Zaterdag 06/03/2021

BASF-topman Wouter De Geest probeert de paniek te bezweren

Er zal hier niet snel iemand ontslagen worden

Wouter De Geest begon als 28-jarige op de juridische dienst van het Duitse chemieconcern BASF. Zo'n 26 jaar later staat hij aan het hoofd van de Antwerpse vestiging met 3.600 werknemers. Twee weken geleden moest hij zijn mensen slecht nieuws brengen. Zes productie-eenheden worden tijdelijk stilgelegd en 350 mensen zitten zes weken thuis zonder werk of worden elders in het bedrijf ingezet. Zijn nachtrust lijdt er niet onder, maar zijn hart huilt. Toch staat De Geest op scherp. 'Een crisis is hét moment om leiderschap te tonen.' door Janine Meijer

Aan de receptie van het hoofdkantoor van BASF aan de Antwerpse Scheldelaan hangt een elektronisch bord waarop de laatste financiële weetjes bekend worden gemaakt. Donderdagmiddag rond vier uur zijn alle pijltjes groen gekleurd: ze wijzen naar boven. Het aandeel BASF stijgt opnieuw op de beurs van Frankfurt. De euro wordt meer waard ten opzichte van de dollar en ook de Bel-20 neemt in waarde toe.

Het goede nieuws is ook CEO Wouter De Geest niet ontgaan. "Het bord staat symbool voor de open manier waarop wij met onze werknemers communiceren. Eerlijkheid is zeer belangrijk. Mensen goed informeren voorkomt dat er onnodige paniek uitbreekt."

De Geest heeft een paar moeilijke weken achter de rug, maar oogt opmerkelijk fit. Het hoofdkantoor van de Duitse chemiereus in Ludwigshaven heeft in nauwelijks een maand tijd twee winstwaarschuwingen moeten geven.

Alsof dat nog niet genoeg was, zijn er wereldwijd tachtig productie-eenheden stilgelegd. In de Antwerpse vestiging gaat het om zes fabrieken en zo'n 350 werknemers. Een deel van hen kan vervroegd aan de kerstvakantie beginnen. Anderen worden elders ingezet of krijgen een opleiding.

Toch antwoordt De Geest nog steeds 'goed' als mensen vragen hoe het met BASF gaat. Het chemiebedrijf beschikt over een 'financieel surplus', weet De Geest. En goed management heeft ervoor gezorgd dat de onderneming voldoende gewapend is om deze moeilijke tijd door te komen. Bovendien zal de mensheid altijd nood hebben aan chemische producten.

Maar diep van binnen huilt de topman. "Ik kijk met een wenend oog naar mijn fabriek. Het is moeilijk als je een installatie moet stilleggen of de productie drastisch moet terugschroeven. De onzekerheid is heel groot. Waar gaat dit naartoe? Staan we aan het begin van de recessie of niet? En hoe lang gaat dit allemaal duren? Wat mij persoonlijk het meest verontrust, is dat we geen tijdshorizon hebben. We varen in de mist."

Wanneer dacht u voor het eerst: dit kan wel eens een erg moeilijke winter worden voor de chemiesector?

"Iedereen wist dat de jaren van hoogconjunctuur met groeipercentages van meer dan 5 procent voorbij waren. We bereidden ons voor op een afvlakking van de conjunctuur. Maar dat het economische apparaat met zo'n plotse schok tot stilstand zou komen, heeft niemand kunnen voorzien en daar was niemand op voorbereid.

"Tot juni zag het ernaar uit dat 2008 zelfs een beter jaar zou worden dan 2007. In juli waren de prognoses nog uitstekend en boekten we een flinke winst ten opzichte van een jaar eerder. Toen kwamen de eerste twijfels en moesten we het optimisme bijstellen. Het uitgangspunt werd: we gaan ons best doen om de resultaten van 2007 te evenaren. Wat schitterend zou zijn geweest. Want de resultaten van 2007 waren van een zeer hoog niveau.

"Al snel bleek ook dat niet haalbaar en moesten we de verwachtingen in september opnieuw afzwakken. Net toen we aan dat idee waren gewend, kwam eind oktober de harde klap en sloeg de crisis in alle hevigheid toe. Het is alsof er in volle vaart iemand aan de noodrem in de trein trekt."

Hoe diep is de val?

"Diep, maar details kan ik niet geven. Dat is beursgevoelige informatie. We hebben geluk dat de eerste drie kwartalen van 2008 heel goed waren. In het vierde kwartaal zullen we mindere resultaten boeken.

"Toch blijf ik optimistisch. BASF heeft een zeer gevarieerde portfolio. Er zijn activiteiten die het nog zeer goed doen, ook in Antwerpen. Denk aan de verzorgingsindustrie met producten als pampers, shampoo en wasmiddelen. Of de voedselindustrie en de farma. BASF levert aan al die sectoren chemische bouwstenen.

"BASF als geheel zal daarom niet instorten. Een aantal takken heeft het moeilijk, maar andere draaien nu nog op volle toeren."

Welke producten lopen het meest terug?

"Bijna alle meststoffen, behalve de stikstofhoudende meststoffen. Planten hebben altijd stikstof nodig. Er groeit niets zonder stikstof. Graanoogsten van 2007 waren veel beter dan verwacht. Er is dus een graanoverschot. In de schuren van de groothandelaars ligt er graan, terwijl die normaal gevuld zijn met meststoffen.

"Complexe meststoffen bestaan uit verschillende grondstoffen en zijn voornamelijk bedoeld voor de overzeese markt. Op de Europese markt kunnen we deze producten niet kwijt. Dat heeft met bodemsamenstelling te maken. De meststoffen bevatten fosfor en kali en dat is in de Europese bodemstructuur aanwezig. Fosfor en kali bevinden zich op een historisch hoog prijsniveau. Het is te duur voor de landbouwers in het zuidelijk halfrond en ze krijgen ook geen kredieten meer."

Hebben de problemen van BASF niets te maken met het stilvallen van de automobielindustrie?

"Toch wel, de auto-industrie is heel belangrijk voor de chemie. Bijna 20 procent van een auto bestaat uit kunststoffen. De productie-installaties voor de bouwstenen van kunststoffen draaien slechts op 20 tot 50 procent. Die van de meststoffen worden helemaal stilgelegd."

Had BASF niet beter kunnen inspelen op het stilvallen van de economie?

"Eerlijk gezegd heeft het ons verwonderd dat het nog zo lang goed is gegaan. Toen we beseften dat het de verkeerde kant op ging, bleven de bestellingen nog lange tijd binnenstromen. Wij zijn een onderneming die leeft van het orderboekje van zijn klanten. Zolang de klanten blijven bestellen, gaan wij de productie niet stilleggen.

"We dachten eerst nog dat we de impact van de economische crisis hadden overschat. Misschien was dat ook het geval geweest als het bij een economische afkoeling was gebleven. Maar toen kwam er in september een financiële crisis bij. Als het vertrouwen tussen de banken weg is en er geen kredieten meer worden verstrekt, komen ondernemingen heel snel in de problemen. De stroom van bestellingen valt stil. Niemand heeft nog kapitaal."

Hoe verklaart u de scherpe daling van de vraag naar grondstoffen? Zijn het de consumenten die niet meer kopen of zijn het de fabrikanten die eerst hun voorraden opgebruiken omdat ze speculeren op een daling van de prijs van grondstoffen?

"Het begint altijd met het feit dat consumenten niet meer bestellen. In tijden van crisis gaan mensen twee keer nadenken over dure aankopen. We moeten het nog maar een jaar langer doen met onze oude auto, denken ze. En die nieuwe ijskast kan ook nog wel even uitgesteld worden.

"Het gevolg is dat ondernemingen hun voorraden gaan opgebruiken. Dat duurt gemiddeld drie tot zes maanden. In die voorraden zitten precies liquide geldmiddelen. Door te verkopen wat er nog in het magazijn staat, krijgen bedrijven opnieuw kapitaal. Daarnaast wordt er ook gespeculeerd op grondstoffen. Groothandelaars verwachten dat de prijzen nog verder dalen en wachten daar op.

"De katalysator die de hele zaak weer in gang kan trekken, is het consumentenvertrouwen. Dat moet aangezwengeld worden door een hersteld financieel vertrouwen tussen de banken."

Hoe groot is de kans dat deze tijdelijke productieverlaging bij BASF zal leiden tot een permanent verlies?

"Met dat scenario houd ik helemaal geen rekening. De productie-installaties zijn niet compleet stilgelegd. De stekker is er niet uitgetrokken. Ze draaien op een heel laag pitje, zodat de technologie kan worden onderhouden en de installaties 'fit' blijven.

"Bij de eerste signalen dat de economie weer aantrekt, kan alles onmiddellijk weer opgestart worden. We weten alleen niet wanneer dat zal zijn."

Helemaal ondenkbaar is zo'n productieverlies niet. België heeft ongeveer de hoogste loonkosten, de duurste energieprijzen en zwaarste administratieve lasten van heel Europa.

"Niets is ondenkbaar. Maar de kans is zeer klein. BASF functioneert vanuit een paar hele grote productieplatformen. In Europa zijn dat er twee: Ludwigshaven en Antwerpen. Elke investering in deze vestigingen is gebaseerd op een planning van dertig jaar of meer.

"Zomaar een paar schakels wegnemen in een productieproces gaat niet. Dan zouden we afstand moeten nemen van de hele waardeketen en dat is geen beslissing die je neemt op basis van één economische crisis."

De productiedaling treft 350 arbeiders die vervroegd met vakantie worden gestuurd. Waren ze daar blij mee?

"We hebben hen niet weggestuurd. Het was geen dictatoriaal bevel. De procedure is uitvoerig besproken met de sociale partners. Er is zelfs een bijzonder comité voor opgericht in schoot van de ondernemingsraad.

"Toen duidelijk werd dat de vraag naar bepaalde producten wegviel, hadden we voor de optie van technische werkloosheid kunnen kiezen. Maar dat hebben we bewust niet gedaan.

"Er is de laatste twee jaar 1 miljard euro geïnvesteerd in BASF Antwerpen. We hebben hier met zijn allen heel hard gewerkt en veel overuren gemaakt. Dit is het moment om die overuren weg te werken. Niemand heeft een loonverlies. Alleen hebben sommige werknemers een extra lange kerstvakantie."

Hebt u het slechte nieuws zelf aan uw werknemers verteld?

"De meest geloofwaardige communicator is de directe chef. Ik moet ervoor zorgen dat hij de juiste boodschap overbrengt. Massacommunicatie heeft zijn voordelen, maar niet in deze omstandigheden. Je moet de mensen in de ogen kunnen kijken als je hen de boodschap brengt en dat kan niet in een groep van 350 werknemers.

"Het is niet door overal rond te lopen dat je je betrokkenheid toont als CEO. Wel door ervoor te zorgen dat de juiste plannen worden uitgewerkt."

Hoe waren de reacties?

"Natuurlijk zijn er mensen die ontevreden zijn. Wie wordt er wel blij van een crisis? Sommige werknemers hadden andere plannen met de opgespaarde overuren. Het is niet leuk als dat plots niet meer kan. Maar over het algemeen is er een zeer groot begrip voor de beslissingen die er zijn genomen.

"We hebben regelmatig informatiesessies met de leidinggevenden, zodat zij van de meest recente informatie op de hoogte zijn. En zodat ik weet wat er op de werkvloer leeft en met welke vragen de mensen zitten."

Een van de vragen die u krijgt, zal ongetwijfeld zijn hoe lang deze crisis nog duurt.

"Die vraag leeft inderdaad bij de werknemers. Naarmate de tijd verstrijkt, zie ik de onzekerheid in hun ogen steeds groter worden."

Hoe gaat u daarmee om?

"Er is maar een manier om daarmee om te gaan en dat is eerlijkheid. Dat wordt van mij verwacht en dat ben ik mijn werknemers verschuldigd. Ik kan wel zeggen: op maandag 5 januari gaat het licht weer aan. Maar als je dat niet zeker weet, moet je de moed hebben om dat eerlijk te zeggen."

Na het opsouperen van de overuren volgt de technische werkloosheid en als dat te lang duurt, gaat iedereen denken aan herstructureringen en gedwongen ontslag.

"De woorden ontslag en herstructurering zijn hier nog nooit gevallen. Hoe komt dat? BASF heeft geen traditie op dat vlak. Sinds het ontstaan van deze firma veertig jaar geleden is er nog nooit iemand gedwongen ontslagen bij BASF Antwerpen. Toch hebben hier al heel wat herstructureringen plaatsgevonden.

"Drama's kun je nooit uitschakelen en ik heb geen glazen bol, maar er zal hier niet snel iemand worden ontslagen."

Als de hele wereldeconomie onderuit gaat, kunt u toch niet blijven beweren dat u nooit iemand zult ontslaan?

"Geloof mij, als BASF zijn deuren moet dichtdoen, zijn er ons al veel ondernemingen voorgegaan. Kunt u zich een leven zonder chemische producten voorstellen? Als u 's morgens opstaat en uw tandenborstel vastpakt, hebt u al een product in handen waarvan wij de grondstoffen leveren. Ook als u een elektrische tandenborstel gebruikt.

"De kleren die u daarna aantrekt, bevatten ook chemische componenten. Evenals de auto waar u vervolgens in stapt en het broodje dat u onderweg eet.

"De vraag naar chemische producten zal altijd bestaan. Het is belangrijk om de werknemers eerlijk in te lichten. Paniek zaaien is niet nodig.

"Mochten de geplande maatregelen met het opnemen van opgespaarde overuren niet volstaan, dan zijn er nog andere mogelijkheden, zoals het tijdelijk overplaatsen naar andere productie-eenheden. Het is onze plicht om al die mogelijkheden in overweging te nemen.

"Als dat allemaal niet volstaat, moet je aan technische werkloosheid durven te denken. Dat systeem kun je geen jaar volhouden. Dus als zou blijken dat ook dat niet volstaat, moet je leven met de realiteit. Dan zou ik tegen de mensen zeggen: we hebben ons best gedaan, maar we hebben het niet gered. Alleen is zo'n scenario nog lang niet aan de orde."

Peter Claes, de directeur-generaal van de chemiefederatie Essenscia, ziet aan het einde van volgend jaar of begin 2010 toch weer positieve groeicijfers. Gelooft u dat ook?

"Dat zijn groeiprognoses. Ik zal hem niet tegenspreken. Maar ik ben niet bezig met dat soort speculaties."

U kijkt niet zo ver vooruit?

"Natuurlijk kijk ik wel vooruit. Maar als we één ding uit deze crisis kunnen leren, is het wel dat speculeren over de toekomst geen zin heeft. Wat we nu meemaken, heeft niemand kunnen voorzien."

Specialisten voorspellen dat de industrie met 4 tot 5 procent gaat krimpen.

"De algemene industrie zal de komende jaren krimpen. Dat is logisch. Heel wat activiteiten die vroeger onder de noemer van industrie vielen, zijn nu vertegenwoordigd in de dienstensector.

"Als één industrie aan belang wint de laatste jaren, is het wel de chemische industrie. Dat is ook bevestigd door een recente studie van professor Luc Sels van de KU Leuven. Zijn onderzoek wees uit dat de chemische sector een stabiele werkgever is en dat aandeel van de chemie in de industrie groeit.

"Er wordt in de chemische industrie veel geld uitgegeven aan onderzoek en ontwikkeling. Innovatie drijft transformatie aan en ook nieuwe marktontwikkelingen. Precies in die transformatieprocessen speelt de chemische industrie een grote rol.

"Een goed voorbeeld is de voeding. Het aantal mensen blijft stijgen, terwijl de beschikbare grond om gewassen te verbouwen niet toeneemt. We zullen dus betere meststoffen nodig hebben en een innovatieve biotechnologie."

Een geluk bij een ongeluk is dat de prijs van olie flink is gedaald de laatste maanden. Waardoor de chemische producten een stuk goedkoper zijn geworden.

"De prijs van olie is belangrijk, maar nog veel belangrijker is de volatiliteit van de prijzen. In augustus kostte een vat ruwe olie zo'n 150 dollar en nu 50 dollar. Dat is voor de industrie veel erger dan een constante hoge olieprijs.

"De productieprijs is afhankelijk van de grondstofprijs. Als die in elkaar zakt, heerst er totale onzekerheid. Kopers wachten en gokken op grondstofdaling. Zo krijg je een onevenwicht tussen vraag en aanbod en dat is voor de industrie nefast."

Toen u de productiestop moest aankondigen, dacht u toen niet stilletjes: dit is het gevolg van de veel te hoge loonkosten die in onze sector worden betaald?

(Heel beslist) "Nee, dat zou heel aanmatigend zijn. Alsof de Belgische loonkosten de wereldeconomie kunnen beïnvloeden. Er bestaat geen hendel waarmee je de wereldeconomie kunt bedienen. Bovendien mogen deze problemen niet afgewenteld worden op de werknemers."

Toch grijpen de werkgevers de crisis aan om tijdens de huidige onderhandelingen voor een Interprofessioneel Akkoord (IPA) te pleiten voor loonsverlaging.

"De competitiviteit van de ondernemingen is al lang een thema. We moeten scherpe keuzes durven te maken die onze concurrentiële positie niet verder verslechtert door onze loonhandicap niet te laten groeien. Dat is ook wat de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven zegt.

"Ik hoop dat de werkgevers en vakbonden inzetten op versterking van het economische weefsel in België. Cruciaal is het behoud en creëren van meer werkgelegenheid."

Er zal dus geen loonsverhoging uit de bus komen?

"Loonsverhoging is in ons land een heel complex proces. Na de IPA-onderhandelingen komen de gesprekken op sectorniveau en bij de bedrijven. Het is een raket met veel trappen. De raket moet naar groei leiden en niet naar een explosie of vernietiging van banen.

"In onze sector wordt er veel in ploegendienst gewerkt. Laten we de goede weg die ingeslagen is met lastenverlaging voor ploegenarbeid verderzetten."

U lijkt een manager die groeit bij uitdagingen en crisissen.

"Een crisis is hét moment om leiderschap te tonen. Leiderschap draait om luisteren, zorg dragen voor je medewerkers en hen waarderen. We komen uit een periode waarin er een onvoorstelbaar grote economische groei was. Alles was erop gericht om de laatste korrel uit de installatie te halen.

"Nu is uitdaging om de ondergrens van diezelfde installatie te kennen, om de machine zo te beheren dat ze niet stilvalt. Dat gaat heel goed tot nu toe. Paniek is totaal niet aan de orde."

U bent inderdaad wonderbaarlijk rustig. Kost deze crisis u geen nachtrust?

"Nachtrust is belangrijk om goed te kunnen werken. Waarom zou ik wakker liggen? Ik zie dat alles goed geregeld is. Als er iets met een werknemer gebeurt, lig ik wakker. Dat is het ergste wat je als CEO kan overkomen.

"De aanslagen in India zijn een catastrofe. Je kunt er niets tegen doen. De angst dat de terreur dichterbij komt, is groot. Crisissen komen en gaan. De wereld is al door meer dan één crisis gegaan. Meestal vallen daar geen doden bij."

U staat aan het hoofd van het grootste chemiebedrijf van het land, zetelt in de raad van bestuur van de Antwerpse haven en bent actief bij de werkgeversfederaties VOKA en VBO. Toch bent u geen bekende in het publieke debat.

"Ik kick niet op spotlights. Het is verkeerd om de pluim van een wereldteam op je hoed te steken. De taak van CEO is het beste uit zijn werknemers te halen. Dat probeer ik elke dag te doen."

Als één industrie aan belang wint de laatste jaren is het wel de chemische industrie

Een crisis komt en gaat, maar eist geen doden. De angst dat de blinde terreur van aanslagen dichterbij komt, is veel groter

l Naam: Wouter De Geest

l Leeftijd: 54

l Burgerlijke staat: Getrouwd, twee kinderen

l Opleiding: Licentiaat rechten UGent

l Loopbaan: Sedert 1982 in dienst bij BASF Antwerpen nv, eerst op de juridische dienst, daarna als personeelsdirecteur en verantwoordelijke voor communicatie. Van 1998 tot 2001 bij BASF AG in Duitsland divisie Financiën (verantwoordelijke project beursnotering aandeel BASF-groep op de beurs van New York). Vanaf 2001 lid van het directiecomité van BASF Antwerpen nv en sinds februari 2007 gedelegeerd bestuurder.

l Mandaten:

l Beheerder en lid van het Bureau van de Kamer van Koophandel en Nijverheid van Antwerpen-Waasland (Voorzitter Stuurgroep Industrie)

l Lid van de raad van bestuur van het Gemeentelijk Havenbedrijf van Antwerpen

l Lid van raad van bestuur VOKA-VEV

l Lid van de raad van bestuur UAMS (Universiteit Antwerpen Management School)

l Lid raad van bestuur van BAM

l Lid raad van bestuur Essenscia (federatie van chemie & life sciences)

l Lid raad van bestuur VBO

BASF is een van de grootste chemische bedrijven ter wereld. Het hoofdkantoor bevindt zich in het Duitse Ludwigshaven. Antwerpen is met 3600 werknemers de tweede grootste productiesite in Europa. Wereldwijd worden circa 8.000 producten gecommercialiseerd in de meest uiteenlopende economische sectoren. Belangrijke klanten zijn de auto-, chemische, textielindustrie, bouwnijverheid en verpakkingsindustrie; ook de landbouw, de gezondheidszorg, de energiesector en de papierindustrie nemen veel producten af.

n Wouter De Geest: 'Eind oktober kwam de harde klap en sloeg de crisis in alle hevigheid toe. Het is alsof er in volle vaart iemand aan de noodrem in de trein trekt.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234