Donderdag 20/02/2020

Vier vragenRosamunde Van Brakel

‘Bedrijven en overheden volgen ons overal. We zijn ons daar te weinig bewust van’

Surveillance-camera'sBeeld Lianhao Qu (Unsplash)

Slimme meters, ANPR-camera’s, gezichtsherkenning. Er wordt steeds meer geïnvesteerd in surveillance-technologie. Professor Rosamunde Van Brakel richtte aan de VUB een leerstoel voor surveillance-studies op. ‘Mensen in de gaten houden geeft macht.’

Wat begrijpt u onder het begrip surveillance?

“Bij het horen van dat begrip denk je meteen aan Edward Snowden. Die heeft ons getoond hoe Amerikaanse geheime diensten alles en iedereen in de gaten houden. Wij vertrekken vanuit een bredere definitie. Het gaat om het verzamelen en verwerken van informatie met als doel individuen of groepen van mensen te kunnen beïnvloeden en controleren. Denk aan slimme camera’s die de politie moeten helpen om verdachten voor misdrijven op te sporen. Maar ook in de zorg neemt surveillance toe. Zo wordt er vandaag geëxperimenteerd met alzheimerpatiënten met enkelbanden. Als ze verward zijn en weglopen, kun je ze makkelijker terugvinden.”

Individuen of groepen in de gaten houden is niet nieuw. Waarom moest er een leerstoel komen?

“Er komen een aantal zaken samen. De investeringen in surveillance-technieken nemen almaar toe, maar investeringen in onderzoek naar die technieken volgen niet. De enige bedenking die vandaag weleens bij de introductie van ANPR-camera’s of gezichtsherkenningssoftware gemaakt wordt, is: schaadt dit onze privacy? Die vraag is relevant, maar te eng. Wat is de impact op de samenleving? Beginnen mensen zich anders te gedragen als ze constant in de gaten gehouden worden? Willen we zulke technologische toepassingen wel? We willen criminologen en andere academici uitnodigen om die vragen mee te nemen in hun onderzoek.”

“Wie een stapje achteruit zet, ziet nog een andere onrustwekkende evolutie. Vroeger waren vooral overheden in staat om een surveillance-operatie op te zetten. Vandaag verschuift die macht steeds meer naar grote technologie-bedrijven. Zij kunnen op die manier bepalen hoe onze politie werkt, in plaats van de overheid. En nu de prijs van technologie steeds meer zakt, kunnen u en ik zelfs slimme camera’s aan de voordeur hangen. Iedereen houdt iedereen in de gaten.”

Waarom zijn camera’s en slimme meters zo verleidelijk?

“Omdat ze een gevoel van controle geven. Met slimme meters wil de overheid met behulp van algoritmes sociale fraude voorspellen. In theorie klinkt dat misschien als een goed idee. Maar hebben we voldoende nagedacht over de bijwerkingen? Wat voor een impact heeft dit op al kwetsbare mensen in de samenleving? Uit verschillende onderzoeken is al gebleken dat algoritmes en big data het risico op discriminatie vergroten. Het geloof in de kracht van technologie zorgt er in vele gevallen voor dat je de nadelen niet meer ziet. Zelfs scholen in België leken het een goed idee te vinden dat kinderen hun broodje betalen met hun handpalm. Gelukkig is het idee ondertussen afgevoerd.”

Is surveillance per definitie gevaarlijk? In de zorg kan het toch handig zijn?

“Surveillance maakt deel uit van de zorg. Net zoals een oogje in het zeil houden bij opvoeden hoort. Het is dus niet per definitie slecht. Wie zijn hart monitort om zijn dokter beter te informeren, doet daar niets fout mee. Maar we moeten heel voorzichtig zijn met zulke toepassingen. Wie heeft toegang tot de data? Wie mag daarmee aan de slag? De technologie an sich is niet slecht, we moeten alleen kritisch blijven over hoe we ermee omgaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234