Maandag 06/04/2020

Beelden uit instelling schokken Nederland

Belgische psychiaters en zorgverstrekkers kennen de problematiek, maar waarschuwen voor drastische oplossingen als structurele opsluiting. ‘Als veiligheidsmaatregel kan isolatie in acute situaties gerechtvaardigd zijn, maar dan voor enkele uren of een dag.’

In de Nederlandse Tweede Kamer werd gisterenmiddag een spoeddebat georganiseerd om de situatie van de 18-jarige Brandon te bespreken. De verstandelijk beperkte jongen kampt met gedragsstoornissen en verblijft al sinds zijn vijfde in een instelling. Tot voor kort mocht Brandon in het weekend naar huis, maar in 2007 besloot instelling ’s Heeren Loo in Ermelo dat de dreiging door Brandons agressieve gedrag te groot werd. Sindsdien zou de jongeman dag in dag uit vastgeketend zitten aan een beugel in de muur. Met toestemming van een rechter. Het was een medewerkster van de instelling die de kat de bel aanbond in het Nederlandse actualiteitenprogramma Uitgesproken EO. “Mijn zoon leeft als een gekooid dier”, getuigt de moeder van Brandon in de reportage.

Verschillende Nederlandse politici reageren geschokt op de beelden van de vastgeketende Brandon. Staatssecretaris voor Volksgezondheid Marlies Veldhuijzen van Zanten plant alvast een gesprek met de moeder van Brandon en een bezoek aan ‘s Heeren Loo. Volgens de instelling is er geen alternatief. De Gezondheidsinspectie sluit zich daarbij aan: “De problematiek van deze cliënt is dusdanig ernstig dat deze voor zijn eigen en andermans veiligheid permanent in zijn vrijheid is beperkt.” Volgens het Centrum voor Consultatie en Expertise is Brandon geen alleenstaand geval en zouden zo’n 40 patiënten in Nederland zich in een vergelijkbare situatie bevinden.

Of gevallen van jarenlange, structurele isolatie ook in ons land voorkomen is niet duidelijk. “Ik heb er geen weet van”, zegt Sabine Jakiela, woordvoerster van de Vlaamse Zorginspectie. “Wat niet wil zeggen dat het niet gebeurt. Isolatie en fixatie vallen onder de kwaliteitsregelgeving: daar zijn dus strikte voorwaarden aan verbonden. Zo moet er onder meer sprake zijn van een visie, regelmatige evaluatie, een kwaliteitsvolle procedure en respect voor de integriteit van de persoon.”

Het is geen zwart-witverhaal, waarschuwen zorgverstrekkers. “Mensen die tegelijk verstandelijk gehandicapt zijn en kampen met gedragsstoornissen zijn een moeilijke groep, ook om te plaatsen”, weet psychiater Lieve Dams. “Die mensen reageren vaak vanuit een oerinstinct en soms is het niveau van mentale ontwikkeling zo laag dat ze het aanleren van bepaald gedrag meteen weer vergeten. Men moet hen beschermen tegen zichzelf en tegen anderen, maar in de eerste plaats nagaan of er geen andere oplossing bestaat met behulp van therapie, communicatie en/of medicatie. Vastketenen zorgt immers voor bijkomende stress.”

‘Niet alles is oplosbaar’

In behandelingscentrum De Lovie vangen ze al jaren mensen op met verstandelijke beperkingen en gedragsproblemen. “Ik begrijp dat de mensen schrikken van die beelden, bij mij hebben die ook emoties losgemaakt”, vertelt pedagogisch coördinator Luc Struye. “Maar je moet oog hebben voor de complexe materie. Over Brandons situatie weet ik te weinig om me erover uit te spreken, maar uit ervaring weet ik dat niet alles oplosbaar is. Regelmatig krijgen we te maken met agressie of zelfverwonding. Onze manier van werken is volledig gericht op het creëren van een zinvol leven en het vermijden van isolatie, maar in bepaalde omstandigheden is er geen andere optie dan een time-out. Structurele isolatie en fixatie is echter geen oplossing.”

“Iemand drie jaar lang isoleren en fysiek vastmaken is onaanvaardbaar”, zegt psychiater Paul Cosyns. Cosyns is voorzitter van de Vereniging voor Medische Moraal en Ethiek en gewezen diensthoofd psychiatrie aan de UZA. “In de jaren zeventig en tachtig had ik weet van onhandelbare casussen, maar tegenwoordig beschikt men over veel meer mogelijkheden op het vlak van begeleiding, therapie en medicatie om de agressie bij patiënten onder controle te houden. In acute situaties is isolatie onder intensieve begeleiding gerechtvaardigd maar dan hoogstens voor enkele uren of een dag om mensen te kalmeren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234