Zondag 01/11/2020

Barack Obama vs de Blauwe Honden

Tom Vandyck signaleert dat de grootste tegenstanders van de Amerikaanse president in zijn eigen rangen zitten. Vandyck is VS-correspondent voor De Morgen.

Economie, financiën, klimaat, gezondheidszorg; Barack Obama poogt alle problemen tegelijk aan te pakken. De sterkte van de Democratische president is de zwakte van de Republikeinen, betoogt Tom Vandyck, maar of Obama er ook in zal slagen om zijn agenda door te duwen? 'Als Obama significante tegenwind krijgt, zal het waarschijnlijk van zijn eigen partij zijn.'

Voor wie hier in de VS acht jaar George W. Bush te verduren heeft gehad, is het sinds het aantreden van president Barack Obama even met de ogen knipperen. Plots kun je er niet meer automatisch vanuit gaan dat de Amerikaanse regering bij elke gelegenheid die zich aandient per definitie the wrong thing doet. Strenge regels voor de uitstoot van broeikasgassen, het brandstofverbruik van auto's, of voor de kredietkaartenindustrie waren tot een half jaar geleden nog onbespreekbaar in de VS. Vandaag worden ze met een duizelingwekkende vaart door de agenda gejaagd. Als men in Washington voet bij stuk houdt, moet tegen eind dit jaar zelfs de Amerikaanse gezondheidszorg hervormd raken. Daarmee zouden zo goed als alle inwoners van de VS betaalbare ziekteverzekering moeten krijgen. In Europa vinden we dat niet meer dan normaal, hier in Amerika is het een schok van jewelste om je te realiseren dat het daadwerkelijk kán.

Op de gezondheidszorg bijten Amerikaanse politici al decennia hun tanden stuk. Sinds Bill en Hillary Clinton er begin jaren negentig hun vingers aan brandden, durfde niemand het dossier nog aanraken. Voor president Obama breekt dan ook het uur van de waarheid aan. Nadat hij de eerste honderd dagen van zijn presidentschap vooral bezig was met het bedwingen van uitslaande economische vuurhaarden (en die taak is nog lang niet afgerond - deze week zou General Motors wellicht onder strenge regeringsbegeleiding een gerechtelijk akkoord aanvragen), komt hij nu definitief in de fase van structurele veranderingen die van de VS op termijn een ander soort land moeten maken.

Structurele maatregelen zaten natuurlijk al in Obama's economisch relanceplan, dat bijvoorbeeld tientallen miljarden bevatte voor hernieuwbare energie, een 'slim' elektriciteitsnet en de kiem van wat een Amerikaans HST-netwerk moet worden. Maar met het 'cap and trade'-regime voor broeikasgassen en een nieuw ziekteverzekeringsstelsel kan de president het aangezicht van zijn land voor decennia veranderen. De komende maanden zijn dan ook niet meer of minder dan kritiek voor Obama.

In diens voordeel speelt dat de Republikeinse oppositie nog steeds op apegapen ligt. Conservatief Amerika probeert de president te definiëren als een gevaarlijk man die het socialisme wil invoeren in Amerika, maar na de economische catastrofe die het orgelpunt was van acht jaar Republikeins beleid - en bijna dertig jaar conservatieve ideologische dominantie - blijft dat label niet plakken. Bovendien zijn de aangebrande radiopresentator Rush Limbaugh en de buiten eigen rangen erg onpopulaire ex-vicepresident Dick Cheney bij gebrek aan beter de Republikeinse woordvoerders, die volgens recente cijfers steeds meer een regionale, conservatieve partij uit het Zuiden worden.

Aardig wat Democraten in het congres zijn zogenaamde Blue Dogs. Zij komen uit conservatieve staten waar de Republikeinen traditioneel in de meerderheid zijn en maken zich electoraal kwetsbaar door een al te linkse koers te varen. Dat zij - en ook een hoop andere Democraten in het congres - er uit overlevingsdrang niet voor zullen terugschrikken om hun eigen president het deksel op de neus te duwen, werd vorige week duidelijk, toen ze samen met de Republikeinen de fondsen blokkeerden voor de sluiting van het terreurgevangenenkamp in Guantánamo, Cuba.

Over Guantánamo gesproken: een andere potentiële struikelsteen voor Obama zijn de aanslepende conflicten over de erfenis van Bush. De onthullingen over folterpraktijken onder Bush blijven maar komen. Ter linkerzijde borrelt er dan ook aardig wat ongenoegen over Obama's onwil om de folterdossiers open te gooien en de verantwoordelijken te vervolgen.

Tegelijkertijd zijn sommige Republikeinen ervan overtuigd dat de Democraten nog steeds te pakken zijn op het vlak van nationale veiligheid. Zij blijven argumenteren dat Obama de VS kwetsbaarder maakt voor aanslagen door te laks op te treden tegen terroristen. Tegelijkertijd jagen ze de bevolking angst aan omdat de president een aantal Guantánamogevangenen naar de VS wil overbrengen. Willen of niet, het folterdossier dreigt een aanslepende kopzorg te worden voor Obama. Hij en zijn medewerkers laten horen dat ze liever naar de toekomst kijken dan de vetes uit het verleden opnieuw uit te vechten. Elke minuut die de president moet besteden aan de onwelriekende erfenis van Bush is er namelijk één die hij niet kan spenderen aan gezondheidszorg, economisch herstel of klimaatverandering.

Liever geen processen of onderzoekscommissies, dus. Maar kan dat moreel gezien wel? Het staat zo goed als vast dat de VS onder Bush oorlogsmisdaden gepleegd heeft. Hoe belangrijk de rest van Obama's agenda ook is, dat veeg je niet zomaar onder de mat uit naam van de politieke rekenkunde. In welke vorm dan ook, Amerika doet er voor zijn eigen psychologische hygiëne goed aan om de feiten boven te spitten en op zijn minst een symbolische streep onder het folterhoofdstuk te trekken.

Obama zelf blijft er alleszins karakteristiek onverstoorbaar onder. Meerdere commentatoren vergeleken hem de laatst weken met Mr. Spock uit Star Trek. Dat wil zeggen: ijzig kalm, drijvend op logica en niet van zijn doel af te brengen door opwellende emoties. Zo stuwt Obama de VS naar haar politieke final frontier: betaalbare gezondheidszorg voor iedereen. Tot zes maanden geleden zou de echte Spock gezegd hebben: volgens mijn berekeningen is dat completely illogical, captain.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234