Woensdag 14/04/2021

Barcelonese mestizomuziek verovert de internationale podia

'De centrale gedachte van de mestizo is gelijkheid. De multi-etnische bevolking van de volkswijk Raval is een statement op zich'

Het geluid van de straat

Er beweegt wat in Barcelona. Wie de jongste jaren festivals als Couleur Café, Cactus of Sfinks bezocht, werd er steevast van zijn sokken geblazen door explosieve bandjes als Ojos de Brujo, Macaco, Dusminguet of La Kinky Beat. Allemaal komen ze uit de stad van Gaudí en zijn het spirituele erfgenamen van Manu Chao, de aartsvader van de Zuid-Europese smeltkroesmuziek. Zopas verscheen Barcelona Raval Sessions 2, een prima dubbel-cd waarop de bruisende mestizoscene aan de hand van 38 nummers in kaart wordt gebracht. Door Dirk Steenhaut

In de Bodega Saltó, een stemmige bar in hartje Barcelona, zijn alle ogen op een verhoogje naast vier enorme wijnvaten gericht. Op het geïmproviseerde podium zit Muchachito, de man die acht jaar de spil vormde van de mythische band Trimelón de Naranjus en vandaag een zeldzaam solo-optreden verzorgt. De man zingt met een rauwe, grofkorrelige stem en etaleert een groovy gitaartechniek waarin stilistische ingrediënten uit funk, flamenco en blues weerklinken. Zijn Spaanstalige versie van Jimi Hendrix' 'Voodoo Chile' is een openbaring, maar Muchachito heeft nog meer pijlen op zijn boog. Die avond geeft hij in de voormalige bioscoopzaal Sala Apolo met zijn tienkoppige groep Bombo Infierno een zinnenprikkelend concert voor 1.200 geestdriftige stadsgenoten. Van Muchachito's cd Vamos que nos vamos zijn ruim 20.000 stuks verkocht en met het slotconcert van zijn spraakmakende Spaanse tournee viert hij nu zijn blijde thuiskomst. Spetterende blazers dragen bij tot de feestvreugde en na een set van tweeënhalf uur is het publiek door het dolle heen. Een van de groepsleden is kunstschilder Santos de Veracruz, die tijdens ieder optreden, live op het podium en geïnspireerd door de sfeer van het moment, een reusachtig schilderij van drie bij negen meter maakt. Dat Bombo Infierno blijft doorspelen tot het doek helemaal af is en sommige nummers dus tot tweemaal toe herneemt, schijnt vreemd genoeg niemand te deren.

Muchachito is een van de vele Barcelonese artiesten die worden geassocieerd met de Zona Bastarda. Veel- eer dan naar een aardrijkskundige plek verwijst die term naar een geestesgesteldheid die het gevolg is van een culturele kruisbestuiving. Andalusische zigeuners, Noord-Afrikaanse en Cubaanse inwijkelingen of Zuid-Franse toeristen: allemaal hebben ze bijgedragen tot de música mestiza, een opwindende vorm van smeltkroesmuziek die typisch is voor de Catalaanse hoofdstad. Flamenco, rumba, samba en son vermengen zich hier met rock, hiphop, raï en, bovenal, de rauwe energie van de straat. Uiteraard wordt in Barcelona ook nog andere muziek gemaakt: dankzij festivals als Sónar en Primavera Sound floreren hier ook electro en indierock, metal en hardcore. Maar de veelkleurige en energieke bastaardmuziek uit de volkswijk Raval is zo uniek dat ze tegenwoordig ook op buitenlandse belangstelling kan rekenen.

Wat de mestizoscene uit de stad van Gaudí zo uniek maakt? Zangeres Miriam 'Miry' Matahari van de groep La Kinky Beat hoeft over die vraag niet lang na te denken: "De jongste jaren zijn hier muzikanten uit alle windstreken toegestroomd, elk met zijn eigen achtergrond, en daaruit is een multi-etnische beweging ontstaan. Muzikanten van verschillende nationaliteiten ontmoeten elkaar op straten, pleinen of in cafés, beginnen spontaan samen te spelen en dat leidt tot een organische mix van culturen en tradities. Op den duur smelten zoveel verschillende stijlen samen dat het resultaat niet langer te benoemen valt. Naar die pittige auditieve fondue wordt verwezen als mestizo."

"Het is een vorm waarin alle stilistische grenzen vaag zijn geworden", pikt Joni Ferzeta van het plaatselijke label Kasba in. "Sommige muzikanten hebben een achtergrond in rock en punk, andere in Afrikaanse of Caraïbische muziek. Wat Barcelonese bands van andere onderscheidt, is de manier waarop ze al die referenties samenbrengen. Música mestiza steunt op een fusie, maar de manier waarop de muzikale bestanddelen zich tot elkaar verhouden, verschilt van groep tot groep."

Door haar geografische ligging en haar status van havenstad is Barcelona altijd al een vruchtbare voedingsbodem voor culturele uitwisseling geweest. "Muziek is het product van de omgeving waarin ze wordt gespeeld", stelt Jordi Urpi, journalist bij het wereldmuziekblad Batonga! "Vandaar dat hiphop, onder invloed van plaatselijke tradities, anders klinkt in Dakar of Havana dan in de Bronx. Doordat in het grootste deel van Latijns-Amerika Spaans wordt gesproken hebben de mensen hier sowieso affiniteit met die cultuur. Ook de nabijheid van Zuid-Frankrijk en Noord-Afrika laat sporen na in de muziek die hier ontstaat."

Volgens Ferzeta is de vitaliteit van de Zona Bastarda het gevolg van een maatschappelijke evolutie. "De immigratiegolf kwam hier pas vijftien jaar geleden op gang en is dus een relatief recent fenomeen."

"Voordien was er wel al binnenlandse migratie", vult Urpi aan. "Na de Spaanse burgeroorlog trokken mensen uit Andalusië of Galicië massaal naar Barcelona, op zoek naar een beter leven. In het binnenland wisten velen amper de eindjes aan elkaar te knopen, maar in het geïndustrialiseerde Catalonië lag de levensstandaard beduidend hoger en was het politieke klimaat veel liberaler."

Ferzeta: "De allereerste mestizobands in de stad waren Color Humano, Franse inwijkelingen die samen in één huis woonden en zich modelleerden naar Mano Negra, en Trimelón. Sindsdien heeft de filosofie van de beweging zich als een olievlek verspreid. Het sociale klimaat is hier erg open: in muzikantenkringen wordt veel samengewerkt, iedereen kent iedereen. Barcelona is een plek van onbegrensde mogelijkheden: het is van oudsher een van de meest libertijnse, vrijheidslievende en anarchistische steden van Europa."

Urpi: "In grootsteden als Parijs of Londen beschouwt men allochtonen doorgaans als potentiële vijanden. Men ervaart hen als een bedreiging en dringt hen terug naar de troosteloze voorsteden. Die politiek van uitsluiting kennen we in Barcelona veel minder. Aangezien de volkswijk Raval hier een van de goedkoopste plekken is om te wonen vestigen veel migranten zich in het centrum van de stad en nemen ze makkelijker deel aan het gemeenschapsleven. Als je de Ramblas afloopt, ontmoet je mensen uit Pakistan, Argentinië, de Maghrebijnse landen... Het feit dat ze hier dicht bij elkaar en in harmonie samenleven, leidt tot een culturele kruisbestuiving die bevorderlijk is voor muziek, gastronomie én het sociale weefsel van de stad. Schrijvers of schilders creëren meestal thuis in hun eentje, maar wie muziek maakt, deelt per definitie iets met anderen, absorbeert de energie en de inspiratie van degene met wie hij samenspeelt."

Ferzeta: "De centrale gedachte van de mestizoscene is gelijkheid. De multi-etnische samenstelling van de bevolking van Raval is een statement op zich."

Wie vertrouwd is met het werk van Dusminguet, Ojos de Brujo, Go Lem System of La Kinky Beat weet dat ritme en energie typische kenmerken zijn van de música mestiza. "Dat bruisende en zinnenprikkelende hangt samen met de levenslust van de muzikanten", legt Miriam Matahari uit. "De muziek is een vluchtheuvel waar je alle vreselijke dingen die in de wereld gebeuren even kunt vergeten. Wie in Barcelona naar een optreden gaat, wil dansen, feesten, zich uitleven. Al neemt dat niet weg dat in veel van de songs een maatschappelijke boodschap zit."

De meest geciteerde artiest in de Zona Bastarda is ongetwijfeld reggae-koning Bob Marley. Voor de zangeres van La Kinky Beat is hij alvast het voorbeeld bij uitstek. "De man is een mythe, zowel in muzikale als politieke zin." Joni Ferzeta is het daar mee eens. "Samen met The Clash is Marley wellicht de grootste invloed op de mestizoscene. Hij vermengde rootsmuziek met reggae, was de eerste derdewereldster die de oceaan overstak en er onderdrukte volkeren toe aanzette zich te emanciperen. Voor mij is hij het muzikale equivalent van Martin Luther King."

De bastaardmuziek uit Barcelona zorgt inmiddels ook elders in Europa voor uitgelaten taferelen. "De meeste groepen willen alleen maar spelen", stelt Jordi Urpi. "Het maakt niet uit waar of in welke omstandigheden. Mestizobands zijn niet veeleisend en daardoor vallen ze makkelijk te exporteren. Vanuit Barcelona ligt Marseille niet verder weg dan Madrid, wat verklaart waarom Zebda en Massilia Sound System bij ons zo groot zijn. Ook naar Perpignan is het maar twee uur rijden. Bovendien kun je er Rachid Taha, Amadou & Mariam of Femi Kuti aan het werk zien, maanden voor ze Catalonië aandoen. Dat zet groepjes als Cheb Balowski of La Kinky Beat ertoe aan in hun bestelwagen te springen en de Franse podia te gaan verkennen. Tenslotte leeft de fusiegedachte er al veel langer dan bij ons."

De compilatie-cd Barcelona Raval Sessions 2 wordt verdeeld door LC Music. Amparanoia concerteert op 2 april in de ABBox, Brussel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234