Zaterdag 08/08/2020

Beam me up, Frankie

'Ze is futiel, de aarde, zeggen zij die boven waren. En mooi bovendien.' Na een half jaar opleiding aan de European Space Agency (ESA) lijkt het alsof de opvolger van astronaut Dirk Frimout ook afstand leerde te nemen van zichzelf. Frank de Winne, vorig jaar nog de stugge bevelvoerder van de Belgische bommenwerpers boven Kosovo, studeert in een flat in Keulen en surft na de lessen naar virtuele ruimtestations. 'Geen frank bibbergeld krijgen we 'boven'. Waarom ook? We zijn toch ambtenaar.'

Een close encounter.

Een azuurblauwe overall, sterren noch strepen. Alleen het 349 SQ-insigne, het logo van het smaldeel F16-toestellen waarover De Winne het bevel voerde in een vroeger leven. Wie het niet weet, ziet niet dat de 39-jarige man in Brico-outfit straks driehonderd kilometer boven de aarde zal cirkelen. Gentenaar Frank de Winne is de nieuwe Belgische astronaut en stijgt vermoedelijk in 2006 op.

Het commando over de Nederlands-Belgische basis Amendola (Zuid-Italië), vorige zomer vertrekstation van de Belgische F16-bommenwerpers voor Kosovo, was zijn laatste militaire wapenfeit. Koningin Beatrix vereremerkte De Winne daarvoor met de orde van Oranje-Nassau. Een detail, maar zijn Nederlandse voorganger kreeg niets.

De magere aspirant-ruimtevaarder was altijd al een prijsbeest. Na zijn afstuderen aan de Koninklijke Militaire School stapelden de medailles zich op op de schoorsteen van het gezin De Winne. Als eerste niet-Amerikaan ontving hij van vliegtuigconstructeur Lockheed Martin de Joe Bill Dryden-prijs: op gevaar van zijn eigen leven had hij in '97 een peperdure straaljager gered die dienst weigerde in slechte weersomstandigheden.

In januari werd het stil. Geen turbinegeruis meer, zelfs geen simulator. Na meer dan 2.300 vlieguren bleef de jachtpiloot aan de grond. Om in Keulen zijn opleiding aan te vatten in de technische afdeling van de ESA. De vader van Tom, Nele en Koen werd een van dertien, mogelijk achttien astronauten die samen het Europese astronautenkorps zullen vormen. Een reserve die straks het Internationaal ruimtestation (ISS) moet bemannen. In zes maanden sprak De Winne geen woord met journalisten, fotografen, televisiestations, bitter weinig ook met zijn voorganger, Dirk Frimout. Keer op keer bleven aanvragen om een interview onbeantwoord. Het leek alsof de Gentenaar al voor zijn ruimtetrip van de wereld was verdwenen. Het ESA koesterde de Belg.

"Een huisregel. Ze springen voorzichtig om met de pers, maar ik heb het ook druk gehad. Ik ben in Keulen voltijds in de weer met het ruimtesloepprogramma (Crew Return Vehicle Program). Het veer dient voor het vervoer van astronauten van en naar het ISS (International Space Station). De sloep is een reddingsboot in de ruimte, die aan het ruimtestation wordt gekoppeld. We borduren voor onze knowhow voort op de ervaring die anderen opdeden in de ruimte, met het beëindigde Hermes-programma bijvoorbeeld."

De sloep heeft iets van het Starship Enterprise in miniatuur. Spocks en Kirken kunnen er straks mee naar de aarde terugkeren, als ruimtependelaars van het derde millennium. Star Trek schoot in de roos. De Winne: "Het is perfect denkbaar dat straks, wanneer de ruimtevaarders echt lang boven blijven, mensen ziek worden. Of naar de aarde terug moeten, vanwege een defect, of voor bevoorrading. De Europese bijdrage aan het station heeft ook te maken met de ontwikkeling van de European Robotic Arm, en het 'zenuwcentrum' dat de Russische servicemodule zal doen functioneren. Die dient nu als tijdelijke leefruimte voor de astronauten. Om te oefenen maken ze voorbereidingsvluchten, in bestaande ruimtetuigen zoals het Spacelab en het Russische ruimtestation Mir.

Het gerucht ging als zou speciaal voor De Winne een onderzoeksproject zijn 'uitgevonden'. In het nadeel zowaar van een evenwaardige kandidaat. "Uitgevonden? Concurrentie? Niet dat ik weet. Ik houd me bezig met de operationele ondersteuning van de sloep, een waardevolle bezigheid, niet? Hoe gaat de crew die sloep besturen? Dat is mijn taak. Ik streef ernaar de sloep wendbaar te maken met eenvoudige systemen. Daarbij komt de expertise van een jachtpiloot van pas. Al gelden in de ruimte andere wetten dan in de atmosfeer. Veel maar niet alles is vergelijkbaar met de F16. Beslissend bijvoorbeeld is het moment waarop de sloep de atmosfeer binnendringt. Je mag niet te traag de dampkring binnenkomen. Anderzijds ook niet te steil: dan brandt het veer op door zijn snelheid."

De Winne experimenteerde zelf met gewichtloosheid in het kader van het voorbereidende Hermes-programma. Op relatief grote hoogte maakte hij zogenaamd parabolische vluchten om te kijken wat microzwaartekracht betekent. "Enkele seconden was ik gewichtloos. Mijn tijd komt rond 2006", zegt hij visionair. "Ik vermoed dat ik volgend jaar aan de opleiding begin. In de ruimte gaat alles minder snel. Ik ben nu bezig met de basic training. Je leert hoe het ruimteschip in elkaar steekt, hoe het zich verhoudt tot de aarde. Daarop volgt de zogeheten advanced training. Een specifieke opleiding, waarin je de besturingssystemen in detail leert kennen. Je simuleert alle mogelijke pannes, leert de inwendige structuur van het veer kennen. De incrementation (letterlijk: verhogingsperiode) is de final touch, de ultieme voorbereiding op het astronautenberoep."

Aan het aardse bestaan verandert voor een astronaut weinig. De Winne eet en drinkt, ja leeft zoals hij wil. "Af en toe een glas wijn, waarom niet?", lacht hij. "Alles met mate. Maar ik hoef geen proteïnedieet te volgen. De ESA legt de nadruk op lichamelijke oefening. Gewenning aan intensieve beweging is levensbelangrijk om in de ruimte te blijven functioneren. Je moet een natuurlijke 'bewegingsreflex' opbouwen. Want boven dreigen spieren vanzelf lui te worden, als gevolg van de aanhoudende gewichtloosheid. Precies daarom zie je astronauten op de ruimtebeelden steeds trekken en strekken, aan elastieken. Gewichten hebben geen zin."

"Sport is ook een psychologische training. Ik moet toegeven dat het niet altijd makkelijk is: je bent verzonken in diepe concentratie en plots komt er iemand aanzetten met: 'Frank, uurtje trainen, nu.' Je hoofd staat er niet altijd naar, als je bezig bent met papierwerk, maar het maakt deel uit van het proficiency maintenance program. Het onderhoud van de fitheid bij manier van spreken."

Eén Belg maakt deel uit van het korps, een Nederlander, drie Fransen, drie Duitsers, drie Italianen, een Spanjaard, een Zweed plus een Zwitser. Het is de bedoeling dat ze met achttien overblijven. De ESA screende de karakters op hun compatibiliteit. "Een basisvereiste om astronaut te worden, is niet impulsief te zijn. Iemand die in woede ontsteekt over een prul, hoeft er niet eens aan te beginnen. Aan de andere kant moet je leiderschap aanvaarden: het welslagen van een ruimtemissie valt of staat met de groepsgeest. En met de gehoorzaamheid aan de leider, natuurlijk."

"Iemand 'moet' boven nu eenmaal de leiding nemen. Het verklaart waarom heel wat ruimtevaarders ex-militairen zijn. Die hebben het iets makkelijker met autoriteit. Steeds meer astronauten zullen straks uit niet-militaire kringen komen, vrouwen ook. Ook zij zullen zich moeten neerleggen bij de wil van de gezagvoerder." Leren leven met anderen in een kleine ruimte: een nieuwe ervaring na het solo-experiment in de F16-cockpit. Maar er zijn nog verschillen: een bril dragen was ondenkbaar in een F16-cockpit, maar een astronaut kan met asbakglazen de ruimte in. Artsen bij de ESA hebben andere prioriteiten dan de militaire keurders van Neder-Over-Heembeek, waar De Winne als piloot klant was. "Bij de ESA nemen ze ontzettend veel bloed af. Tubetje zus, tubetje zo. Vraag me niet waarvoor het allemaal dient. Ze nemen bij manier van spreken een halve liter."

De gewezen basiscommandant en aspirant-astronaut woont in de week in Keulen in een flat. Een mythe is het dat astronauten een Topgun-opleiding krijgen met veel poeha, galatenues en noem maar op. "Jazeker, ik woon in een flat. Ik kan wel een ei bakken hoor. Het ESA-centrum in Keulen is trouwens een technisch centrum, geen campus. 's Avonds babbel ik met de collega's of surf ik naar de gespecialiseerde ruimtesites waartoe je toegang krijgt als ESA-student. Vergis je niet: je denkt dat je de slimste bent, maar dat is snel over. Onvoorstelbaar hoeveel werk er al verzet is in de ruimte. Dat besef ik nu."

In de weekends rijdt De Winne naar huis, naar zijn vrouw, zijn drie kinderen. Ze leerden aanvaarden dat vader de aarde zal verlaten. Zijn moeder maakte zich zorgen toen de ESA op 19 oktober 1998 bekendmaakte dat haar zoon deel zou uitmaken van het Internationaal Ruimte Station. Nu dringt het door dat 2006 ver weg is. "Erg ver", grinnikt hij.

Het lachen verhult geen angst. "Ik krijg geen paniekaanvallen als ik aan de lancering denk. Wel ben ik ervan overtuigd dat de spanning stijgt naarmate het tijdstip, de dag van de lancering, dichterbij komt. Ik vergelijk die stress met de spanning waarmee je in een F16-straaljager stapt. Zoals in Amendola, vlak voor de bombardementen op de Serviërs." De piloten volbrachten toen 2.000 tactische vluchten." Voor en na de bombardementen liepen ze als opgedraaide wekkers rond. "Ze waren zenuwachtig, maar niet overspannen. Ik vermoed dat het straks net zo zal zijn. Niet oké, als je in koelen bloede de ruimte in gaat. Ik noem dat positieve spanning."

Geen van de piloten in Amendola hield psychologische letsels over aan de Servische levens die de luchtaanvallen onherroepelijk hebben gekost. "Niet voor zover ik weet", filosofeert hij, leunend tegen zijn oude liefde, een F16-straaljager op het platform in Bevekom. "Toeval misschien, maar mijn waardestelsel stemt in grote lijnen overeen met wat in de bijbel staat. Of God bestaat? Ik weet het echt niet. Soms wel, soms niet. Niet toen ik er bijna was geweest, enkele jaren geleden. De verhalen van zij die 'boven' zijn geweest, doen je anders naar de dingen kijken. De grootste kick, daarboven, moet het besef zijn hoe klein we eigenlijk zijn, hoe futiel. En hoe mooi de aarde is, van op grote afstand. De planeet vraagt er blijkbaar om gekoesterd worden. Ach, wie weet, misschien bestaat er wel zoiets als een 'engelbewaarder'."

Frank de Winne: 'De verhalen van zij die 'boven' zijn geweest, doen je anders naar de dingen kijken. De grootste kick, daarboven, moet het besef zijn hoe klein we eigenlijk zijn'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234