Dinsdag 22/09/2020

Beeldende kunst u Mahnmal herdenkt slachtoffers van jodenvervolging

Het monument is met zijn 19.000 vierkante meter en 2.711 betonblokken zelfs naar Berlijnse normen gigantisch

Holocaustherinnering in beton gegoten

Het heeft veel voeten in de aarde gehad, maar na zeventien jaar is de inhuldiging van het Mahnmal, het monument ter nagedachtenis van de in de Tweede Wereldoorlog vermoorde joden, dan toch een feit. De Amerikaanse architect Peter Eisenman creëerde in het hart van Berlijn een golvend landschap van betonblokken dat 'de wil van Duitsland om de genocide niet te vergeten' illustreert. Het gedenkteken wordt vandaag officieel ingehuldigd.

Brussel

Eigen berichtgeving

Nica Broucke

Dat er een monument ter nagedachtenis van de slachtoffers van de genocide moest verrijzen, daarover was iedereen het eens. Maar over de plaats waar het Mahnmal moest komen, liepen de meningen uiteen. Uiteindelijk werd gekozen voor een braakliggend terrein in het voormalige Oost-Berlijn, vlakbij de Brandenburgse Poort en de Tiergarten. De symboolwaarde van het monument wordt nog vergroot doordat het in de onmiddellijke omgeving van Hitlers bunker ligt.

De eigendomsrechten op deze centrale en historisch belangwekkende plek bleken evenwel niet altijd duidelijk. Er werd eindeloos over gepalaverd door het stadsbestuur en mensen eisten (een deel van) het terrein voor zich op, een claim die ze echter niet hard konden maken. Bouwspeculanten hadden bijvoorbeeld liever flats gezien in het hart van Berlijn, maar het project van de gerenommeerde New Yorkse architect Peter Eisenman, dat in juni 1999 werd goedgekeurd, won dan toch het pleit.

Vandaag, om 14 uur, wordt het Mahnmal in aanwezigheid van bondskanselier Gerhard Schröder officieel ingewijd. Op het programma staat onder meer een speech van Wolfgang Thierse, de president van de Bundestag en ook bouwheer van het monument, dat 'een uiting is van de wil van Duitsland om de genocide niet te vergeten'. Na hem volgt een tussenkomst van de architect en een getuigenis van een overlevende van de holocaust, waarna de hekken rond het drie voetbalvelden grote 'veld van stelès' worden weggenomen en het publiek wordt uitgenodigd om het indrukwekkende memoriaal te betreden, dat gratis en dag en nacht toegankelijk zal zijn.

Het monument is met zijn 19.000 vierkante meter zelfs naar Berlijnse normen gigantisch. Eisenman creëerde met 2.711 'rollende' betonblokken een abstract en golvend landschap. Golvend omdat de blokken op een glooiende ondergrond volgens bepaalde assen werden opgericht. Elk betonblok meet 238 bij 95 centimeter, en de vergelijking met een grafzuil is niet toevallig. De hoogte van de donkergrijze 'stelae' varieert, naargelang de plaats, van 4,5 (in het midden) tot een halve meter (aan de stoepranden). Het monument wordt aan de kant van de zoo met 41 bomen omzoomd. Tussen de grafzuilen werden betonnen wandelpaden aangelegd. Die zijn niet altijd even breed en omdat er wegwijzers noch bordjes met uitleg zijn voorzien, dreigt de bezoeker in dit betonnen labyrint het noorden kwijt te geraken.

Het Mahnmal is een hedendaags maar niet alledaags bouwwerk. "De omvang en de schaal van de horror van de holocaust zijn dermate groot dat een traditioneel herdenkingsmonument onvoldoende zeggingskracht zou hebben", aldus de architect bij de presentatie van zijn project. "We moeten het verleden herdenken vanuit het heden."

Dat verleden wordt onder de grond, in een nieuw museum over de holocaust, belicht. Het leed van de shoah wordt er aan de hand van foto's, filmbeelden en getuigenissen geïllustreerd. Cijfers geven een idee van de omvang van de holocaust: in Belgie werden 24.387 joden door de nazi's vermoord, in Polen meer dan 3 miljoen en in Duitsland zelf 160.000.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234