Woensdag 13/11/2019

Mobiliteit

Bedreigd beroep: buschauffeur

Beeld dm

Autoloze zondagen, zoals gisteren, zijn een uitstervend fenomeen. Straks doen zelfrijdende voertuigen en bussen hun intrede en is autobezit iets van het verleden. Het openbaar vervoer staat voor een drastische gedaanteverandering. Hoog tijd om ons daarop voor te bereiden, stellen verkeersexperts.

Het klinkt wat als sciencefiction, maar we gaan naar een wereld waarin we met onze (opvolger van de) smartphone een rit bestellen met een autonoom bewegend, elektrisch voertuig dat ons naar het werk brengt. Een eigen voertuig hebben we niet meer en dus liggen de parkeerterreinen van bedrijven er leeg bij. In onze steden is er een zee aan open ruimte, omdat er geen auto's meer geparkeerd staan. Autoloze zondagen, zoals gisteren, zijn iets van het verleden.

"Beeld u in welke mogelijkheden dat biedt", zegt Pascal Smet (sp.a), mobiliteitsminister in Brussel. "Die autonome voertuigen zullen ervoor zorgen dat onze steden er helemaal anders uitzien. Er zal plotseling ruimte zijn voor groen, speelpleintjes, evenementen op straat, enzovoort."

Believers

Smet noemt zich volmondig 'een believer'. Hij is ook een van de experts die op geregelde tijdstippen uitgenodigd worden door de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) om te brainstormen over het thema. "Vergis u niet. Ook al lijkt het allemaal nog ver weg, internationaal leeft de overtuiging dat we ons moeten voorbereiden. We zullen ons openbaar vervoer volledig moeten herdenken.

Beeld dm

Zelfs mildere positivo's dan Smet geloven dat die autonoom rijdende voertuigen er zullen komen. En dat ze een belangrijke rol zullen spelen in onze mobiliteit. "De meest optimistische voorspellers spreken over vijf jaar, anderen houden het op 30 tot zelfs 40 jaar. Maar komen zullen ze", zegt ook professor Pieter Vansteenwegen van het Mobility Research Center van de KU Leuven.

Al blijft hij zelf liever realistisch. De komst van de zelfrijdende wagen op zich zal niet veel veranderen aan de verkeersdrukte of de parkeerdruk in de steden. Als we niet opletten, zullen evenveel of zelfs meer kilometers gereden worden met die auto's-zonder-chauffeur. "We moeten naar systemen waarbij we de autonome wagens ook delen. Meer nog: collectief gebruiken. Ze moeten volledig ingeschakeld worden in het openbaar vervoer. Daar moeten we op inzetten, als we de verkeersdrukte willen verminderen."

Er zullen altijd treinen, bussen en trams nodig blijven, meent hij. "Het vervoer van grote stromen mensen zal ook in de toekomst nog het best via de trein gebeuren, en in de steden door de grote bus- en vooral tramlijnen. Wel gaan de autonome voertuigen een steeds grotere rol spelen in het naar die lijnen brengen van passagiers. Waarom zouden we nog door de regen naar de bushalte stappen om een bus te nemen naar het station, als een autonoom rijdende wagen ons thuis kan ophalen om ons naar dat station te brengen? Dat is veel comfortabeler. Op dat niveau kunnen ze een grote rol spelen."

We moeten naar een collectief gebruik van de autonome voertuigen, vindt ook de UITP, de internationale organisatie voor openbaar vervoer. In haar rapport 'Autonomous Vehicles: a Potential Game Changer for Urban Mobility' beschrijft de organisatie hoe dat concreet kan. Ze ziet een 'zwerm' van autonome voertuigen die dienstdoen als robo-taxi's en shuttlediensten, al dan niet op afroep. Aanvullend zijn er zelfrijdende voertuigen voor ridesharing - ritten delen. Of er kunnen per gebied op afroep zelfrijdende minibusjes beschikbaar zijn, terwijl soortgelijke voertuigen passagiers van en naar haltes en stations kunnen brengen.

Maatschappelijk debat

Zelfrijdende voertuigen kunnen een goede oplossing zijn, als we ze collectief gebruiken. Maar zullen we daartoe bereid zijn? Is de kans niet groot dat we vooral met rust gelaten willen worden in onze zelfrijdende wagen? Werken, een dutje doen, de krant lezen of een filmpje kijken doen we toch liever alleen tijdens een verplaatsing?

Smet blijft optimistisch. "De mentaliteit is wel degelijk aan het veranderen. Onze jongere generatie is helemaal mee met het idee dat niet iedereen een eigen voertuig moet hebben. Ze wil vervoerd worden, niet noodzakelijk een voertuig hébben. Dat past helemaal in de evolutie die we zullen meemaken."

Al roept de evolutie volgens hem wel andere vragen op. Beleidsvragen bijvoorbeeld. Ook daar denkt de OESO en ook de Europese Commissie over na. "Wie gaat het uitbaten? Laten we dat over aan de privé? Of richten we een openbare automatische vervoersmaatschappij op? Laat je hen in concurrentie gaan met het openbaar vervoer? Dat zijn vragen waar op internationaal niveau over nagedacht wordt en waarover bij ons ook een maatschappelijk debat moet komen."

Uitdovend beroep

Met autonome, collectieve voertuigen rijden is één ding, bussen en trams zelf volautomatisch doen rijden is een ander. Ook De Lijn bereidt zich voor op de komst van zelfrijdende tuigen. De openbaarvervoersmaatschappij heeft in Zaventem een proefproject met een zelfrijdende shuttle lopen. Daarnaast werkt ze tests uit voor autonome shuttles in een aantal steden. Het project bevindt zich nog in de beginfase, en een autonome shuttle, die met lage snelheid een kort, vast traject volgt, is ook nog geen zelfrijdende bus.

Maar de evolutie is nog moeilijk te stoppen, meent professor Vansteenwegen. "Bussen en trams doen rijden wordt een stuk goedkoper, want je hebt geen bestuurders meer nodig. Dat zijn nu de grootste kosten. Het betekent dat je de bussen en trams vaker kunt doen rijden en dat een nachtbus niet langer een pak duurder is dan een bus overdag. Dat opent een pak perspectieven. Nu gebeurt het vaak dat je vanuit de rand wel naar de stad kunt met het openbaar vervoer, maar na een etentje of concert in de stad niet meer terug geraakt, omdat er geen nachtbussen zijn.

Beeld dm

Het beroep van bus- of trambestuurder is dus een uitdovend beroep. Wat niet wil zeggen dat die mensen per definitie zonder werk zullen vallen. Vansteenwegen: "Er zullen altijd mensen nodig zijn om passagiers wegwijs te maken of tickets te controleren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234