Donderdag 06/05/2021

BBC 1 in de verloedering

In september dook het marktaandeel van 'familiezender' BBC 1 voor het eerst in de geschiedenis onder de 20 procent. Dat kwam hard aan. Tegenstanders van de 'populaire programmering' willen weer kwaliteit zien. De avond van 11 september 1999 was een zwarte bladzijde in de 77-jarige historie van de BBC. Hij wees volgens pessimisten vooruit naar een nachtmerrieachtige toekomst waarin, volgens nog grotere zwartkijkers, misschien helemaal geen plaats meer is voor een monument als de British Broadcasting Corporation.

Op BBC 1 kon die avond onder meer worden gekeken naar het transportprogramma Dream Wheels, naar een herhaling van een aflevering van Keeping up Appearances en een serie over het hondenasiel in Battersea. Een saai avondje, zij het niet veel saaier dan gemiddeld. De kijkcijfers sloegen daarom even later in als een bom. Voor het eerst in de geschiedenis van de Britse televisie bleek het marktaandeel van BBC 1 onder de 20 procent te zijn gezakt, een niveau dat sinds het begin van de uitzendingen in 1946 niet was bereikt. Tegenover BBC's 18,1 procent stond het percentage van ITV, de commerciële zender: 38,7 procent. Zelfs het amper serieus genomen Channel 5 scoorde voor het eerst in zijn korte historie hoger dan BBC 1.

Hoger dan BBC 1! Voor 70 procent van de Britten staat het instituut BBC gelijk aan de familiezender BBC 1. Zeven op de tien Britten kijken nooit naar BBC 2. BBC 1 is het vlaggenschip van wat de beste publieke omroep ter wereld heet te zijn. Jarenlang handhaafde BBC 1 schijnbaar moeiteloos een gemiddeld kijkerspercentage van ruim boven de 30 procent. Tot 1998, toen de omroep daaronder zakte. Dat was al een tikje. Maar de 1,9 miljoen kijkers van 11 september waren een belediging, een dreun, een gemene trap in het kruis.

Er waren excuses. ITV zond naast de soaps Emmerdale en Coronation Street ook de waanzinnig populaire quiz Who Wants To Be A Millionaire uit, die binnen de BBC ook wel bekendstaat als 'de Exocet-raket door onze herfstprogrammering'. Bovendien, had programmadirecteur Salmon dit voorjaar niet gezegd dat de BBC de kijkcijferoorlog met de commerciëlen voor gezien hield? BBC 1 zou weer de zender worden van kwalitatief hoogstaand drama en educatieve programma's, en zich afkeren van de docu-soaps en spelshows. "We moeten voorkomen dat we de waarden van de publieke omroep verloochenen", zei Salmon. "Populair zijn is goed genoeg voor anderen, maar niet voor de BBC."

Binnen het bedrijf wisten ze echter dat dat maar mooie woorden waren. "Wij kunnen het ons natuurlijk helemaal niet veroorloven om de kijkcijfers links te laten liggen", zegt een programmamaker van BBC 1. "Dat kan Salmon wel roepen, maar als er meer avonden volgen zoals de elfde, dan breekt hier paniek uit en vliegt hij eruit. Wat is een televisiezender zonder kijkers? Hoe lang willen mensen kijk- en luistergeld betalen voor een zender waar ze nooit naar kijken?"

"Dus gaan we onze concurrenten imiteren, zien we middelmatigheden aan voor toegankelijkheid en maken we uit het leven gegrepen docu's over mensen met verschrikkelijke buren en het seksleven van duivenmelkers. Als je dat dumbing down wilt noemen, dan mag dat van mij." Cynisch: "Maar hier bij de BBC verkopen we het onder de noemer van 'kwaliteit én populair'."

De stemming onder BBC-programmamakers zakt ondertussen. "Wie beweert dat hier een gedemoraliseerde sfeer heerst, heeft geen ongelijk." Kwaliteit en populariteit zijn niet per definitie onmogelijke bedpartners, bewijzen sommige BBC-programmamakers nog steeds. Een fantastische serie als The Human Body, de natuurseries van David Attenborough, een actualiteitenprogramma als Panorama, het aloude sportprogramma Match of the Day en de soap EastEnders combineren de twee criteria.

Ondertussen neemt de kritiek op de BBC 1-programmering wel toe. Het is ook niet zo moeilijk te begrijpen waarom; een paar avonden doorzetten voor de buis volstaat. Het kookspel Celebrity Ready, Steady, Cook; de praatshow McCoist And MacAulay; Sex, Chips and Rock'n'Roll en een keur van andere programma's kunnen zo het kanaal op van een zendgemachtigde die zichzelf niet 'de creatiefste televisiezender ter wereld' acht, en die niet de pretentie heeft 'de levens van de kijkers te verrijken op een manier die voor de vrije markt onmogelijk is'.

"BBC 1 zet de kijker een constante stroom van laag-bij-de-grondse programma's voor", zei comedy-schrijver Maurice Gran (Birds of a Feather) recentelijk. Gran werkt al jaren voornamelijk voor BBC 1 en produceert veel troep, dus hij kan het weten. "Naar drie kwart van hun programma's kijk je alleen omdat er niets anders is."

Straks, met de doorbraak van de digitale televisie, is er echter ook in Groot-Brittannië keuze te over, en zullen de programmamakers van BBC 1 misschien met nostalgie terugdenken aan de dag dat 18 procent van de kijkers als een ramp werd beschouwd. Tegen die toekomst moet de BBC zich wapenen.

"Met de digitalisering komt ook het rauwe, het vulgaire en het sensationele, dat onze cultuur verlaagt", waarschuwde BBC-voorzitter Sir John Birt afgelopen zomer. Daarom, zei hij, moet de BBC mee in de digitale veldslag, "als een digitale beschavingsmacht" en een "bewaker van Britse waarden"; er zijn mensen die de BBC een zekere arrogantie verwijten.

Een regeringscommissie pleitte er in augustus voor het kijk- en luistergeld (nu zo'n 6.100 frank per jaar) met 1.450 frank te verhogen voor mensen met een digitale televisie of decoder, ter financiering van de digitale BBC. De commerciële 'digitalen' reageerden woedend. Die 'barbaren', meent hoofdredacteur Geoffrey Goodman van de British Journalism Review, hebben dan ook maar één doel voor ogen: de vernietiging van de BBC.

Een terugkeer naar kwaliteit, luidt het credo voor de tegenaanval. "De BBC", zegt minister Smith (Cultuur en Media) deze week, "moet minder spelshows en goedkope soaps maken, en zich concentreren op betere programma's. Brain up in plaats van dumb down. "De BBC", schreef regisseur en Lord David Puttnam in een wishful stuk in The Guardian, "moet een bastion worden, een unieke nationale schatkamer van innovatief talent, hoge normen en de waarheid." Dankzij dat bastion kunnen de ruwe tijden die komen misschien worden overleefd. "Want de BBC vecht voor haar leven", zegt Goodman, "laat daarover geen misverstand bestaan."

Niemand wil nadenken over de vraag wat er gebeurt als alleen een kleine elite nog naar al die prachtprogramma's van de bastionbewoners kijkt, en wie er dan opdraait voor het jaarlijkse BBC-budget van meer dan 125 miljard frank. Want bijna niemand kan zich een Groot-Brittannië voorstellen zonder auntie. Marmaduke Hussey, tussen 1986 en 1996 BBC-voorzitter, is een van de weinigen. "Straks zijn er tweehonderd, misschien wel vijfhonderd zenders", zei hij een paar maanden geleden. "De BBC trekt ten strijde in een kijkcijferoorlog met de hardste, de agressiefste en rijkste bedrijven in de wereld van de televisie. Zij zal die veldslag niet winnen. Zij heeft daarvoor niet het geld, en mist ook het genadeloze en prestatiegerichte karakter van haar concurrenten."

Bert Wagendorp

© de Volkskrant / De Morgen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234