Zaterdag 17/08/2019

Beatrix wil liefst snel tot orde van de dag overgaan

Vandaag moet duidelijk worden of paars II nog te lijmen valt

DEN HAAG.

VAN ONZE MEDEWERKER

Vanaf vandaag is het erop of eronder voor het paarse poldermodel. Koningin Beatrix wil snel duidelijkheid over de vraag of het tweede kabinet-Kok, dat vorige week struikelde bij de stemming over een correctief referendum in de Senaat, weer gelijmd kan worden. Aannemelijk is dat Beatrix het net als vele Nederlanders tamelijk onnozel vindt dat de regering valt over een kwestie als toevoeging van het referendum aan de grondwet. In februari 'lekten' parlementsleden naar de Volkskrant dat Beatrix hen vertelde dat ze bepaald tegen bestuurlijke nieuwigheden als het referendum en de gekozen burgemeester gekant is.

Zowel hare majesteit als VVD, PvdA en vele Nederlanders die zich vertwijfeld afvragen waarom ze na een jaar wéér naar de stembus moeten, willen dat politiek Den Haag de draad gewoon weer oppakt. Maar het is zeer onwaarschijnlijk dat de val van het tweede kabinet-Kok van sociaal-democraten (PvdA) en rechts- en links-liberalen (VVD en D66), zal uitmonden in een derde kabinet-Kok van dezelfde kleur. Het correctieve referendum was voor D66 een van de vijf belangrijkste redenen om in de tweede paarse regering te stappen. Na het torpederen van dit D66-kroonjuweel door VVD-senator Hans Wiegel, verloor D66 zijn vertrouwen in de regeringspartner.

D66-fractievoorzitter Thom De Graaf herhaalde afgelopen weekend nog eens dat zijn partij wel conclusies moest trekken omdat coalitiegenoot VVD "niet in staat is zich aan de afspraken te houden" en D66 daardoor een ideaal van "existentieel belang" niet kan realiseren. Ook de anders zo diplomatieke premier Kok haalde zwaar uit naar VVD-erelid Wiegel. In het wekelijkse televisie-interview verweet minister-president Kok Wiegel dat hij het kabinet "willens en wetens en met open ogen heeft opgeblazen". Kok voelde zich ook persoonlijk unfair behandeld door Wiegel.

Niettemin willen PvdA en VVD 'wegens het landsbelang' (oorlog om Kosovo) een herstel van paars. Koningin Beatrix benoemde daarom vrijdag éminence grise Herman Tjeenk Willink, vice-voorzitter van de Raad van State, tot informateur. Zijn opdracht is om te onderzoeken "of en op welke wijze de samenwerking tussen PvdA, VVD en D66 kan worden voortgezet". Tjeenk Willink zal zeker zijn best doen: hij geldt als een groot voorstander van paars en was ook al informateur bij de vorming van de paarse kabinetten in '94 en '98. Het afgelopen pinksterweekend pleegde deze ervaren rot van socialistischen huize druk pendeldiplomatie tussen de drie partijen. Vanaf vandaag zal moeten blijken in hoeverre Tjeenk Willink de heilige geest weer een beetje in de paarse fles heeft kunnen krijgen.

Dat lijkt onwaarschijnlijk. D66 heeft duidelijk laten weten niet geïnteresseerd te zijn. Maar in naam van 'de redelijkheid' en de 'koningin' en het 'landsbelang' wil de partij voor bestuurlijke vernieuwing het gesprek niet uit de weg gaan. Met de politieke statements van de voorbije dagen lijkt de lijmpoging er alleen maar moeilijker op te zijn geworden. Een nieuwe regering van VVD en PvdA, of misschien zelfs nieuwe verkiezingen in september lijken reëler. Hoewel een groot aantal PvdA-prominenten afgelopen weekend pleitte voor desnoods een coalitie met de VVD, hebben veel sociaal-democraten koudwatervrees voor zo'n echt onversneden paarse coalitie.

Waar 'de nacht van Wiegel' uiteindelijk ook op zal uitdraaien, het betekent het einde van de paarse politiek, die haar stempel drukte op het Nederland van de jaren negentig. Volgens politiek commentator Willem Breedveld neemt Nederland daarmee afscheid van de schaduwzijde van het zo bejubelde poldermodel, 'zijn apolitieke, zielloze karakter, zijn taboe op politiek en politiek bedrijven'. Politiek kan weer een strijd worden, stelt Breedveld niet ontevreden vast. Er komt weer ruimte voor polarisatie, echt politiek debat gevolgd door het compromis. In plaats van het bijna van verstikkende compromissen aan elkaar hangende technocratische poldermodel. In die zin heeft Wiegel democratisch Nederland wellicht toch een dienst bewezen.

Hans van Scharen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden