Vrijdag 06/12/2019

Beautiful freaks & eenzame grensgevallen

Een droefgeestige hond schrijft een brief aan het opperwezen en een vrouw schrijdt door het leven met een fikse baard. Personages uit de nieuwe verhalenbundel 'Veronderstellingen' van Annelies Verbeke. Wees welkom in een ongerijmd universum.

Annelies Verbeke (1976) is een dame met een missie. De laatste jaren ontpopt ze zich als een ware diva van het korte verhaal. Geen kans laat de Gentse auteur liggen om in de bres te springen voor het geplaagde genre. Te vuur en te zwaard bestrijdt Verbeke de heersende mening dat de novelle "het onvolmaakte broertje van de roman" zou zijn. Recentelijk nog stelde ze met de Nederlandse schrijfster Sanneke van Hassel de thematische bloemlezing Naar de stad samen, met short story's uit de actuele wereldliteratuur. De inleiding van Verbeke en Van Hassel (nog zo'n vurige adepte van het korte verhaal) leest als een programma. Zo citeert het duo met instemming uit Frank O'Connors studie The Lonely Voice (1963). O'Connor beweerde dat "hoofdpersonen van korte verhalen vaak buitenstaanders zijn, vreemdelingen, eenzaten, figuren on the fringes of society". Verbeke en Van Hassel knikken in koor: "Wij denken dat het korte verhaal zeer geschikt is om het zwervende, zich verloren voelende individu zijn identiteit terug te geven."

En jawel, in de eigen verhalen van Annelies Verbeke wemelt het van dergelijke tastende én lichtjes verknipte personages. Je stuit er op alledaagse weirdo's, eenzame grensgevallen en beautiful freaks, die ze in ongerijmde situaties dropt en vervolgens overgiet met een droogkomisch sausje en een portie tristesse. Het is Verbekes onverslijtbare handelsmerk geworden, zowel in haar drie romans (Slaap, Reus en Vissen redden) als in haar verhalenbundel Groener gras (2007).

Cameo's

In het zojuist verschenen Veronderstellingen gaat Verbeke op haar elan door, al duurt het even voor ze haar vertrouwde toerental bereikt. De vijftien verhalen waaieren thematisch alle kanten uit en slechts na een poosje ontdek je een aantal rode draden. Te meer omdat Verbeke talloze personages (of zelfs een hond) uit verhaal Y subtiel een cameorol verschaft in verhaal X én ze daar zelfs een tweede leven geeft. Verder zijn de hoofdfiguren in de ban van veronderstellingen en loze vermoedens. De what if-vraag hangt als een zwaard van Damocles boven de bundel. En dat leidt tot menig misverstand, ook bij de lezer. Die kan slechts aan het slot alle puzzelstukken op zijn plaats deponeren.

Verbeke trapt de bundel af met een brief van een droefgeestige hond, gericht aan het opperwezen. Het dier is helemaal niet opgezet met zijn verschijningsvorm op aarde, wat wil je als je eerder tot de inferieure hondenrassen behoort? "Als schnauzer ben ik echt aan te grote beperkingen onderhevig." Later zal het radeloze beest - in het verhaal 'Hond zonder naam' - op de autosnelweg de dood opzoeken, weg van zijn ongemakkelijk in het leven staande eigenaars. Beide verhalen overtuigen niet, omdat Verbeke uit een beproefd vaatje tapt. Ook 'Henny Verhasselts levenswerk' - over een fabrikant van horecadecoratie die onverwacht voor zijn pensioen kiest - komt nauwelijks van de grond. Maar kijk: de kordate schoondochter Murielle lopen we later wél weer tegen het lijf in 'Samen scheren', waar ze intussen de plak zwaait over het bedrijf en op schuldeisers jaagt. Tot haar harnas breekt en ze in een failliet restaurant de vertwijfelde Jake treft. Hij doet Murielle aan haar veronachtzaamde, omgekomen broer Filip denken. Er is weemoed en plotse misselijkheid, iets wat de personages van Verbeke wel vaker in de nek valt. Hier houdt Verbeke alles perfect in het gelid, wat tot het sterkste verhaal in de bundel leidt.

Vintage Verbeke is 'De vrouw met de baard': hier proef je trouwens opnieuw dat geïmporteerde vleugje Amélie Nothomb-gekte. Emmy Debeuckelaer torst een zwaar lot. Haar gezichtsbeharing neemt verregaande vormen aan en pleegt een aanslag op haar vrouwelijkheid: "Zoals niemand de vergrijzing kan tegengaan door zijn haar te kleuren, zo kon Emmy Debeuckelaer haar verdriet niet afwenden met een flinke scheerbeurt." Toch gaat Emmy de baard uiteindelijk koesteren, als "een soevereine aristocraat".

Ingesnoerd verdriet

Verbeke zet de werkelijkheid niet zomaar surrealistisch op haar kop. Nee, ze tilt ze het liefst behendig uit de hengsels. Ook in het verhaal 'Vlakbij', over de reizende travestiet Lady La Toya (in het echte leven Kurt), is dat het geval, net als in 'Het recht'. Daarin verzeilt een man in een paranoïaspiraal wanneer hij zijn uitheemse poetsvrouw per se wil betrappen op een misstap. Tot hijzelf het deksel op de neus krijgt, dat spreekt.

Toch blijf je als lezer weleens op je honger zitten. Verbeke heeft een alziend oog voor de lach en de traan in verkavelings-Vlaanderen. Helaas volstaat ze soms met (weliswaar gewiekste) invuloefeningen. Zo is 'Rigor mortis' (over een hypochonder die kickt op figurantenrollen als lijk) natuurlijk tragikomisch, maar met een te hoog Man bijt hond-gehalte. Ook 'Kerst', met de balorige bejaarde Gusta die zich betutteld voelt door de jonge Nicolette, is te getelefoneerd. Je hebt gauw door dat beiden met hun outsiderschap worstelen. Aan al dat ingesnoerde verdriet, die dwarsige eenzaamheid én die mild sardonische humor heb je in Veronderstellingen de handen vol. Net als de biograaf in het gelijknamige verhaal beschikt Verbeke over "een neus voor unieke mensen". Wees gerust: op haar tomeloze verbeeldingskracht staat nog lang geen rem.

Op woensdag 31 oktober is Annelies Verbeke te zien op de Boekenbeurs tijdens het Uur van de Literatuur (14 tot 14.45 uur, Oranje Zaal)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234