Zondag 13/06/2021

ReportageChina

Bedenktijd bij scheiding maakt Chinese vrouwen nog huiveriger voor het huwelijk

Een stel maakt huwelijksfoto’s langs de Yangtzerivier in Wuhan, 8 april.    Beeld Getty
Een stel maakt huwelijksfoto’s langs de Yangtzerivier in Wuhan, 8 april.Beeld Getty

Een nieuwe wet die het moeilijker maakt te scheiden heeft in China een cultuuroorlog over trouwen ontketend. Met de wet probeert de overheid huwelijken te stimuleren, maar veel vrouwen ontneemt die juist de trouwlust.

Eigenlijk zouden Qin Zhenkun (27) en zijn vriendin komend najaar in China trouwen. De twee zijn vijf jaar samen, zij studeert binnenkort af en hun ouders zijn aan elkaar voorgesteld: dan is een huwelijk de natuurlijke gang van zaken. Maar toen de Chinese overheid onlangs een wet invoerde om scheiden moeilijker te maken, was voor Qin en zijn vriendin de pret ervan af. Dan maar geen huwelijk in China, besloten ze.

“Ik was al niet erg enthousiast over het huwelijk als instituut, maar die wet was de druppel”, zegt Qin, een voormalige ICT’er, nu freelanceschrijver uit de provincie Shanxi. “Het huwelijk is iets heel materialistisch, het gaat over eigendom. Ik ben een idealistisch persoon, ik wil dat mijn huwelijk bijdraagt aan spiritueel geluk. Ik hoopte er iets moois van te maken, maar na de introductie van die nieuwe wet denk ik niet dat dat nog mogelijk is.”

Het verhaal van Qin en zijn vriendin is typerend voor de huidige stemming in China, waar een soort cultuuroorlog over trouwen en scheiden is uitgebroken. De Chinese overheid probeert al jaren meer mensen aan het trouwen te krijgen, onder meer door vrijgezelle vrouwen te stigmatiseren. Maar hoe meer de overheid aandringt, hoe minder trouwlustig de Chinezen lijken te worden. De nieuwe scheidingswet, die op 1 januari van dit jaar inging, is daar het recentste voorbeeld van.

Vrouwenrechten

Op het eerste gezicht lijkt de scheidingswet best mee te vallen. Konden Chinese echtparen vroeger met één pennenstreek scheiden, tegenwoordig moeten ze zich twee keer op het gemeentehuis melden, met dertig dagen tussentijd. Zo’n afkoelingsperiode – bedoeld om impulsieve scheidingen te voorkomen – bestaat ook in andere landen. Maar in China leidde de invoering tot een golf van negatieve reacties. Op sociale media lieten veel vrouwen zelfs weten niet meer te willen trouwen.

“Vrouwen zien deze wet als een beperking van hun vrijheid”, zegt Li Maizi, een activist in de Chinese vrouwenrechtenbeweging. “Ze zien veel ongelijkheid in het huwelijk: de vrouw moet voor de kinderen zorgen, voor het huishouden, voor haar schoonouders. In China zeggen we dat ze ‘als een weduwe in een huwelijk’ zijn: ze moeten alles alleen doen, alsof hun man overleden is. Veel vrouwen denken dat trouwen slecht is en als je het moeilijker maakt om te scheiden, dan is het zeker slecht.”

De huiver van veel vrouwen voor een huwelijk komt voort uit een botsing van tradities en waarden. China is van oudsher sterk patriarchaal en schrijft een vaste taakverdeling voor: de man brengt het geld binnen, de vrouw zorgt voor de kinderen. Een huwelijk is in die visie een economisch verbond, waarin de familie van de man betaalt – in de vorm van een woning bijvoorbeeld – om de familielijn voort te zetten. Zonder eigendom en inkomen zit de vrouw in de ondergeschikte positie.

Een echtpaar maakt huwelijksfoto’s voor de Drumtoren in Peking. Beeld AFP
Een echtpaar maakt huwelijksfoto’s voor de Drumtoren in Peking.Beeld AFP

Onder het communisme kwam er aanvankelijk meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen, en zeker sinds de eenkindpolitiek krijgen meisjes – als ze door de geboortediscriminatie kwamen – evenveel kansen als jongens. Veel jonge vrouwen in China zijn tegenwoordig hoogopgeleid en financieel onafhankelijk. Tegelijk blijven traditionele ideeën in grote delen van de maatschappij aanwezig en worden ze onder president Xi Jinping zelfs weer versterkt.

Volkscongres

Veel hoogopgeleide vrouwen passen liever voor zo’n traditioneel huwelijk, en veel laagopgeleide mannen hebben er bij lange na niet de middelen voor. Dat is te merken in de statistieken: terwijl het aantal huwelijken in China in zeven jaar met 40 procent daalde, van 13,5 miljoen in 2013 naar 8,1 miljoen in 2020, steeg het aantal scheidingen in dezelfde periode met 34 procent, van 3,5 miljoen naar 4,7 miljoen. Met alle gevolgen van dien voor het geboortecijfer.

De Communistische Partij van China maakt zich ernstig zorgen over de trouwhuiver onder Chinese jongeren en het bijbehorende lage geboortecijfer. Op het recente Nationale Volkscongres was het een belangrijk gespreksonderwerp. “In China wordt gezegd: de kleinste eenheid van het land is het gezin”, zegt Yi Yi, advocaat en oprichter van een groot advocatenkantoor voor familierecht. “Als het gezin instabiel wordt, dan beïnvloedt dat ook de stabiliteit van de hele samenleving en het hele land.”

Yi Yi begrijpt de zorgen van de overheid, maar is geen voorstander van de afkoelingsperiode. Die kan een obstakel worden, die de ongelijkheid binnen het huwelijk uitvergroot. “Als een van beide partijen zich tijdens de afkoelingsperiode bedenkt, dan gaat de scheiding niet door”, zegt ze. “De partij die geen scheiding wil, kan dat gebruiken om een betere deal te onderhandelen.” In de praktijk worden vooral vrouwen benadeeld: 69 procent van Yi Yi’s scheidingszaken is geïnitieerd door de vrouw.

Huiselijk geweld

Nog pijnlijker zijn de gevolgen voor slachtoffers van huiselijk geweld. Volgens officiële cijfers krijgt een kwart van alle Chinese vrouwen daarmee te maken. “Ik ben in een kleine stad opgegroeid en veel mannen daar zijn behoorlijk opvliegend”, zegt Cao Qin (28), die als reclameontwerper in Guangdong werkt. “Sommigen slaan hun vrouw, anderen schelden haar uit. Vroeger kon je nog makkelijk uit zo’n huwelijk ontsnappen, maar met die afkoelingsperiode wordt dat een stuk moeilijker.”

In theorie kunnen slachtoffers van huiselijk geweld een scheiding afdwingen via de rechter, waar geen afkoelingsperiode geldt. Maar omdat de lat erg hoog ligt om huiselijk geweld te bewijzen, proberen veel vrouwen hun echtgenoot over te halen – vaak door al hun rechten op te geven – tot een snelle scheiding via het gemeenteloket. Door de bedenktijd wordt dat veel moeilijker, met alle gevolgen van dien. In Hubei werd een vrouw tijdens de afkoelingsperiode door haar man vermoord.

Daarmee laat de afkoelingsperiode bij veel vrouwen – en vrouwvriendelijke mannen – een bittere smaak na. En lijkt de wet, bedoeld om minder te scheiden, vooral aan te zetten tot minder trouwen. Zeker aangezien veel jongeren vrezen dat de overheid makkelijk extra drempels kan opwerpen, bijvoorbeeld door het moeilijker te maken een afspraak te krijgen op het gemeentehuis, zoals in sommige steden al gebeurt.

Opvallend: in Wuhan – dat als eerste cijfers publiceerde – bleek 58 procent van de echtparen die in januari een scheiding aanvroegen, nog niet te zijn opgedaagd voor hun vervolgafspraak. Volgens Li Maizi wijst dat niet op een wonderbaarlijke comeback van de liefde, maar toont het hoeveel moeilijker scheiden is geworden. “Door die hogere drempels zie je nu een vertraging in het aantal scheidingen, maar uiteindelijk zal het niet tot een daling leiden.”

Huwelijksbarrières

Waar het wel toe leidt, is een alsmaar sterkere overtuiging: een slimme vrouw blijft ongetrouwd. “Een vrouw kan tegenwoordig haar eigen geld verdienen en voor zichzelf zorgen”, zegt Cao Qin, die zelf getrouwd is en een dochter van zeven jaar heeft. Als ze het opnieuw mocht doen, zou ze andere keuzes maken, zegt ze. “Je kunt ook gelukkig ongetrouwd samenwonen, het is niet nodig om gebonden te zijn door een huwelijk. Ik zal mijn dochter later aanraden om goed na te denken voor ze trouwt.”

Hoe hoger de barrières om uit een huwelijk weg te komen, hoe minder vrouwen erin willen stappen, zegt ook Ouyang, een 29-jarige schrijver die een kritiek op de afkoelingsperiode publiceerde. “Er is op zich niets mis met het huwelijk, maar wel met de huidige vorm van het huwelijk”, zegt ze. “Ik ben al jaren samen met mijn vriend, maar ik kies ervoor om niet te trouwen. Ik wil een relatie waarin ik een betere versie kan zijn van mezelf. Niet een waarin ik een deel van mezelf moet opofferen.”

En Qin Zhenkun en zijn vriendin, die willen nog steeds trouwen, maar dan in het buitenland. “We hebben allebei in de Verenigde Staten gestudeerd, dus misschien kunnen we daar een trouwcertificaat halen”, zegt Qin. “Het zal niet veel veranderen, voor mij is het een manier om mijn verzet tegen de scheidingswet te tonen. Ik had best in China willen trouwen, maar door die wet voelt het alsof ik ergens in word geluisd.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234