Dinsdag 20/08/2019

Analyse

Beelden door gifgas gedode kinderen zette Trumps beleid in één klap op de kop

Donald Trump deinst er niet voor terug de spreekwoordelijke knuppel te hanteren als hij wordt uitgedaagd. Beeld REUTERS

De man van America First is met de aanval op een Syrische luchtmachtbasis geworden wat hij juist niet wilde zijn: president van de wereld. En dat brengt hem in conflict met Vladimir Poetin, stelt De Volkskrant-journalist Bert Lanting.

Met een regen van 59 kruisraketten op een luchtmachtbasis in Syrië heeft president Trump de prioriteitenlijst voor zijn regering in één klap op zijn kop gezet. Nog maar een week geleden keek de regering-Trump met heel andere ogen naar Syrië en president Bashar al-Assad. Terwijl president Obama er steeds op hamerde dat de Syrische president het veld moest ruimen, leken Trump en zijn ploeg zich erbij te hebben neergelegd dat de VS niet om Assad heen konden.

"Vinden we dat Assad een hinderpaal is? Ja. Maar proberen we de hele tijd hem weg te krijgen? Nee", verkondigde Nikki Haley, de invloedrijke Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties.

Ook Trumps minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson liet doorschemeren dat de VS niet langer op het vertrek van Assad stonden. Tijdens een bezoek aan Turkije zei hij dat het Syrische volk over de toekomst van de president zou beslissen, precies de formulering die ook de Russen steeds gebruiken over hun bondgenoot.

Sean Spicer, Trumps trouwe woordvoerder, vatte de boodschap nog eens samen: "Als het om president Assad gaat, is er een politieke werkelijkheid die we moeten accepteren. De VS hebben fundamentele prioriteiten in Syrië en Irak en we hebben duidelijk gemaakt dat het bestrijden van het terrorisme, vooral het verslaan van Islamitische Staat, daarbij vooropstaat."

De koerswijziging sloot aan bij de boodschap die Trump steeds heeft uitgedragen tijdens de verkiezingscampagne: geen nieuwe geldverslindende militaire operaties meer in het Midden-Oosten, geen pogingen om onwillige landen democratie bij te brengen en zo ver mogelijk wegblijven van het conflict in Syrië. In plaats daarvan moesten de VS zich concentreren op hun eigen belangen: het uitroeien van Islamitische Staat en andere radicaal-islamitische terreurgroepen. En, bekende hij tijdens een van zijn campagneoptredens, eigenlijk was hij wel ‘blij’ dat Assad druk doende was met het "afmaken van IS".

De gifgasaanval in Khan Sheikhoun deed de stemming in het Witte Huis compleet omslaan. "Die aanval op kinderen heeft mij enorm aangegrepen. Mijn houding tegenover Syrië en Assad is helemaal veranderd", zei Trump tijdens een persconferentie.

Trump verklaarde Obama meteen medeverantwoordelijk voor de aanval, omdat deze bij een eerdere gifgasaanval in 2013 niet militair tegen Syrië had opgetreden, ondanks waarschuwingen met een ‘rode lijn’. In plaats daarvan kwam Obama met Rusland overeen dat Syrië onder toezicht van de VN al zijn chemische wapens moest inleveren.

Destijds was ook Trump fel tegen militair optreden. "Nog eens aan onze dwaze leider: val Syrië niet aan. Als je het doet, zullen er allerlei nare dingen gebeuren", waarschuwde hij Obama in een tweet. Ditmaal liet hij zijn militaire adviseurs meteen plannen opstellen voor een strafexpeditie tegen Assad wegens het overschrijden van de ‘rode lijn’. Ongetwijfeld speelde daarbij mee dat hij zijn kiezers wilde laten zien dat hij er, anders dan Obama, niet tegen opziet de knuppel te hanteren als hij wordt uitgedaagd. Trump houdt niet van verliezen. Met de aanval gaf hij tegelijk een boodschap af aan Noord-Korea en andere vijanden van de VS: je weet maar nooit wat die onberekenbare nieuwe bewoner van het Witte Huis gaat doen.

De vraag is natuurlijk of die onberekenbaarheid een strategie is of dat de raketaanval een emotionele opwelling was, zoals sommigen vermoeden. Hoe dan ook bestaat het gevaar dat het niet bij een eenmalige operatie zal blijven en dat de VS ongewild worden meegezogen in het conflict. Wat als Assad zich voortaan onthoudt van het gebruik van gifgassen, maar wel vernietigende conventionele aanvallen begint tegen de bevolking die een onderkomen heeft gezocht in de provincie Idlib? Kan Trump dat wel tolereren, nu hij zich heeft opgeworpen als de beschermer van onschuldige kinderen?

Prioriteiten

In ieder geval is de prioriteitenlijst van Trump ineens omgegooid. Net als zoveel presidenten vóór hem wilde hij zich vooral op het binnenlandse beleid richten, maar dan in extreme vorm: 'America first'. "Ik ben geen president van de wereld, maar de president van de VS’, verklaarde hij eerder deze week nog. In plaats van de mondiale straathoekwerker uit te hangen – volgens de Republikeinen de liefhebberij van Democratische presidenten – zou Trump eindelijk voor de belangen van de Amerikanen zelf opkomen.

Ingrijpen in Syrië, waarschuwde Trump tijdens de campagne, zou weleens op een Derde Wereldoorlog kunnen uitlopen, omdat de VS dan tegenover Rusland zouden komen te staan, "een land waar kernwapens werken in plaats van praten". Toch gaf hij het groene licht voor de strafexpeditie tegen de Syrische luchtmachtbasis, ook al was het risico nu groter dan in 2013, toen er nog geen Russische troepen in Syrië waren. Om een confrontatie met Rusland te voorkomen, waarschuwde Washington de Russen via de afgesproken militaire kanalen dat er een bombardement op de luchtmachtbasis nabij Homs zat aan te komen.

Een gunstig teken is dat de Russen geen poging hebben gedaan om de Amerikaanse kruisraketten te onderscheppen met de luchtafweer die ze in Syrië hebben geïnstalleerd, ook al zouden ze hooguit een handjevol hebben kunnen neerhalen. Voor de toekomst ziet het er minder gunstig uit: Moskou heeft voorlopig een punt gezet achter de coördinatie met de Amerikanen om te voorkomen dat het per ongeluk tot een confrontatie komt.

Dat is een enorme tegenvaller voor Trump, juist nu door de VS gesteunde rebellengroepen zich opmaken voor een offensief tegen Raqqa, de hoofdstad van het door Islamitische Staat uitgeroepen ‘kalifaat’. Trump heeft steeds gehoopt dat hij in samenwerking met Rusland – en onder de radar ook stiekem met het leger van Assad – met IS kan afrekenen. Als Amerikaanse vliegtuigen niet boven het gebied kunnen opereren, heeft het offensief weinig kans.

Ongetwijfeld zal minister van Buitenlandse Zaken Tillerson, die komende week een bezoek brengt aan Moskou, proberen president Poetin over te halen de coördinatie te hervatten. Maar het is de vraag of Poetin bereid is met de Amerikanen samen te werken, zeker nu Trump en Tillerson er opeens op staan dat Assad van het toneel verdwijnt.

Poetin weet dat hij sterker staat dan Trump. Terwijl Trump, net als Obama, beducht is om verwikkeld te raken in een nieuwe oorlog in het Midden-Oosten, is Rusland wel bereid zijn militaire macht te gebruiken om Assad in het zadel te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden