Donderdag 24/09/2020

Batman Begins van de Britse scenarist-regisseur Christopher Nolan HHH

Alles draait om angst, om fobie�n, in de dialogen zelfs iets te nadrukkelijk

De wedergeboorte van een handelsmerk

Batman is allang geen stripfiguur meer. En al evenmin een gewoon filmpersonage. Batman is een handelsmerk, een commercieel cultuurproduct dat wereldwijd herkenbaar is, een franchise. In 1997 vreesde de Hollywood- studio Warner Bros. dat die goudmijn door de Batman & Robin-film van Joel Schumacher permanente schade had opgelopen. Maar met Batman Begins heeft indie-regisseur Christopher Nolan meer dan alleen maar aan damage control gedaan. Don't be afraid! Batman is helemaal terug van weggeweest.

Brussel

Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

Makkelijk is het nochtans niet gegaan, want er is lang en intens aan die wedergeboorte gesleuteld. Veel namen (van potentiële regisseurs en dito hoofdvertolkers) zijn inmiddels de revue gepasseerd. Er waren plannen voor een Superman vs. Batman-film van Wolfgang Petersen. Er werd zelfs met het idee gespeeld om een 'oude' Batman op te voeren, met name Clint Eastwood, en die dan meteen zelf te laten regisseren. En vooraleer de Brit Christopher Nolan, die naam had gemaakt met Memento en Insomnia, aan de slag mocht gaan polste Warner eerst nog naar de interesse van onder meer David Fincher (Se7en) en Darren Aronofsky (Requiem for a Dream). Daaruit bleek al dat de studio resoluut weg wou van de campaanpak van regisseur Schumacher en opteerde voor een 'donkerder' benadering. In stripterminologie heet zoiets: 'Weg met de comics!' (en de tekstballonnen met 'Zap!', 'Pow!', 'Splatt!', 'Bam!' en 'Kapow!') en 'leve de graphic novel!', een principe dat striptekenaar Frank Miller (geestelijke vader van Sin City) ook al in Batman: The Dark Knight Returns en in Batman: Year One toepaste.

Uiteindelijk mocht Nolan zijn eigen gang gaan en samen met coscenarist David S. Goyer het verhaal schrijven van hoe het indertijd allemaal begonnen is. Met andere woorden: als je de Batman-franchise opnieuw tot leven wil wekken, dan doe je dat misschien best met een soort prequel. De titel Batman Begins is wat dat betreft duidelijk.

In de strips (al in 1939 gecreëerd door onder meer Bob Kane) en in de verschillende films is hier en daar al wat uitleg gegeven over de ontstaansgeschiedenis van Batman als het alter ego van miljardairszoon Bruce Wayne. Wayne was als kind getuige van de moord op zijn ouders. Om dat verschrikkelijke trauma te verwerken vond hij zichzelf later heruit als de gemaskerde misdaadbestrijder Batman, ook bekend als de 'Dark Knight' of ook nog de 'Caped Crusader'. Dat essentiële gegeven hebben Nolan en Goyer uiteraard bewaard, maar zij hebben die achtergrond enerzijds uitgebreid en uitgediept en anderzijds zo realistisch mogelijk gehouden. Enige nuancering is hier vereist, want ook al doen de makers hun uiterste best om duidelijk te maken waar Bruce Wayne zijn martial arts-talenten vandaan haalt en hoe de Batmobile tot stand is gekomen (en hoe het Batman-harnas en de verschillende gadgets ontwikkeld werden, en waarom Wayne de Batcave tot uitvalsbasis koos), toch blijft dit in essentie een 'sprookje' over een fictief personage dat zich tot doel heeft gesteld het totaal verloederde Gotham City van onrecht, corruptie en andere misdaden te bevrijden. En die dat op de koop toe anoniem wil doen en daarbij zo weinig mogelijk hulp van buitenaf kan/wil gebruiken.

Wat die uitgediepte achtergrond zo allemaal omvat, is enerzijds te uitgebreid - de film duurt 140 minuten - om hier na te vertellen en anderzijds kun je dat beter zelf ontdekken. Belangrijk is vooral hoe Nolan erin geslaagd is zijn eigen stempel op het materiaal te drukken. Een Amerikaanse recensent vatte Nolans filmuniversum mooi samen als de trilogie Three Colours of Neurosis, met Batman als nieuwe luik. In Memento betrof het geheugenverlies, in Insomnia stond slapeloosheid centraal en hier draait alles om allerlei angsten en fobieën. Er is de schrik van de jonge Bruce voor vleermuizen, er is de angst van de Gotham-bevolking voor de misdaad die hen omringt. En er is de keuze van Bruce Wayne om met zijn mysterieuze alter ego de criminelen op hun beurt de stuipen op het lijf te jagen. Ook de 'psychiatrische' praktijken van ene Dr. Jonathan Crane blijken helemaal rond angst en paniek te draaien, al overstijgen zijn experimenten wel de neurose, om voluit voor de psychose te gaan. Jammer wel dat de dialogen die thematiek iets te nadrukkelijk beklemtonen, van de herhaaldelijke don't be afraid-geruststellingen over hoogdravende boutades in de stijl van "to conquer fear you have to become fear" tot de klassieker dat je niets te vrezen hebt but fear itself, van president Franklin D. Roosevelt. Iets minder was ook nog goed geweest.

Behalve aan de psychologie van de angst besteedt Batman Begins heel wat aandacht aan de dunne grens waarop misdaadbestrijders balanceren als zij niet in puur wraakgedrag willen vervallen. Het zijn zulke thema's die van Batman, in de woorden van diens vertolker Christian Bale, "zo'n complex en contradictorisch personage" maken.

Voor het overige levert regisseur Nolan ook nog eens wat van hem verwacht werd bij een dergelijke grootschalige studiofilm: indrukwekkende locaties, een sterke ensemblecast, voldoende gediversifieerde actiescènes en opwindende achtervolgingen, een donkere look die tegelijk onheilspellend en fascinerend is en angstwekkend Gotham, dat iedereen die er woont wel moet doen hopen dat iemand als Batman er eindelijk eens orde op zaken komt stellen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234