Zondag 28/11/2021

Beeldvorming en feiten

Nog even en De Morgen zit mee in de beklaagdenbank op het proces-Van Noppen. Gisterochtend werd zonder pardon gesuggereerd dat deze krant zich zou hebben laten omkopen door vetmester Alex Vercauteren.

'Het overtuigendste bewijs is het materiële bewijs, de verzameling van facts and figures die zonneklaar aantonen dat de beschuldigde de strafbare handelingen heeft gesteld die hem worden verweten; dat bewijs kan worden aangevuld met circumstantial evidence: opiniëring over de persoonlijkheid, waarschijnlijkheden ten aanzien van niet of minder materieel bewezen tijdsintervallen en omstandigheden (...). Soms bestaat de indruk dat veel aandacht gaat naar circumstantial evidence, naar nevenkwesties, wat de suggestie kan inhouden dat materiële bewijselementen van schuld niet altijd overtuigen. Het geheel moet de stellige overtuiging schragen van de jury over de individuele schuld van de beschuldigde. Als de jury twijfelt, moet ze de beschuldigde eigenlijk vrijspreken. Zo wil ons strafprocesrecht het: de genomen maatschappelijke optie is dat we van twee kwalen liever deze verkiezen waarin een misschien schuldige beschuldigde vrijuit gaat dan die waarin een mogelijk onschuldige wordt veroordeeld: strafprocesrecht is geen wraak, het is het verbinden van de passende sanctie aan de handelingen van mensen wier schuld boven elke twijfel is verheven."

Die passage is van professor mediarecht Leo Neels. Zijn essay over de zaak-Van Noppen verscheen zaterdag in De Standaard. Het was veruit het meest lezenswaardige dat ik de afgelopen weken over de zaak onder ogen kreeg.

Gisteren maakte het persagentschap Belga melding van volgende uitspraak, komende van de advocaat van de kinderen van Karel Van Noppen en uitgesproken aan het adres van beklaagde Alex Vercauteren: "U bent te rijk om geloofwaardig te zijn. Een villa van 65 miljoen frank, verschillende Mercedessen, dat kan niet rechtmatig verdiend zijn."

De advocaat haalde in één adem ook zwaar uit naar mij, als auteur van een aantal artikelen waaruit de lezer kon opmaken dat ik zo stilaan de grootste twijfels heb bij de ernst van dit proces. Meester Paul Quirijnen fulmineerde: "De journalist (ik dus) schreef wat Alex Vercauteren hem vroeg te schrijven. Dat is deontologisch onaanvaardbaar." What's next? De beschuldiging dat deze krant zich zou hebben laten omkopen? Een diepvriezer vol biefstukken, komende van Vercauteren? Aan demagogie is geen kunst. Mocht ik mij tegenover een achteloos en bijgevolg 'te bespelen' publiek moeten verantwoorden, dan begon ik met erop te wijzen dat ik het was, samen met mijn toenmalige collega Jan de Zutter, die meteen na de moord op Karel Van Noppen de actie 'Vleesloze dinsdag' lanceerde. Ik zou met veel passie kunnen vertellen hoe het idee 's ochtends was ontstaan aan het koffiezetapparaat en tegen de avond was uitgegroeid tot de efficiëntste consumentenactie die dit land ooit kende. Laat ik het vooral niet doen, want het doet niet terzake.

De simpele essentie van wat het proces-Van Noppen ons tot dusver liet zien, is dat de bewijsvoering tegen Alex Vercauteren en (in mindere mate) tegen de vierde verdachte Germain Daenen waardeloos is. Tenminste, als je moet afgaan op de bewijsvoering van het openbaar ministerie. Helaas is dat wel datgene waarop je moet afgaan. Ik heb een gegronde afkeer van die twee mensen, die ik ervan verdenk in de loop der jaren de grootst mogelijke viezigheid op onze borden te hebben gedeponeerd, maar daar gaat het op dit proces niet om. De vraag is: zijn er genoeg bewijzen om hen te laten veroordelen als opdrachtgevers van de moord op Van Noppen? Neen. Ik moet als journalist aan de zijkant blijven staan en objectief berichten, dat is waar, maar dit is me stilaan te gortig.

Waarom? Omdat de verdenkingen tegen Vercauteren en Daenen, zo is nu gebleken, voor 99 procent teruggaan op de verklaringen van de enige figuur in de beklaagdenbank van wie je zonder risico op tegenspraak kunt stellen dat hij het was tot wie de opdrachtgevers zich wendden toen ze een gewetenloze crimineel zochten om deze moord te plegen. Zullen we het hebben over de geloofwaardigheid van Carl De Schutter? Dat is niet een kwajongen die door de schuld van de maatschappij op 'het verkeerde pad' terechtkwam. Hij had destijds nauwe banden met topgangster Patrick Haemers. Hij gaat er in het milieu prat op (dixit Albert Barrez) een negental moorden op zijn geweten te hebben waarvoor justitie nooit enig bewijs kon vinden. Hij was een groothandelaar in wapens voor de georganiseerde misdaad. Zodra hij werd gearresteerd, noemde hij tot driemaal toe een andere 'opdrachtgever'. Niemand kon tot op heden achterhalen waarom hij 'Theo Goossens' veranderde in 'Walter Remysen', en ook niet waarom hij Remysen veranderde in 'Alex Vercauteren'.

Wat nooit had mogen gebeuren, is gebeurd: Carl De Schutter is én dader én kroongetuige én regisseur op het proces-Van Noppen.

De kern van de bewijsvoering draait rond één welbepaald element: de ontmoeting tussen de advocaat van Vercauteren en twee door De Schutter in 1999 vanuit zijn Zuid-Franse naar Gent gekomen Grieken. De Schutter had hen opgedragen de advocaat 300.000 dollar te ontfutselen. De ontmoeting is er geweest - dat staat vast - maar wat je er in de reconstructie mee aan moet vangen, berust uitsluitend op interpretatie:

1. Het feit dat de advocaat de Grieken ontving en verzuimde de politie te verwittigen, kan erop wijzen dat Vercauteren iets te verbergen heeft. Dit is de stelling van het openbaar ministerie.

2. Het feit dat Vercauteren niks betaalde, kan erop wijzen dat hij onschuldig is. Bouw je verder op die redenering - en ook de vorige eigenlijk - dan zit je en passant wel met de bedenking dat De Schutter niet alleen de moord organiseerde, maar ook nog eens op het graf van Karel Van Noppen ging dansen door te trachten daar ten tweden male munt uit te willen slaan.

3. Het feit dat het initiatief voor de ontmoeting uitging van De Schutter (de bewijzen zijn daar) laat toe te veronderstellen dat hij misschien ook andere vetmesters trachtte af te persen, en misschien wel met succes.

Uiteindelijk verengt dat alles zich tot één vraag: wie van beiden geloof je? De Schutter of Vercauteren? Het gaat allang niet meer over de feiten, het gaat enkel nog over beeldvorming: "Wie komt het geloofwaardigst over?" Links de coole crimineel, rechts de miljonair-vetmester.

De voorzitter van de rechtbank laat zeer duidelijk blijken dat hij zijn keuze allang heeft gemaakt. Hij laat toe dat het proces van Vercauteren wordt gemaakt via zijn advocaat. Die kreeg al eens in volle proces "maffieus" naar het hoofd geslingerd, zag zich opgeroepen als getuige en even later ook weggeleid door twee politiemensen, waarna twee ex-secretaresses aan een kruisverhoor werden ontworpen, met als enige doel aan te tonen dat de advocaat niet de hele waarheid had gesproken over het geval van die twee Grieken. Het is één en al beeldvorming, er enkel op gericht de jury te misleiden. De waarheid staat klaar en duidelijk in het dossier. Al wie het wil lezen, kan het lezen: de zaak met de twee Grieken draaide rond afpersing vanwege De Schutter. Interpretaties 2 en 2 zijn de juiste.

Het worden beangstigende tijden als de bewijsvoering tegen verdachten grotendeels gaat berusten op de beeldvorming die men creëert rond hun advocaten. Het is vreemd dat, buiten Leo Neels, niemand aan de alarmbel trekt. Met dit procédé kun je alle kanten op: "Verdachte X is schuldig, want zijn advocaat heeft in het verleden verdachte Y verdedigd, en dus zal hij, X, wel net zo goed een schurk zijn." Een ander voorbeeld, uit het dossier-Van Noppen zelf. Wie was de advocaat van Walter Remysen toen Carl De Schutter hem in zijn versie 2 aanwees als 'dé opdrachtgever'? Jan De Man. Wie is nu, op het assisenproces, de advocaat van De Schutter? Jan De Man. En wanneer veranderde De Schutter zijn versie 2 in versie 3? Bijna gelijktijdig met het inhuren van De Man. Waarom zit Remysen dan niet in de beklaagdenbank en De Man niet in de getuigenbank? Omdat het - gelukkig - zo niet werkt. Vanwege willekeur, misschien. Omdat die Vercauteren zijn uiterlijk niet mee heeft. Omdat de familie Van Noppen hem daar graat ziet zitten. Omdat dat proces er toch ooit moest komen, en omdat het toch ook geen zicht zou zijn als er geen 'opdrachtgever' werd berecht?

Wie kan garanderen dat Carl De Schutter over enkele weken, na een gebeurlijke veroordeling van Daenen en Vercauteren, niet in - we noemen maar wat - een in de gevangenis opgenomen videodagboek verkondigt dat het allemaal maar om te lachen was? Wat als hij straks wéér met een andere naam van een opdrachtgever komt aandragen? Tegen die niet uit te sluiten hypothese had het openbaar ministerie zich moeten wapenen met een stevig dossier, dat versie 3 van De Schutter had moeten worden onderbouwd met bewijzen. Dat is niet gebeurd. En ik vrees dat dat komt omdat ze er niet zijn. De allereerste die na de moord een huiszoeking te verwerken kreeg, was Vercauteren. Van de eerste dag af was hij de 'favoriete' verdachte. Aan een gebrek aan speurijver kan het ontbreken van bewijzen niet liggen.

De zwakheid van de bewijsvoering werd gisteren nogmaals geïllustreerd door één van de openbare aanklagers, toen die terugkwam op dat ene tastbare element in het dossier: het moment waarop De Schutter en Barrez kort voor de moord in een ondergrondse parking in Antwerpen een man ontmoetten die De Schutter een berg bankbiljetten toestopte. Barrez herkende in die man achteraf hormonenspuiter Walter Remysen, een achterneef van Karel Van Noppen. En wat zei De Schutter? "Hij weet waarschijnlijk wel wie daar was", aldus de aanklager, "maar hij wil zijn kompaan in één of andere louche zaak niet noemen."

Hallo? Carl De Schutter is héél erg geloofwaardig, maar als hij even geen zin heeft om uit te leggen wie hem die smak geld toestopte, dan geeft het even niet?

Ik ben geen rechter, geen jurylid, en zelfs geen dagelijkse rechtbankverslaggever. Ik ben wel een verwoed verzamelaar (en lezer) van strafdossiers. Het is misschien een afwijking, maar ik vind het lezen en analyseren van die vele duizenden pagina's véél boeiender dan een soap in de rechtszaal en ook meeslepender dan de gemiddelde misdaadroman. Zo'n strafdossier is niet zo vlot geschreven, dat niet, maar vaak schuilt daarin nu net de schoonheid: verbalisanten van wie je merkt dat ze het simpelste werkwoord nog niet kunnen vervoegen. Hoe ze het onderzoek oriënteren op basis van de rol die hún informant speelde. (A propos: waarom zit de man die voor De Schutter die BMW stal waarmee Barrez naar Wechelderzande reed niet mee in de beklaagdenbank? Laat het mij onthullen: hij was een Brusselse politie-informant.) Het is zo doorzichtig, zo ontroerend lomp soms, hoe de ene getuige het gewicht van het evangelie krijgt toegedicht en de andere zonder enig aantoonbaar verschil naar het rijk der fantasten wordt verbannen. Wat heeft De Morgen nu precies geschreven dat enkele advocaten en magistraten op het proces-Van Noppen zo nerveus maakt?

- Er was niet één, maar er waren bij de moord twee auto's betrokken. In de begindagen van het onderzoek was dat een materiële zekerheid. Een ex-werknemer van een Nederlandse drugsbaron-hormonenspuiter getuigde in diverse brieven aan justitie dat hij die tweede auto in de nacht na de moord deed verdwijnen en merkt op dat hij niét voor rekening van Alex Vercauteren werkte. Het openbaar ministerie liet het bestaan van de tweede wagen uit het dossier schrappen en doet alsof ze de brieven van de ex-werknemer nooit te zien kreeg.

- Een indrukwekkende reeks tips en sporen in de richting van de door de briefschrijver geciteerde figuren (onder wie de al genoemde Remysen) werden niet of nauwelijks nagetrokken.

- In tegenstelling tot wat zij de publieke opinie voorhouden, was de opheldering van de moord op Van Noppen niet het resultaat van de buitengewone pienterheid van politiemensen die aan de slag gingen met kogelhulzen en bandensporen. Nee, ze gingen gewoon voort op de anonieme rijkswachtinformant X282.

- X282 noemde, lang voor deze namen de frontpagina's sierden, de namen van Barrez, De Schutter en Daenen. Het valt niet te ontkennen dat X282, die een beloning kreeg van een half miljoen frank, het gezochte 'milieu' door en door kende. De naam Vercauteren noemde X282 nooit, tenzij in een proces-verbaal dat alle kenmerken vertoont van een politionele manipulatie. X282 legde wel onrechtstreeks het verband met de groep criminelen rond Remysen, maar weerom werd dat in het strafdossier weggemoffeld.

Waarom komt dat nu pas allemaal aan het licht? Omdat het vorige maand te vroeg was, en volgende week te laat. Er is geen enkel moment in een strafprocedure dat in de ogen van magistraten journalisten het recht geven om kritisch te berichten over een rechtszaak. Er is wel een moment waarop zo'n strafdossier voor de pers iets toegankelijker wordt. Dat moment is nu.

Het proces-Van Noppen heeft alle kenmerken van een geval van omgekeerde klassejustitie. Hoe langer het duurt hoe meer die Vercauteren me doet denken aan de zoveelste Amerikaanse kleurling op death row die enkele uren voor zijn executie moet blijven hopen op een mirakel. Als het mirakel zich dan toch voordoet, wat wel eens gebeurt, vraagt iedereen zich vol verwondering af hoe het mogelijk was dat een onschuldige werd veroordeeld. Door een zwak en demagogisch dossier. Het is nooit te laat om daar de aandacht op te vestigen. Nooit.

Douglas De Coninck is redacteur van De Morgen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234