Maandag 30/01/2023

Behoed mij voor te veel eer, meneer

Lang vóór Boontje probeerde Molière de mensen een geweten te schoppen, en liefst door ze gelijktijdig aan het lachen te brengen. Het zit allemaal in zijn lichtvoetige maar niet mis te verstane aanklacht De Misantroop, door STAN in volle rijkdom op de planken gezet.

Het gebeurt wel vaker dat je in de krant stukken van een gesprek achterwege moet laten, wegens te weinig relevant of wegens plaatsgebrek. Zo heb ik uit het gesprek met STAN (DM 22/4), over hun versie en vertaling van Molières De Misantroop, een passage niet meegegeven: het antwoord van acteur Frank Vercruyssen op mijn vraag om toch een andere naam voor het gezelschap te verzinnen. STAN staat voor Stop Thinking About Names, maar Vercruyssen zag een alternatief wel zitten: STAA, voluit Stop Thinking About Age.

Die naamwissel zal er wellicht nooit komen, daarvoor was de grijns van Vercruyssen te breed en het gegniffel bij de andere acteurs te spontaan. Maar het geeft wellicht een proeve van de sfeer waarin de nieuwste STAN-productie tot stand kwam, met ervaren acteurs - Vercruyssen, Jolente De Keersmaeker - naast 'aanstormend talent': Tine Embrechts, Adriaan Van den Hoof. In De Misantroop staan meer bepaald docenten en hun ex-leerlingen samen op de planken, want Vercruyssen en De Keersmaeker waren twee jaar geleden de begeleiders op Studio Herman Teirlinck van de examenproductie Liebelei (naar Schnitzler), waarmee Van den Hoof en Embrechts afstudeerden.

Om maar te zeggen: er zit beweging in deze Molière. Het stuk zelf dateert van 1666 en het aantal opvoeringen sindsdien zou een indrukwekkende speellijst opleveren, in Vlaanderen alleen al. De mensenhater of misantroop Alceste heeft daardoor erg uiteenlopende gedaanten gekregen, met de vertaling door Laurens Spoor als populaire handleiding. Niet zo bij STAN: daar maakten de acteurs samen een nieuwe, overtuigende vertaling.

Dat werd al duidelijk tijdens de openingsscène op de première, woensdag in Monty. De eerste confrontatie tussen de mensenhater Alceste en zijn compagnon Philinte, of de botsing tussen zwartwitprincipes en grijze nuance, was van het gaafste, helderste theater dat je van deze Molière vandaag mag verwachten. Dan zie je de vier acteurs op een vrijwel lege bühne, met zes stoeltjes en drie brieven aan een koord. Ergens staan nog een paar rijlaarzen op een ruiter te wachten en vooraan wordt er vooral erg zuiver gespeeld. Dan hoor je De Keersmaeker als Philinte uitleggen dat we niet te principieel moeten zijn, want "het gezond verstand gaat extremen uit de weg en vraagt ons met mate wijs te zijn. Die Spartaanse deugd van vroeger botst te zeer met onze huidige moraal en stelt te hoge eisen aan ons, stervelingen. We moeten met onze tijd meegaan. Het is absolute waanzin om te denken dat wij de wereld kunnen verbeteren."

Met het bekende politieke bewustzijn van STAN in het achterhoofd is dit een merkwaardig en misschien dubbelzinnig statement, door Frank Vercruyssen als Alceste elegant maar kordaat gepareerd: "Ik haat iedereen. De een omdat hij harteloos en slecht is, de ander omdat hij die ene maar laat begaan en niet de haat voelt die een rechtgeaarde ziel zou moeten voelen bij het constateren van zoveel slechtheid." Er worden kortom nogal wat vonken geslagen tijdens deze voorstelling, maar het komisch gehalte van De Misantroop wordt evenmin uit de weg gegaan. Dat is een kolfje naar de hand van Adriaan Van den Hoof, die erg grappig uit de hoek komt als de trillende plumpudding Oronte, een hoveling met dichtersambities die door Alceste meteen de grond in worden geboord - Alceste durft namelijk "de waarheid" over Orontes sonnet te zeggen.

Opnieuw is er dubbelzinnigheid, want Molière lijkt met deze scène de toneelcritici een spiegel voor te houden, en de discipelen van Het Grote Gelijk tout court. Waarbij het mijns inziens toch even dient vermeld dat de voorstelling heel af en toe een beetje schippert tussen twee overtuigingen: 'Dit is Theater' en 'Dit is maar theater'. Dan wordt het keurige dasje letterlijk losgetrokken en vervolgens weer rond de hals gesnoerd, en krijgen de gebaren van de acteurs bijna iets cartoonesk.

Maar ook daar was Molière niet vies van, leren de geschiedenisboekjes, en dat maakt dit discours over moraalridders nog aantrekkelijker, want toegankelijker. De Misantroop wordt zo, ondanks zichzelf, weer erg aanbevolen gezelschap.

Steven Heene

Voorstellingen tot 25 april in Monty, Antwerpen (tel. 03/238.64.97). Daarna op tournee, inlichtingen op tel. 03/227.13.81.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234