West: "With the last album he did, he got all the best beat-makers on the planet at the time to make beats for him. A lot of the time, he wasn't even there. Yet no one would question his authorship for a second."

GRIMES: "I can't use an outside engineer," she says. "Because, if I use an engineer, then people start being, like, 'Oh! That guy just did it all.' " Beneath the surface of Boucher's love of pop lies a political critique. "It's a mostly male perspective-you're mostly hearing male voices run through female performers," she says. "I think some really good art comes of it, but it's just, like, half the population is not really being heard."

"Het bewijst dat mannen en vrouwen anders benaderd worden in de muzieksector. Historisch gezien was componeren, arrangeren en later producen vooral een mannenzaak. Statistisch waren er heel weinig vrouwen aanwezig, dan wel meer in de rol als zangeres. Die idee is nog steeds niet verdwenen, het is zelfs vaak eerder uitgegroeid tot een onbeweeglijk gegeven in perceptie. Ondertussen zijn er internationaal meer vrouwen aan het werk in de muzieksector en worden de oude rolpatronen en onze perceptie meer in vraag gesteld. Het grote deel van onze muzieksector wil die vraag niet horen en lijkt seksisme liever te ontkennen (zie de laatste rel die er ontstond rond Charlotte De Witte). België hinkt internationaal achterop in de verhouding tussen vrouwelijke en mannelijke artiesten op festivals. Om nog niets gezegd te hebben over hoe vrouwelijke artiesten aanwezig zijn in de jaarlijkse lijstjes van de muzieksector (MIA's): zelden worden ze vermeld als componist. De Sabam Awards van vorig jaar liegen er ook niet om: binnen muziek was er maar 1 vrouw op 15 te vinden over categorieën die gaan van pop, elektronische muziek tot hedendaags klassiek."

"Er zijn daarentegen (niet-Belgische) media en festivals die wel in het bewustzijn stappen en voor respect werken, naar een evenwicht streven in aandacht tussen vrouwelijke en mannelijke artiesten. Muziekbladen als The Wire (UK) en Electronic Beats (DE) bewijzen dat gelijkwaardigheid kan. CTM Festival in Berlijn wil bijvoorbeeld ook meer genderbewustzijn in hun programmatie."

"Vrouwelijke artiesten hebben dringend een gelijkwaardige benadering nodig, als ze hetzelfde doen als hun mannelijke collega's. Daar moeten media (radio, televisie en geschreven pers), programmatie in festivals, (muziek)scholen, mannen en vrouwen toe bijdragen."

Inne Eysermans

Frontvrouw Amatorski

Inne Eysermans.Beeld Wouter Van Vooren
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234