Woensdag 17/07/2019

Barbie

Barbie wordt 60, en haar kleerkast ook: ‘Eigenlijk is ze een rolmodel’

Beeld AP

Is ze nu feministisch of niet? Barbie volgt al zestig jaar de grote modetrends, maar wat leren jonge kinderen daaruit? Het Speelgoedmuseum in Mechelen brengt een overzichtstentoonstelling samen met het Modemuseum in Hasselt.

“We girls can do anything, right Barbie?” Met die catchfrase werd Barbie in de jaren 80 plots pilote of astronaut. Maar evengoed zei de pop in de jaren 90 nog dingen als ‘wiskunde is moeilijk’ en ‘ik ga graag shoppen’. Niet bepaald het toppunt van girlpower.

Een overzichtstentoonstelling in het Mechelse Speelgoedmuseum schetst een ander beeld. “Net door 60 jaar Barbies naast elkaar te zien, vind ik haar veel geëmancipeerder dan gedacht”, zegt conservator Vanessa De Geest. “Barbie heeft door de jaren heen al 200 verschillende beroepen gehad. De boodschap luidt: je kan worden wat je wil. Eigenlijk is Barbie een rolmodel.”

Nochtans is het niet zo begonnen. De eerste Barbie was geïnspireerd op de Duitse Bild Lili, een sexy popje gericht op mannen, die het op het dashboard van hun auto zetten. Maar Ruth Handler, de ontwerpster van Barbie, zag er een goed alternatief in voor de papieren aankleedpopjes die haar dochter zo graag gebruikte: een vaste pop die je wisselende outfits kan geven. En zij kopieerde het model. “In het begin was Barbie vooral een modepopje waarvan de kleertjes verwisseld konden worden”, zegt Koen Van der Veken, Barbie-kenner en -verzamelaar. “Maar in de jaren 60 waren er al outfits voor verschillende beroepen. Dat ging van ballerina over leerkracht tot verpleegster. In 1965 was Barbie ook al astronaut, en 1992 ging ze zelfs voor het presidentschap.”

Barbie for President, een pop uit 1991. Beeld RV

Tegelijk noemt de expo haar ook een modemuze, want via haar wisselende outfits toont ze eindeloos veel mogelijkheden. Bovendien geeft Barbie de tijdgeest weer via haar kleerkast. Om dat te illustreren toont de expo Barbie: 60 jaar modemuze ook per decennium een ensemble, samengesteld door het Modemuseum Hasselt. “Het gaat om een zogenaamd ideaalbeeld, zoals de mode die we zien in magazines”, zegt Eve Demoen van het Modemuseum. “Helaas verkeert de modewereld in een gelijkaardige situatie. Op de catwalk en in modemagazines domineren nog steeds blanke, erg magere modellen.”

En daar knelt het poppenschoentje. Want net als die modebladen kreeg Barbie-producent Mattel de afgelopen decennia steeds meer kritiek op het lichaamsbeeld dat ze als ‘ideaal’ naar voren schuift. “Barbie is een personage waar kinderen aan blootgesteld worden dat een bepaald beeld schetst”, zegt Els Consuegra, onderwijsspecialiste aan de VUB. “Dat kan een invloed hebben de beeldvorming die ze krijgen over hoe een vrouw eruit hoort te zien. Dus als een fabrikant claimt dat ze een voorbeeld wil zijn, mogen ze bewust stilstaan bij hoe die poppen worden vormgegeven, welke kleding ze dragen en welke activiteiten ze uitoefenen.”

Frida Kahlo in de Barbie Inspiring Women-reeks. Beeld RV

En daar heeft Mattel op geanticipeerd. Allicht niet uit pedagogische overweging, wel uit lucratieve. Omdat diversiteit vandaag verkoopt. “Begin van de eeuw heeft Mattel moeilijke tijden gekend, maar de lancering van Barbie Fashionistas in 2009 was een schot in de roos”, zegt Van der Veken. “Sindsdien spelen ze zeer bewust in op diversiteit met poppen in alle maten en gewichten, 7 tinten huidskleuren, 22 oogkleuren en 24 haarstijlen. Er is zelf een Barbie in een rolstoel. Natuurlijk is dat inspelen op de markt, maar daar is niets mis mee.” Sinds 2015 brengt Mattel ook collecties ‘Sheros’ uit, rond vrouwen met bijzondere verdiensten zoals kunstenares Frida Kahlo of olympisch schermster Ibtihaj Muhammad. Die laatste werd zo de eerste barbiepop met hijab. 

Anno 2019 kunnen we Barbie dus best een feministe noemen. Al vindt De Geest de discussie er vooral een tussen volwassenen. “Ik vraag me af of kinderen daarmee bezig zijn. Zij blijven hun fantasie volgen om met Barbie te spelen, en daarbij pikken ze evengoed mee wat ze thuis zien en op televisie.” Kritiek is er altijd geweest, besluit Van der Veken. “Persoonlijk geloof ik niet dat een magere barbiepop anorexia in de hand werkt, dan speelt er vast al iets anders. Net zoals jongens die met Action Man spelen, niet gewelddadig worden of buitenproportioneel gespierd willen zijn.”

Beeld RV

Leni Verbeke (5 jaar)

Leni’s favoriete barbies zijn de prinsesbarbie en de zeemeerminbarbie “omdat ze zo mooi zijn”. De prinses heeft een glitterkleed en de zeemeermin kan licht geven onder water. “Nu even niet, want de batterijen zijn plat.”

In totaal heeft Leni acht barbies, drie barbiepaarden, een manège en een grote roze camper. “Maar nog geen huis. Dan moeten mama en papa plaatsmaken in de kelder.”

Een van de barbies is dierenarts. Die zorgt voor de paarden. Leni rijdt ook pony in de grote vakantie, en dat legt ze graag uit met de barbies in de hand. Maar of ze zelf dierenarts wil worden? “Dat weet ik nog niet. Ik ben nog maar vijf jaar.”

Merel Vervenne (7 jaar)

Merel heeft een barbie of dertig. Dat komt omdat haar ouders – kinesist en thuisverpleger – onlangs een hele ton oude poppen kregen van een patiënt. Haar favoriet heet Charlotte. “Zij draagt een mooi kleedje en heeft een kroontje in haar haar.”

Verder speelt ze het liefst met de barbies die paard- en zelfs motorrijden, “omdat ik van paarden hou en brommers stoer vind”. 

Later wil Merel juffrouw worden. Daar heeft ze ook aanleg voor. “Ik speel nu al juffrouwtje.” Dan plaatst ze al haar barbies en twee Kens (“een met sneakers en een met een brilletje”) voor zich, en geeft ze les aan haar eigen poppenklas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden