Dinsdag 12/11/2019

Barmans pappenheimers

Vandaag staat dEUS voor het eerst sinds Rock Werchter 2002 nog eens op een Belgisch podium. En moge het daar in het blasfemische gewoel van Pukkelpop nog maar eens duidelijk worden dat gOD wel degelijk bestaat en te Antwerpen woont. Sinds dEUS zich zo'n tien jaar geleden openbaarde, zou het Heilige Vuur genaamd rockmuziek in ons land en ver daarbuiten nooit meer hetzelfde klinken.

Door Vincent Byloo

Wie de drie albums van dEUS napluist, hoort het verhaal van een groep die je muzikaal en tekstueel als een sherpa door 50 jaar rockgeschiedenis loodst. Van The Velvet Underground en Frank Zappa over Tom Waits en Leonard Cohen tot de scores van Knight Rider en Miami Vice. Kortom, eerstaanwezend godenkind Tom Barman kent zijn pappenheimers. "Honderden, zo niet duizenden liedjesteksten behoren tot mijn muzikale dna", legt hij uit. "Bewust of onbewust heb ik dus al eindeloos veel geplunderd uit het werk van mijn grote voorbeelden. Sommigen beschouwen dat als een eerbetoon, anderen als 'bewerking', maar voor mijn part noem je het gewoon fucking diefstal."

Worst Case Scenario

Eerst even iets ophelderen. Heeft de viool in The Velvet Undergrounds 'Venus in Furs' model gestaan voor 'Suds & Soda' of niet?

Tom Barman: "Toen Klaas (Janzoons, VB) met die vioolpartij aan kwam zetten had hij nog nooit van die groep gehoord. Hij was toen zestien en dacht waarschijnlijk dat The Velvet Underground een obscuur cafeetje was op 't Zuid. (lacht) Die viool kan hij dus onmogelijk gepikt hebben uit 'Venus in Furs'. Maar ik hoef al lang niet meer te vertellen dat The Velvet Underground verder wel een grote invloed op mij heeft gehad. Hoog tijd overigens dat dEUS weer gaat spelen, zodat we alle Velvet-rip-off-groepjes van tegenwoordig kunnen tonen wie het best de Velvet kan offrippen. Fuck The Strokes!"

In 'W.C.S. (first draft)' zit de baslijn van Frank Zappa's 'Little Umbrella's'. Is die gesampled of hebben jullie hem zelf ingespeeld?

"Allebei: de sample gaat over in een live gespeelde baslijn. Grappig, nee, cynisch genoeg hebben we dat nummer opgenomen op de dag dat Zappa is gestorven. Pierre Vervloesem, vijftig procent van ons productieteam, had zelfs een schrijntje gebouwd in de studio. Jong en onbezonnen als we waren, zijn we die sample pas beginnen te clearen toen de plaat al gedrukt was. De Zappa Family Trust is daar op gevlogen als een bende Amerikaanse aasgieren en hebben de rechten op het hele nummer verworven, dus ook op mijn tekst. Dat was een eerste grote les."

Voor 'Via' heb je een zin van R.E.M. geleend.

"Ja, 'I skipped the part about love' uit 'Low'. Die zin maakte in die tijd deel uit van mijn muzikale vocabularium, vermoed ik, en hij kwam er gewoon uit gerold in dat ene nummer. Ik heb er trouwens Michael Stipes persoonlijke toestemming voor gekregen. Achteraf, weliswaar." (lacht)

In 'Hotellounge (be the death of me)' heb je niet alleen de ondertitel gejat van de Velvets' 'Heroine', je zingt ook over Rickie Lee Jones.

"Dat eerste categoriseer ik enigszins onder adolescente zwaar-op-de-handheid. Maar kijk, ik ben toch altijd een sucker voor glamour geweest. Daar gaat het nummer tenslotte over: dromen, vluchten voor de realiteit, escapisme. En wat Rickie Lee Jones betreft: ze heeft deze song eens gehoord in een kantoor van de Amerikaanse platenfirma. Ze was blijkbaar zeer geflatteerd en wilde mij per se ontmoeten. Er was toen afgesproken dat we elkaar zouden zien na een optreden in Amsterdam, maar ze had die avond een migraineaanval en het is niet doorgegaan. Ik wilde haar nochtans vragen om mee te zingen op 'Serpentine', het nummer waar we toen aan werkten. Helaas."

Worst Case Scenario is intussen tien jaar oud. Hoe kijk je terug op die plaat?

"Van regisseurs zeggen ze weleens dat alles wat hij in zijn carrière nog zal maken in zijn eerste film al terug te vinden is. Dus hoe je het ook draait of keert, op Worst Case Scenario staat een voorafspiegeling van alles wat we later zouden doen. 'Jigsaw You' en 'Right as Rain' zijn een aanzet tot 'Nothing Really Ends'; 'Suds & Soda' is qua lawaai een voorbode van 'Roses' en 'W.C.S. (first draft)' een prelude op Magnus. Bovendien valt de sfeer op die eerste plaat betreft volledig terug te brengen tot de zware psychologische problemen waar ik toen mee kampte, de angstaanvallen en paniekreacties. Ik was toen ook heel fel bezig met de vergankelijkheid van de dingen."

In a Bar under the Sea

In de intro van 'Fell of the Floor, man' dient Scott McCloud van Girls Against Boys The Stooges van repliek.

"Ja, hij zegt 'You got to be your own dog' als een reactie op 'I wanna be your dog'. Dat moet zowat de beste zin van dat fucking nummer zijn, want over de tekst schamen we ons intussen dood. We zijn van plan die song weer in de liveset te stoppen, op voorwaarde dat we er een nieuwe tekst voor schrijven. (Dat is intussen gebeurd, live speelt dEUS tegenwoordig een heel nieuwe versie van 'Fell of the Floor, man', VB). Toen we het nummer schreven, sloegen we letterlijk een woordenboek open en pikten er de leukste woorden uit. Conceptuele bullshit, met andere woorden. Je moet al van heel goeden huize zijn om van die nonsensicale teksten te schrijven. Dan heet je William S. Burroughs, David Bowie, Captain Beefheart of Frank Black, maar niet Tom Barman. Het is veel te clever, eigenlijk."

Is de toestemming om een sample te gebruiken van 'Far Wells, Mill Valley' van Charles Mingus, waarop 'Theme from Turnpike' is gebaseerd, vlot verlopen?

"Gelukkig wel. Ook om Mingus' muziek te gebruiken voor mijn film waren er geen problemen. Dat er nog mensen zijn die op een authentieke manier met iemands nalatenschap omspringen, is een opluchting. Voor 'Theme from Turnpike' was ik aan het knutselen geslagen met eens sampler en ik ben hierop uitgekomen. Ik heb trouwens ook een zin van Bruce Springsteen gepikt: 'New Jersey Turnpike ridin' on a wet night' (uit 'State Trooper', VB). Andy Barlow van Lamb noemt dat een van onze typische pie-shaped dEUS-songs, waarmee hij bedoelt dat onze liedjes vanaf hun vertrekpunt meteen openscheuren. Maar ja, om de een of andere reden schrijf ik ze graag zo, liedjes die zacht beginnen en luid eindigen."

Een van je grote helden passeert de revue in 'Roses'.

"Zo is dat. Ik heb het over Green Tom, het schilderij dat de hoes van mijn favoriete Beefheart-plaat, Shiny Beast, siert. In 'Roses' tekent een meisje dat schilderij met haar vinger na op mijn blote rug. Dat is een intiem spel dat ik graag speel. Iemand tekent iets op andermans rug, zodat de een moet raden wat de ander tekent."

Hoe evalueer je In a Bar under the Sea nu?

"Ik denk dat het een veel betere plaat had kunnen zijn als er drie, vier nummers af waren gevallen. Ik wil de fans het plezier van die plaat niet ontnemen dus ik zeg het niet graag, maar naar mijn smaak is die cd een gemiste kans. Niettemin was het een heel productieve periode. Ik geloof dat we zo'n 32 songs hebben geschreven in de studio. De hele groep sloeg aan het experimenteren. Vooral ook omdat Craig Ward wilde dat we op instrumenten gingen spelen waar we helemaal niet op konden spelen." (lacht)

The Ideal Crash

Het openingsnummer van The Ideal Crash, 'Put the Freaks up Front', staat niet toevallig vooraan, geloof ik.

"Nee, inderdaad, die zin heb ik gelicht uit een boek over Hollywood, Easy Riders and Raging Bulls. Daarin las ik het een en ander over de George Lucas-film THX 1183, een arty-farty zelfingenomen project waar in de director's cut aan het einde van de film een hoop monsters rondlopen. De producers wisten niet wat ze zagen en zeiden tegen Lucas: 'Luister jongen, als je niet wilt dat iedereen na tien minuten van uw arty-farty film de zaal uitloopt, moet je die monsters aan het begin opvoeren'. 'Put the freaks up front', dus. Ik vond het wel leuk om met die titel de plaat te openen."

'Waisted and wounded', zing je aan het begin van 'One Advice, Space', krek dezelfde openingszin als die in 'Tom Traubert's Blues' van Tom Waits. Dat kan toch geen toeval zijn?

"Nee inderdaad, maar aan die titel is een heel mooi verhaal verbonden. Craig zit op een bepaald moment in Glasgow op de bus als hij een zekere spanning gewaarwordt tussen een jongen en een meisje die ver van elkaar zitten. Ze wisselen mysterieuze blikken, tot het meisje bij het uitstappen een papiertje laat vallen ter hoogte van Craigs stoel. Craig denkt natuurlijk dat het voor die jongen is bedoeld en gaat het hem geven. Maar hij weigert het en Craig gaat weer op zijn stoel zitten. Hij doet het briefje open en op het papier staat 'One Advice Space' geschreven. Weird! Ik had net een heel spacy nummer geschreven en vond het daar de perfecte titel voor. Het is zelfs een tijdlang in de running geweest om de albumtitel te worden."

Op 'Everybody's Weird' wordt de grote Leonard Cohen geciteerd: 'I will kill you if I must, I will help you if I can' uit 'Story of Isaac'.

"Ik heb weinig haatsongs, maar dit is er toch wel een van. En die fantastische zin kon ik onmogelijk links laten liggen, het vat het hele gevoel van dat nummer goed samen. Ik ben ook blij met de synthesizerpartij in die song. Het doet denken aan een Bond-thema, maar evengoed hoor je er de tune van Miami Vice of Knight Rider in."

Na vijf jaar nog steeds tevreden over The Ideal Crash?

"Van onze drie platen misschien nog het meest, omdat het conceptueel de beste is. Het is helemaal niet de up-tempozomerplaat geworden die we voor ogen hadden, maar in de plaats hebben we een homogeen break-up-album gemaakt waar heel wat mooie liedjes op staan. En al vind ik nu dat er een paar mindere nummers op de plaat staan, The Ideal Crash is de samenvatting van mijn op het naïeve af romantische, dromerige en bijna sociaal gehandicapte wereldbeeld van toen."

'Nothing Really Ends'

Op deze erg mooie single heb je het over een scène uit Badlands met Martin Sheen. Het achtergrondkoortje heb je dan weer heel toepasselijk The Sissy Spacek Singers gedoopt, naar de hoofdrolspeelster uit Badlands.

"Die film heeft zowat hetzelfde onderwerp als de song: twee mensen die de realiteit laten voor wat ze is en hun gemeenschappelijke idyllische droom gaan leven. Normaal zou het nummer 'Badlands' gaan heten, maar dat bleek al een songtitel van Springsteen. En uiteraard moest ik niet lang nadenken toen ik een naam mocht bedenken voor het achtergrondkoor. The Sissy Spacek Singers klinkt ook gewoon goed, hé. Er mag al eens allitereren, nietwaar?"

De toekomst

Hoe zou een groep als dEUS moeten eindigen? Binnen tien jaar alsnog de Rock Rally winnen?

(lacht) "Dat zou nog wat zijn. Nee, mijn idee over dEUS verandert te vaak om welke voorspelling dan ook te doen. Om het met een cliché te zeggen: zolang we er lol aan beleven, blijven we doorgaan. Want hoe turbulent het dEUS ook vergaan is, ironisch genoeg is er nooit sprake geweest van stoppen. En kijk, nu we weer in de studio zitten, is de honger enorm groot. We zijn weer volop een stijl aan het spelen die we absoluut niet aankunnen, dus dat zit wel snor. (lacht)

"Zoals je weet, hebben we met iedere plaat een single in handen gehad die een enorm potentieel had. 'Suds & Soda', 'Little Arithmetics' en 'Instant Street' hadden elk voor de grote doorbraak kunnen zorgen, maar dat is vooralsnog niet gebeurd. Ik zal er mij in het songschrijven niet op richten, want dat werkt toch averechts, maar iedereen mag weten dat we die status ambiëren. Anderzijds relativeer ik die grote erkenning wel. Dus waarom niet eindigen met een citaat van Hegel of althans een parafrase die ik heb gelezen in een interview met Vigo Mortensen. 'Misschien is het meer waard veel te betekenen voor weinig mensen dan weinig te betekenen voor veel mensen.' In Hegels woorden klinkt het waarschijnlijk veel mooier en veel Duitser, maar toch."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234