Dinsdag 02/03/2021

Begeerte had haar aangeraakt

aroline Gennez had zo graag het Vlaamse socialisme opnieuw op de rails gezet na verkiezingen die tegelijk rampzalig en hoopgevend waren. Ze had ook zo graag haar stempel gedrukt op de koers van de partij, haar troepen gestroomlijnd en in stelling gebracht om zich opnieuw naar de magische twintig procent te vechten.En dat is nodig, want de Vlaamse socialisten moeten zowat de poverste sociaal-democratie van West-Europa zijn. In Duitsland leed zusterpartij SPD vorige maand een historische nederlaag, weet u wel: min elf procent, tot amper 23 procent (ze komen daar van 40,9 procent, toen Gerhard Schröder in 1998 bondskanselier werd). Dat historische dieptepunt van de SPD is net evenveel als het historische hoogtepunt van de sp.a, die in 2003 de wereld of alleszins Vlaanderen aan haar voeten dacht te hebben met 23,5 procent van de stemmen.Desondanks waren de verkiezingen van7 juni 2009 een oef-moment voor de sp.a. De kiezer pinde de partij vast op 15,2 procent, wat betekende dat de fel belaagde voorzitter Caroline Gennez haar partij niet verder had laten zakken. En dat, laten we wel wezen, na twee tropenjaren waarin op het vlak van de politique politicienne alles fout liep wat er ook maar fout kon lopen. Het begon al na de verkiezingen, met haar gecontesteerde ‘aanduiding’ als kandidaat-voorzitter, en Freya Van den Bossche die de handdoek in de ring gooide. Vervolgens was er de vernederende race naar het voorzitterschap, met the rise van sp.a-rood en vooral van haar kopstuk Erik De Bruyn. Tegelijk raakt kartelgenoot Spirit in een identiteitscrisis. Het kartel breekt, Gennez antwoordt met de niet goed doorgesproken komst van Bert Anciaux en bovendien een ronduit amateuristisch gecommuniceerde ‘naamsverandering’. Dat leidt tot bikkelharde kritiek (“dom, lomp en grof”) van Louis Tobback. Ten slotte maakt Mia De Vits stennis omdat ze geen Europees lijsttrekker mag worden, en laat de nieuwe Europese lijsttrekker Kathleen Van Brempt in volle campagne weten dat ze eventueel ook Vlaams minister wil blijven. Als Freya Van den Bossche ook even haar ministeriële ambities uit, zitten de Vlaamse socialisten al postjes te verdelen nog voor ze verkozen zijn. Het lijkt wel een tweede natuur. Het is het drama van deze sp.a: nergens zijn egoïstische ambities zo bepalend als bij de grote pleitbezorgers van meer solidariteit.Maar op het allerlaatste moment sluiten de rode rangen zich. En dus was het resultaat 15,27 procent. Een van de slechtste verkiezingen ooit voor de Vlaamse socialisten, maar door het kolossale verlies van vooral Open Vld kwam de sp.a tegen het VB één honderdste procent te kort om opnieuw de tweede partij van Vlaanderen te zijn. De vrije val was gestremd. Op de verkiezingsavond zelf sprak Louis Tobback woorden die, tot ze herroepen worden, bij de sp.a blijven gelden als ordemotie: “We moeten ons verenigen achter Caroline Gennez.” Zo kreeg Gennez een touw aangereikt om wie nodig op te knopen. En dat bleek al heel snel Frank Vandenbroucke.

Etterend abces

Met de verwijdering van Vandenbroucke sneed Gennez een abces weg dat allang etterde. Frank Vandenbroucke wekte allang irritatie op bij partijgenoten. Omdat hij een andere koers voorstond dan het gros van zijn partij. Zoals een krantencommentator deze week jubelde, bij weer een peiling waarin Vandenbroucke (veruit) de populairste socialist bleek: met hem zou de sp.a “rechtser en Vlaamser” zijn - het stuk verscheen dan ook in een krant die het wat minder begrepen heeft op links en solidair met Wallonië. Hoe groter het applaus en het respect bij de buitenwereld, hoe harder de kiezen kraakten bij de eigen achterban. Een voormalig Vlaams parlementslid: “Vanuit de partij kregen we de consigne: leg in het Vlaams Parlement welzijnsminister Inge Vervotte (CD&V) maar eens stevig het vuur aan de schenen over de wachtlijsten in de gehandicaptenzorg. We hadden onze parlementaire vragen nog niet goed uitgesproken, of we vernamen dat Frank Vandenbroucke achter onze rug om en op eigen initiatief de CD&V had laten weten dat het de sp.a toch niet echt menens was met haar aanval op Vervotte. Dus had niemand van ons nog zin om zich opnieuw belachelijk te maken. Waardoor de Vlaamse fractie apathisch bleef. Wat zich uit in de ronduit belachelijk lage score - overigens meestal terecht - die de kranten aan ons gaven in hun parlementaire rapport.” Dat is één kant van het verhaal. Een top-sp.a’er: “Vandenbroucke was ook intellectueel te sterk voor de Vlaamse fractie. Hij kwam naar een fractievergadering, praatte ze allemaal onder tafel, en de volgende keer was de helft van de fractie al bekeerd, en toonde ze zich meer Vandenbroucke dan Frank zelf.” De partijtop zag met lede ogen aan dat het Vlaamse niveau een eigen dynamiek ontwikkelde, gestuurd door Frank Vandenbroucke. En dat leidde dan weer tot gênant gedrag van het anti-Vandenbroucke-kamp. Zoals die ene keer, bij een nachtelijke dronkemanstrip door Brusselse cafés, waarop een socialistisch kopstuk in een slijterij uit volle borst scandeerde: “Vandenbroucke is een fascist”, tot grote hilariteit van het mee brallende gezelschap, en tot verbijstering van die ene De Morgen-journalist in het gezelschap. Maar dat was de sfeer. En wiens schuld of verantwoordelijkheid het ook is: het was een onhoudbare situatie geworden, die nooit werd uitgepraat. En dus door Caroline Gennez manu militari werd opgelost. Wellicht had ze zelf ook een paar persoonlijke rekeningen te vereffenen, want Vandenbroucke had op interne vergaderingen de jonge voorzitter al een paar keer voor schut gezet.Het merkwaardige is dat Frank Vandenbroucke zijn lot niet had zien aankomen. Op het einde van de vorige legislatuur, kort voor de verkiezingen, wordt er nog hard gewerkt op het Vlaamse ministerie van Onderwijs. De minister maakt plannen, en nog plannen, want zo is hij. Tot topambtenaren er hem op wijzen dat de verkiezingsdatum nadert, en dat de minister eigenlijk zijn termijn overspeelt. Repliek van Vandenbroucke: ga er maar vanuit dat de politieke lijn van het onderwijsbeleid ongewijzigd blijft.Maar al van in het begin van de regeringsonderhandelingen doken analyses op waarin de liquidatie van Frank Vandenbroucke werd voorspeld. Op het einde was dat een publiek geheim. Voor de start van het congres in de Brussels Event Brewery, voelde John Crombez, de nieuwe West-Vlaamse lijsttrekker, zich al zeker genoeg om Caroline Gennez letterlijk voor te spellen wat ze eventueel zou kunnen doen - daarmee eigenlijk de mythe doorbrekend dat de voorzitter beslist wie minister wordt: “Als het voor de partij het beste is zonder Frank, dan is dat zo. Dit gaat niet over één persoon.” Of juist wel.Dat uitgerekend Crombez zo hard uithaalde, licht een tipje van de sluier op van de werkelijke power brokers binnen de sp.a. Crombez zal Vandenbroucke geen mes in de rug planten indien dat ook niet de visie en de wens is van zijn politieke godfather, Johan Vande Lanotte. In deze krant had Yves Desmet begin juli (dus voor het bewuste congres) een bijeenkomst in vakantiehuis Ceder in Deinze gereconstrueerd, waarop de historische ‘krokodillen’ van de socialistische beweging de defenestratie van Vandenbroucke voorbereidden. Gennez kreeg groen licht om de vice-minister-president op sterk water te zetten, indien nodig.Indien nodig, want voor de meeste croco’s móést Vandenbroucke niet weg. Eén iemand vroeg expliciet: “Maar is er dan echt niets meer aan te doen om de brokken te lijmen?” Waarop een van de krokodillen de hakbijl doet vallen: “Dat is onmogelijk.” Die woorden zijn van Johan Vande Lanotte. Niet alleen Vande Lanotte maakt zijn rentree in de coulissen, ook Steve Stevaert doet dat. Als Gennez daarop aangesproken wordt, reageert ze altijd overdreven kittig.Inderdaad, Caroline Gennez heeft beslist over Vandenbroucke en zo haar autoriteit gevestigd in de partij. Maar wat ze deed, kon ze maar doen omdat ze over ‘geleende autoriteit’ beschikte. Ze klaarde een klus waarom de machten en krachten haar vroegen. En nu struikelt ze bij het omzetten van die ‘geleende’ autoriteit naar ‘gedragen’ autoriteit: naar een voorzitterschap dat niet voortdurend gecontesteerd wordt.Frank Vandenbroucke nam het verdict van Caroline Gennez nuchter op, maar dat was façade. In werkelijkheid kreeg hij een knauw, speelde hij zelfs even met de idee om zijn hele kabinet te vragen om met hem af te treden. Dat is niet gebeurd: zijn kabinetschef Koen Pelleriaux is nog altijd de rechterhand van de nieuwe onderwijsminister Pascal Smet.

‘Geheime enquête’

Frank Vandenbroucke heeft zijn verwijdering inmiddels aanvaard, maar de sp.a heeft de operatie nog altijd niet verteerd. Of liever: een bepaalde groep ervan. En dus blijft er nieuws uitlekken waarin Caroline Gennez fungeert als de Boze Wolf uit Roodkapje.Half september heeft het Nieuwsblad het over “een geheimgehouden” enquête, waaruit blijkt dat Vandenbroucke “een van de schaarse troeven” was op 7 juni 2009, dat hij “eindelijk in staat was zijn imago van goed bestuurder ook buiten de eigen rangen te verzilveren”. Bij de sp.a valt men uit de lucht. Op de sp.a-fractiedagen in Bredene had Jan Drijvers van TNS Media zijn analyse voorgesteld van de verkiezingsresultaten van 2009, sterktes en zwaktes, the usual stuff. Op een bepaald ogenblik vraagt kamerlid Hans Bonte of er ook uitgesplitst kan worden in provinciale succesverhalen. Dat kan niet, zegt Drijvers, daarvoor is de steekproef te gering. Zaak naar af. Een paar dagen later staat in de krant het verhaal van een geheime enquête. Een bijzonder vervelende zaak voor de sp.a, want het is sowieso al niet makkelijk antwoorden op anonieme bronnen, laat staan op anonieme enquêtes.Een indianenverhaal? Niet helemaal. Want er is inderdaad één ‘studie’ of enquête waarin goeds wordt verteld van Frank Vandenbroucke. Er is een enquête via focusgroepen van het Leuvense bureau Boondoggle met een fraai rapport over Frank Vandenbroucke, en de sp.a waakt er inderdaad voor dat de inhoud van dat rapport (“strategische informatie”) niet op de keien komt. Alleen: de Boondoggle-bevindingen dateren van voor de verkiezingen. Het was de basis voor het programma waarmee de sp.a en Vandenbroucke naar de kiezer stapten.Het moet overigens een fraai wetenschapper zijn die nà de verkiezingen nog zou kunnen aantonen dat Frank Vandenbroucke het uitzonderlijk goed deed. Opgesplitst per provincie, was de sp.a-score als volgt: Limburg deed het best met 18,67 procent, dan Brussel (16,97 procent), Antwerpen (14,97 procent), Oost-Vlaanderen (14,87 procent), dan pas Vlaams-Brabant (14,85 procent), voor West-Vlaanderen (14,09 procent). Frank Vandenbroucke haalde dus het op één na minste resultaat, ook al was hij nationaal boegbeeld, en tegen een tegenstand die bestond uit Janneke en Mieke, en Tom Dehaene, Patricia Ceysens en Markske Demesmaeker.Zelfs naar Vlaams-Brabantse normen presteerde de sp.a in juni 2009 ondermaats. In 2003 (lijsttrekker: Saïd El Khadraoui) haalde de sp.a 24,65 procent. In 2004 (Vandenbroucke trekt) wordt dat 17,25 procent. In 2007 (Bruno Tobback trekt) klimt men tot 19,61 procent, en nu in 2009 (Vandenbroucke trekt) was het terug naar 14,85 procent. Dat is geen fraai rapport voor Vandenbroucke, ondanks zijn grote aantal voorkeurstemmen (46.490), wat hem zelfs in de top tien bracht van politici met de hoogste penetratiegraad in Vlaanderen. Met de penetratie van de sp.a in Vlaams-Brabant was het nooit zo erg gesteld. Toch krijgt de sp.a-top het verhaal van Vandenbroucke als ‘stemmenkampioen’ maar niet onder controle.Het ene verhaal (over de ‘geheime enquête’) is nog niet weggeëbd, of in De Standaard verschijnt een bericht dat Flor Koninckx - jawel, een Vlaams-Brabander - bij zijn overstap naar de sp.a in 2003 een contract had getekend dat hem tot zijn pensioen verzekerde van een inkomen. Het nieuws was vooral vervelend voor Steve Stevaert, alsook voor de zetelende partijtop, Caroline Gennez en partijsecretaris Alain André. Dat Flor Koninckx andermaal in zijn hemd werd gezet, nam de bewuste ‘lekker’ er graag bij. In tegenstelling tot LDD’er Luc Beaucourt, die na een snelheidsovertreding van 186 kilometer per uur slechts een symbolische veroordeling krijgt, is Flor Koninckx wegens een te hoog promille wel zwaar aangepakt. Hij verloor zijn verkiesbare plaats, zijn reputatie. Nu krijgt hij van een anonieme partijgenoot nog een stamp in de rug. Niet omdat Koninckx zelf zo belangrijk is, maar omdat er bij het schieten op de partijtop nu eenmaal collateral damage valt.Maar de echte bom moest nog barsten: de beruchte ‘mail’ van Barteld Schutyser voor Caroline Gennez, communicatiedirecteur Milan Rutten en woordvoerder Johan Van Hoecke. Schutyser, een met Gennez bevriende advocaat - een zakenpartner ook van Johan Vande Lanotte, maar dit terzijde - had in erg crue woorden uitgehaald naar Frank Vandenbroucke, en en passant zowat alle andere sp.a’ers geschoffeerd.De publicatie wekte verbijstering. Bij veel sp.a’ers, omdat ineens duidelijk was dat (minstens) één man of vrouw hen bewust wil treffen, en schaden. Dat er blijkbaar een verbitterd type rondloopt dat misschien niet de sp.a kapot wil, maar wel Gennez weg. En als daardoor de socialistische partij in duigen ligt, dan is dat maar zo. Het lek van de mail bij De Standaard is niet bekend. Over het lek inzake Flor Koninckx bestaat een gegrond vermoeden. De week voor het verhaal van Koninckx in de pers verscheen, liep sp.a-kamerlid Hans Bonte ermee te leuren. Pro memorie: het was Hans Bonte die op de Vlaams-Brabants raad van voorzitters en secretarissen onverzettelijk bleef in de aanval op de partijtop. Het was ook Hans Bonte die op het laatste sp.a-partijbureau het ontslag van Caroline Gennez vroeg: voor aanvang voor de camera’s, en nadien - het moet gezegd, hij bleef consequent - bij stemming. Hij was de enige tegenstemmer.

Vals verwijt

Toch is de oppositie tegen Gennez inmiddels groter dan Bonte alleen. Natuurlijk duikt sp.a-rood op. Dat is een constante geworden: als de sp.a het goed doet, zwijgt sp.a-rood. Bij problemen zijn die aaseters daar. En dan zijn telkens alle middelen goed om Gennez te treffen. Zo krijgt de sp.a-top kritiek omdat ze zich niet laat zien bij Opel. Dat zou inderdaad een ernstig verwijt kunnen zijn. Even parool halen bij Herwig Jorissen, voorzitter van ABVV-metaal: “Ik heb Gennez en alle andere politici uitdrukkelijk gevraagd om zich níét op Opel te profileren, omdat dit het gevoel zou geven van ‘steun aan een stervende’. Maar ze volgt het dossier van heel nabij op, en ze respecteert onze vraag om vooral via regeringswerk Opel open te houden. Maar op de manifestaties is ze altijd aanwezig. Discreet, zoals ik het haar heb gevraagd. Dat verwijt is dus niet alleen onterecht, het is ook vals.” Maar het klinkt wel, en wordt overgenomen. Ook zaterdag op het congres zal sp.a-rood-man Erik De Bruyn andermaal een gloriedag beleven: gegarandeerd toegang tot radio en tv als hij nog maar naar het congres schrijdt. Georganiseerd antisocialisme, in de schoot van de sp.a, onder de mantel van de ware progressieve strijd. Dat De Bruyn zich van die strategie bedient: het zij zo, hij is er behoorlijk succesrijk mee. Dat de sp.a al jaren geen blijf weet met zijn kritiek: het is het zoveelste manco van een partijleiding die van zichzelf vindt dat ze zeer goed bezig is.De ontevredenheid is stilaan ook groter dan bij the usual suspects van sp.a-rood alleen. Vlaams volksvertegenwoordiger Bart Martens is een degelijk parlementslid dat zich nooit had geroerd tegen de partijtop. Nu laat hij weten dat “Vandenbroucke weer een grotere rol moet krijgen”. Dat is het rechtstreekse gevolg van de termen waarin Schutyser hem belachelijk had gemaakt: “Bart Martens? Pfioew.” Gekwetst in zijn ziel, en ook wel in zijn ego. En de zoveelste boomerang die Gennez in haar eigen nek krijgt, door eigen fouten.Zoals zo veel vrouwen kan Caroline Gennez niet goed liegen. Om de onvrede in eigen rangen in te dammen, deed ze de mail af als een niet-gevraagd advies van een goede vriend. Dat was natuurlijk niet zo. De mail was zo gedetailleerd, dat elke lezer het gevoel had dat hij ineens deelgenoot werd van een conversatie die al een tijdje bezig was: qua inhoud, maar ook qua toon. Vervolgens voorziet Milan Rutten de mail van aantekeningen. “Veel vraagtekens hoor”, suste woordvoerder Van Hoecke. Dat klopt. Maar ook talrijke uitroeptekens. De mail was een werkdocument geworden. De mail werd trouwens geprint en bewaard. Volgens de verklaring van Gennez in De Morgen: ofwel op het kantoor van Milan Rutten, ofwel in een map in haar kantoor. Wie bewaart nu niet-gewenste mails, in printvorm, in een map in zijn kantoor? Hallo voorzitter?Barteld Schutyser staat bekend als ‘hyperintelligent’ - alleszins: dat bauwt de club rond Gennez nu rond - maar dan toch een zeer aparte variant van intelligentie. Ten eerste: zijn advies is onverantwoordelijk, in alle betekenissen van het woord. Het is geschreven door iemand die geen verantwoordelijkheid draagt - dat voel je aan elke alinea, iedere woordkeuze - en vandaar is ook de inhoud onverantwoordelijk lichtzinnig. En dat komt dan weer omdat enig EQ onze socialistische zakenadvocaat vreemd is. Dat vermoedde men al na lectuur van de mail, dat werd nadien nog versterkt in Humo. Zei Schutyser over de heisa over zijn mail: “Much ado about nothing”. Dat is zoveel als alle sp.a’ers afblaffen: “Ik herhaal: Jullie zijn kiekens.” Wat een ego. Hij wrijft zout in wonden die eigenlijk moesten helen. Barteld Schutyser is zo Barteld Breekijzer geworden: een vriend als koevoet, dat lompe werktuig om voorzitters gemakkelijker van hun voetstuk te halen.Geen punt dat Gennez informele adviseurs heeft om op terug te vallen. Dat is overal zo, dat was altijd zo. Een partij wordt niet geleid op een bestuur of een bureau. Karel Van Miert had zijn ‘Bende van Vier (of Vijf)’. Dat waren geen zakenadvocaten met partijkaart, maar de andere sterkhouders, wier overleven of falen afhing van de kwaliteit van hun politieke advies. Er was niets vrijblijvends aan de analyse van Louis Tobback of Willy Claes. En zo hoort het ook.Het wordt een prettig congres dit weekend. Frank Vandenbroucke is stilaan ook in eigen rangen erg populair. Hij zwijgt - “en je gelooft het nooit, hij nodigt mensen uit om eens te eten. Op restaurant!”En intussen besliste de sp.a om dat congres te starten met een sessie achter gesloten deuren. Het is symbolisch: een partij die de ambitie had om een boodschap uit te dragen, zit door een samenloop van omstandigheden in zichzelf gekeerd. Een ideologisch congres dat noodgedwongen begint met een pseudo-psychologische praatsessie. Honderden gekwetste ego’s samen, bezig met zichzelf, inhakkend op de ander: het socialisme in Vlaanderen vandaag.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234