Vrijdag 21/01/2022

Bejaardenmishandeling: het was niet altijd zo bedoeld

Dat glas water net buiten handbereik zetten. Niet reageren als oma roept. Opa 's nachts vastbinden. Niemand reageert, want niemand weet ervan. Mishandeling van bejaarden in het gezin blijft een taboeonderwerp. De Koning Boudewijnstichting kende onlangs aan twintig projecten rond het thema 'Ouderen en hun familie: een kostbare band' een bedrag van 5,4 miljoen frank toe. Een groot deel van die projecten wil iets doen aan ouderenmishandeling.

Brussel.

eigen berichtgeving

Elise woonde tot haar 68ste alleen. Haar man had ze zeven jaar eerder verloren. Toen ze van de trap viel en een been brak, kon ze niet meer voor zichzelf zorgen. Haar dochter Anne-Marie vroeg of ze niet bij haar wilde komen wonen. Anne-Marie was gescheiden, had een drukke baan en drie schoolgaande kinderen. "In het begin waren er geen problemen," vertelt de huisarts die Elise verzorgde. "Toen haar been genezen was, hielp ze zelfs in het huishouden. Maar daarna begon ze achteruit te gaan." Hoe meer verzorging Elise nodig had, hoe meer overspannen haar dochter werd. Ze begon haar moeder zelfs van kwaad opzet te verdenken, strafte haar door haar 's avonds geen eten of te veel medicijnen te geven. "Elise, vroeger een dynamische vrouw, was een angstig wezen geworden," zegt de huisarts. "Ze durfde amper nog iets te vragen aan haar dochter."

Het weduwenpensioen in beslag nemen, de incontinentieluier niet tijdig vervangen, dag in dag uit zonder gezelschap in de slaapkamer laten, ruw wassen. Mishandeling van bejaarden in het gezin wordt soms de meest verdoken vorm van misbruik genoemd. Fenomenen als partnergeweld of kindermisbruik, konden de laatste jaren min of meer uit de taboesfeer gehaald worden. "Kinderen worden beschouwd als de toekomst, ouderen als een groep die uitgeteld is", zegt Agnes Bode van Familiehulp Thuiszorg in Brussel. "Misschien is dat de reden waarom het taboe blijft bestaan."

De vzw Aide aux Personnes Agées Maltraitées (APAM) in de Luxemburgse gemeente Libin, heeft al meer dan een jaar de eerste en enige klachtenlijn in het land voor bejaarden die thuis mishandeld werden. Het zijn echter vooral hulpverleners en artsen die bellen, om te vragen wat ze moeten doen in dergelijke situaties. Tot nu toe belde welgeteld één bejaarde vrouw. Wat niet wil zeggen dat het fenomeen in de zuidelijke provincie niet bestaat. "Waarschijnlijk zijn we nog niet bekend genoeg", zegt een medewerkster. "Of de bejaarden kunnen of durven niet bellen."

Wetenschappelijke onderzoeken naar ouderenmishandeling zijn er nauwelijks. Zo is er Comprendre la maltraitance, een rondvraag bij 310 Waalse en Vlaamse artsen die gedaan werd door het Universitair Centrum en de Federatie van Huisartsenverenigingen van Charleroi in 1994. Bijna zeventig procent van hen zei dat ze soms geconfronteerd werden met ouderenmishandeling. Verwaarlozing en verbaal geweld kwamen het meest voor. Een op de tien bevraagde artsen had te maken gehad met bejaarden die geslagen waren.

In de omgeving van Brugge deden Luc De Jonghe en Jan Steel vijf jaar geleden een rondvraag bij 179 huisartsen, verpleegkundigen en gezins- en bejaardenhelpsters. Deze rapporteerden voor de periode februari tot mei 1993 120 gevallen van bejaardenmishandeling in deze omgeving. Bij tachtig procent ging het om psychische verwaarlozing en mishandeling, zoals beledigen, vernederen, bedreigen en isoleren. Bij zeventig procent van deze 120 gevallen was er sprake van fysieke verwaarlozing, bij vijftig procent fysieke mishandeling, zoals slaan, trekken en duwen of onvoorzichtig verplaatsen.

Maar het probleem is vaak niet zo zwart-wit. Daarom wil de jury van de Koning Boudewijnstichting met deze projecten niet de families culpabiliseren, maar hen steunen. Want er is niet altijd kwaad opzet in het spel aan de kant van de daders. Anne-Françoise Genel van de Stichting: "Een dochter die haar demente moeder 's nachts vastbindt, om te voorkomen dat de vrouw in huis gaat rondlopen en zichzelf schade berokkent. Is dat ook misbruik, of had die vrouw geen andere keuze?"

"Vaak is oudermishandeling niet bewust", zegt ook Mieke Slingerland van Zorg-Saam in Leuven. "Maar de kinderen onderschatten vaak hoe zwaar thuiszorg is. Sommigen komen dan ongewild in een bepaald gedragspatroon en geraken er niet meer uit. Vaak gaat men dan door rationaliseren goedpraten. Iemand stopt bijvoorbeeld een bedlegerige bejaarde om vier uur 's namiddags in bed voor de nachtrust. Natuurlijk wordt zo het vooropgezette doel bereikt: de bejaarde thuis wordt verzorgd. Maar ten koste waarvan?" (AE)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234