Vrijdag 27/01/2023

Barre tijden voor het Nederlandse boek

Er heerst een crisissfeer in de Nederlandse uitgeverswereld en boekhandel. Het regent berichten over fusies, nakende ontslagen en een krimpende markt. 'Minder uitgeven met minder personeel is de enige remedie', zegt literair agent Paul Sebes. 'Te lang dacht men dat de crisis aan zijn neus zou voorbijgaan.'

Boeken zijn een conjunctuurbestendig product, zo luidde lange tijd het hoopgevende mantra van het boekenvak. Maar toen tijdens de Nederlandse Boekenweek in maart de boekhandelsomzet met liefst 10 procent de dieperik in duikelde, rinkelden er alarmbellen in de Amsterdamse Grachtengordel, waar het kruim van de Nederlandse literaire uitgeverijen op een kluitje ligt. Vooral omdat de doemberichten elkaar vanaf dan in gestrekte draf opvolgden. Zo moest de grote boekhandelketen Selexyz op stel en sprong herstructureren en fors snoeien in haar personeel.

Sinds kort rommelt het ook in de Nederlandse uitgeverswereld. De cadeauboekenuitgeverij TerraLannoo krijgt noodgedwongen onderdak bij Unieboek/Het Spectrum en dankt acht mensen af. Bovendien zet ze drastisch het mes in het aantal titels. Directeur Hans Janssen van Het Spectrum stelt het lapidair: "Wij zijn een bedrijfstak, er moet brood op de plank. Als we niet uitkijken, valt het hele boekenvak om. Wie nu niet beweegt, wordt slachtoffer."

Stormen doet het dezer dagen eveneens bij Meulenhoff Boekerij. De gerenommeerde uitgever gaat zijn titelaanbod stevig inkrimpen, met een aantal afdankingen tot gevolg, waaronder de hoofdredacteur Nederlandse literatuur.

Het meeste ophef veroorzaken de op til zijnde herschikkingen bij de sterke, onaantastbaar geachte WPG Uitgeversgroep. Dat een van hun literaire vlaggenschepen, De Arbeiderspers, met auteurs als Joost Zwagerman, Abdelkader Benali en Michel Houellebecq, vanaf januari 2012 gaat fuseren met het in thrillers gespecialiseerde A.W. Bruna (met onder meer Stieg Larsson en John Grisham) veroorzaakt wenkbrauwengefrons. Zijn beide uitgeverijen wel verenigbaar?

Tegelijk haalde WPG non-fictieuitgever Balans weg bij De Arbeiderspers en verhuist die naar De Bezige Bij, zodat de non-fictie daar ook een speerpunt wordt. "Her en der is die fusie als een afbouwscenario voorgesteld. Maar niets is minder waar", reageert WPG-directeur Koen Clement. "De 'goesting' om aan de slag te gaan én nieuwe opportuniteiten uit te dokteren, is heel groot. We lopen hier echt niet met sjokkende schouders door de gangen. Door een synergie op kostenniveau creëren we in dit scenario gewoon twee kansrijke uitgeverijen."

Goudklompje

Al moet de centrale ondernemingsraad de fusie nog bevestigen, Clement kan niet ontkennen dat er bij de 130 man personeel in beide fusie-uitgeverijen bezuinigd wordt. Zeker De Arbeiderspers, dat naar Utrecht moet verhuizen, had geen florissant jaar achter de rug: "Het is onvermijdelijk dat een paar dubbelfuncties zullen afgeschaft worden. Maar De Arbeiderspers blijft wél ons goudklompje, dat we moeten koesteren. Zo blijven we de prestigieuze reeks Privé-domein onder de vlag van De Arbeiderspers uitgeven en krijgt die geen Bruna-imprint mee." WPG verwierf het goed draaiende A.W. Bruna nog maar twee jaar geleden, uit de verkoop van de PCM-uitgeverijen.

Literair agent Paul Sebes, kind aan huis bij alle Nederlandse uitgevers, beschouwt het "zakelijk" als "een begrijpelijke beslissing van WPG". "Maar het stemt me verdrietig dat een historische uitgeverij als De Arbeiderspers uit Amsterdam wegtrekt."

Hij heeft ook een pasklare verklaring voor de crisissfeer in de Nederlandse uitgeversbranche: "De verkoop van bestsellers à la Dan Brown, David Baldacci en Stieg Larsson versluierde heel wat problemen op de boekenmarkt. Je kunt er niet omheen dat het middensegment al een hele tijd is ingestort. Vroeger sleet je van bepaalde 'gewone' romans nog wel eens 5.000 exemplaren, maar dat lukt niet meer. Om het cru te stellen: nu heb je ofwel bestsellers of non-sellers. En men heeft te lang gehoopt dat de crisis aan het boekenvak zou voorbijgaan."

Sebes ziet maar een eenvoudige oplossing: "Nou, investeren in advertenties of extra persberichten helpt geen moer meer. Je moet gewoon minder titels uitgeven met minder personeel en je risico's beter spreiden. En hopen dat genres als de vertaalde thriller, die het nu nog goed doen, niet plots instorten."

Uitgever Wouter van Oorschot, fier onafhankelijk Nederlands uitgever met onder meer paradepaardje Russische bibliotheek, vindt het logisch dat de grootste uitgeversgroepen het eerst in de klappen delen. "Hoge bomen vangen veel wind. Maar natuurlijk zal dit ook niet aan de kleinere uitgevers voorbijgaan. Al moet je in het boekenvak realistisch zijn over rendement. Anders kun je beter paprikachips of waspoeder gaan verkopen."

Van Oorschot ziet aan de tanende boekenverkoop de gevolgen van de ontlezing aan de oppervlakte komen: "Het literatuuronderwijs wordt structureel afgebroken in Nederland. Een homo intellectualis bestaat niet meer, we zijn allemaal homo economicus. Dan zwijg ik nog over het politieke populisme dat ook een effect heeft." De boekhandel heeft de sleutel in handen, vindt Van Oorschot: "Hun macht neemt navenant toe, naarmate de uitgevers méér produceren. Ze bepalen wat wel en niet onder de ogen van de klant komt."

IJzeren wet

Koen Clement ziet het lang niet zo pessimistisch: "Kijk, de discussie is al decennia aan de gang. Voor mij ligt een Hollands Diep uit 1976, waarin een interview stond met de oude uitgever Geert van Oorschot. De titel luidt: 'Laatste kans voor literaire uitgeverijen'. Dat er te veel titels uitkomen, zo was de teneur. En veertig jaar later is dat blijkbaar nog altijd aan de orde van de dag."

Clement wil liever "blijven knokken voor een zo breed mogelijk assortiment in de boekhandel." En iedereen weet dat die moeilijker essaybundel of poëzie gefinancierd wordt door de bestseller. "Het blijft een ijzeren wet." Wel ziet hij slechts twee uitgeversmodellen overeind blijven: "Een moderne, geschakeerde uitgeverij op grotere schaal én een boetiekachtige, meer gespecialiseerde uitgever. En net De Arbeiderspers dreigde tussen die twee stoelen te vallen."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234