Woensdag 21/04/2021

Begonnen als de ziekte van vijf jonge mannen

Andrew Saxon schreef 25 jaar geleden een medisch rapport van twee A-4tjes. Dat rapport was de eerste beschrijving van de ziekte die we vandaag kennen als aids.

oor Katrijn Serneels

Brussel l "Twee weken geleden heb ik me nog eens op hiv laten testen: het was negatief. Ons moeder zal blij zijn," lacht Rudi Bleys (45), researcher bij Sensoa. Vijfentwintig jaar geleden was hij jong en homo, en reisde en woonde hij in vele gay-capitals. "In Boston, New York, San Francisco, Amsterdam, Parijs, Berlijn... De steden waar later veel mensen zijn weggevaagd door aids. Maar in 1981 was alle dreiging nog nieuw."

Voor juni 1981 wist niemand wat aids was. Prof. Andrew Saxon, vandaag nog altijd actief als immunoloog, was een van de dokters die de ziekte ontdekte in San Francisco. En er dat beroemde rapport van twee pagina's over schreef, dat over vijf homo's ging die allemaal aan een rare immuunstoornis leden. "We noemden het Gay Related Immune Deficiency. Godzijdank heeft het nu een andere naam," zegt prof. Andrew Saxon aan BBC. "We dachten toen dat het iets met de levensstijl van homo's te maken had, dat het een virus was, daar hadden we geen idee van. We waren specialisten in immunologie, niet in volksgezondheid. We realiseerden ons niet dat dit een wereldprobleem was." De vijf mannen die Saxon en zijn collega's beschreven in het rapport waren binnen de twee jaar dood. "Ik kende ze allemaal, persoonlijk. Ik heb hen helpen verzorgen, meer konden we niet doen: we hadden niks om hen mee te behandelen. Aids hield hen in een dodelijke greep."

De greep van aids op de homogemeenschap werd steeds groter en grimmiger. "Ik woonde in Boston, en zelf was ik wel voorzichtig," zegt Bleys. "Maar mijn Zwitserse roommate, die liet zich helemaal gaan, aids was voor hem ver van zijn bed. Toen ik in San Francisco verbleef, durfde ik daar met niemand seks hebben. Uit angst, want hier was de ziekte ontdekt. Een ziekte die dodelijk en besmettelijk was. De sfeer in San Francisco was ook anders, er hing een rouwsfeer: hier waren de eerste doden gevallen, en kwamen er nieuwe zieken bij. Ik heb het gelukkig nooit meegemaakt, dat rondom mij vrienden begonnen weg te vallen, een voor een. Daarvoor heb ik teveel gereisd. Ik hoorde achteraf pas, veel later dat die en die ziek waren geworden, en gestorven. Op miraculeuze wijze ben ik door de mazen van het net geglipt."

Heel wat homo's dachten in de begindagen van aids ook dat de heisa rond de nieuwe ziekte een vorm van propaganda was. "Ze dachten dat er paniek gezaaid werd, geprobeerd werd om homo's te stigmatiseren, en ze terug op het rechte pad te krijgen. Sommigen wilden zich niet laten bang maken."

Maar de angst had algauw iedereen in zijn greep. "Seks met condoom werd de norm: van 1986 tot 1996 was het de glorietijd van het veilig vrijen. Enkele jaren na de ontdekking van aids zag iedereen vrienden ziek worden, en was het duidelijk dat een condoom een noodzaak was. Want aids was dodelijk. In 1985 richtte dokter Patrick Sweetlove in België de Aidstelefoon op, en er kwamen campagnes."

Aids was ook al lang geen ziekte meer die alleen homo's trof. In Brussel ontdekte prof. Nathan Clumeck de eerste heterovrouwen met een 'homoziekte'. En dat deze epidemie ook in Afrika woedde kwam algauw aan het licht. Aids was niet langer het probleem van vijf homomannen, maar een wereldprobleem. Dat is het vandaag nog steeds.

Na een opvallende daling in de voorbije jaren, stijgt het aantal nieuwe hiv-gevallen weer. "In 1996 werd de combinatietherapie ondekt, die ervoor zorgde dat aids een ziekte werd waarmee je kon leven. De angst werd minder. Er wordt nu terug meer onveilig gevreeën. Maar het is meer dan alleen dat condoom beu zijn. Dat is niet de hele verklaring. Een jonge generatie mannen is op zoek naar intimiteit, en seks vinden de meeste mannen intiemer zonder condoom. Ze gaan terug naar de roots van de gay liberation in de seventies. De gewone preventieboodschappen hebben niet altijd vat op deze groep. Welke boodschap moeten we deze mensen meegeven? Dat ze, als ze dan toch onbeschermde seks willen hebben, dit beter doen met mensen waarvan je zeker weet dat ze ook hiv-negatief zijn, net als jij?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234