Donderdag 17/10/2019

Assisen

Behoort het bekijken van een moordfilm wel tot de burgerplicht?

Renaud Hardy tijdens zijn proces in de assisenzaal in Tongeren. Naar foto's van één van zijn slachtoffers, weigerde hij eerder te kijken. Beeld Photo News

Psychologen hadden het al voorspeld: te gruwelijk. De vertoning van de video die Renaud Hardy maakte van de moord op Linda Doms, werd na twee fragmenten stopgezet. Behoort het kijken van een moordfilm wel tot de burgerplicht? 

Wat voorafging:

Sinds maandag loopt in Tongeren het assisenproces tegen Renaud Hardy, een 55-jarige Mechelaar die terechtstaat voor twee moorden, twee verkrachtingen en twee moordpogingen tussen mei 2014 en september 2015. De 82-jarige Maria Walschaerts en de 52-jarige Linda Doms overleefden zijn aanval niet, de 68-jarige Annie Heerinckx en de 52-jarige Veerle Eyckermans wel. Vlak voor zijn proces van start ging, bekende Hardy alle feiten. Het is aan een volksjury om uit te maken of de man een celstraf moet krijgen of geïnterneerd moet worden. Woensdag kregen de twaalf juryleden in de assisenzaal in Tongeren een loodzware opdracht. Er werd van hen verwacht dat ze een veertig minuten durende film die Hardy maakte, zouden uitkijken. In die film is te zien hoe de Mechelaar 's nachts naar de woning van Linda Doms, zijn laatste slachtoffer, fietst en hoe hij haar vervolgens vernedert, misbruikt en doodt.

De film wordt uiterst gruwelijk en traumatiserend genoemd. Waarom moest de jury de beelden dan toch bekijken?

Tijdens een assisenzaak is het van belang dat er een reconstructie wordt gemaakt van wat er precies is gebeurd. "De wet heeft voorzien dat zoiets mondeling gebeurt, onder meer door getuigen aan het woord te laten en presentaties en beelden te tonen", zegt persmagistraat Jo Daenen. "Op die manier leert de jury het volledige dossier ter plekke kennen en moeten ze zelf geen duizenden pagina's vooraf lezen. Dat zou onhaalbaar zijn." Een filmpje als dat van Renaud Hardy is volgens de magistraat een belangrijk bewijselement. "Het helpt de jury om te oordelen over de schuld en strafmaat." 

Lees de opinie van journalist Douglas De ConinckHet is niet omdat een zaak gruwelijk is dat ze ook interessant is (+)

De volledige film werd de juryleden overigens bespaard. Na twee van de vijf fragmenten, die enkel achter gesloten deuren te zien waren, werd de vertoning stopgezet. Ze zou voor verschillende mensen te heftig zijn geweest. Dat werd vooraf ook door psychologen voorspeld: zij hadden het over een mogelijk traumatiserende ervaring. 

Wie beslist hierover?

Het is de bedoeling dat de verschillende partijen de voorzitter van het assisenhof vooraf in kennis stellen van hun bewijsstukken. De voorzitter, in dit geval Dirk Thys, beslist uiteindelijk zelf of deze stukken tijdens het proces toegelaten worden. 
De persoon die om de vertoning vroeg, is Jef Vermassen, raadsman van een van de slachtoffers. Hoewel hij het zelf over "het gruwelijkste uur uit zijn leven" had, benadrukte Vermassen in De afspraak dat het bekijken van de film, of tenminste fragmenten eruit, essentieel is. "Omdat de jury zich zo een beeld kan vormen", aldus de man. 

De beelden enkel voorzien voor het beraad, waar juryleden ze op vraag kunnen bekijken, vond hij geen goed idee. "Omdat ze dan geen vragen kunnen stellen, en ook uit vrees voor procedurefouten." Na alle commotie suggereerde voorzitter Thys de juryleden net wel om de resterende beelden voor dat moment te bewaren. 

Krijgen jury's dit soort gruwelijke beelden vaker voorgeschoteld?

Het is volgens strafpleiters eerder regel dan uitzondering dat tijdens een assisenproces heftige beelden voorbijkomen. Tijdens het proces-De Gelder werden er bijvoorbeeld foto's van de gedode baby'tjes getoond, en tijdens het proces over de parachutemoord was er het filmpje van de fatale sprong van Els van Doren. "Een assisenproces is geen theekransje", zegt advocaat Walter Van Steenbrugge. "Gruwel hoort bij het leven." Een film vertonen zoals die van het proces-Hardy, waarop te zien is hoe iemand verkracht, gefolterd en vermoord wordt, zou wel ongezien zijn in de Belgische assisengeschiedenis.

Hoort zulke gruwel nog bij de burgerplicht?

Deel uitmaken van een volksjury is een burgerplicht. In dit proces dringt de vraag zich wel op: kan een burgerplicht zo ver gaan dat je naar een moordfilm moet kijken? Verschillende experts erkennen dat dit moeilijk is, maar zien niet in hoe het anders zou kunnen binnen het bestaande assisensysteem. "Daarin zijn burgers nu eenmaal lekenrechters, en die hebben dezelfde mooie maar ook moeilijke taak als professionele rechters", aldus strafpleiter Van Steenbrugge. "Naar gruwelijke beelden kijken maakt deel uit van dat takenpakket." 

Hij wijst er ook op dat de juryleden niet verplicht zijn te kijken naar zulke beelden. Ze mogen de zaal misschien niet verlaten, maar ze zijn wel steeds in de mogelijkheid om de ogen af te wenden of de oren te sluiten. "Daar gaat niemand iets op tegen hebben", meent hij. Als er juryleden zijn die door zo'n beelden het proces niet meer aankunnen, dan moeten ze daar melding van maken of dan kan een raadsman dat ook opmerken. "Daarom bestaan er vervangende juryleden."

Hoe zit het met de psychologische begeleiding?

De voorzitter van het assisenhof zal de juryleden, nadat ze hun taak hebben volbracht, inlichten over de psychologische ondersteuning die ze kunnen krijgen, stelt persmagistraat Jo Daenen. Volgens hem is het wel niet zo dat leden daar vaak gebruik van maken. Volgens strafpleiter Kris Luyckx is dat niet vreemd. "Deze ondersteuning is niet wettelijk georganiseerd. Er wordt enkel naar verwezen op initiatief van de voorzitter." 

Luyckx hekelt het feit dat er een wet gestemd is om lekenrechters psychologisch beter voor te bereiden en op te volgen. "Maar het koninklijk besluit dat dit in de praktijk moet brengen, ontbreekt nog steeds." Ook Vermassen beaamt dat er amper aan traumaverwerking wordt gedaan. "In België stemt men een wet maar het uitvoeringsbesluit volgt niet omdat het geld kost. Daar zitten we met een probleem." 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234