Maandag 18/10/2021

Barack Obama speelt (bluf)poker met wereldeconomie

door Tom Vandyck

Obama liet in zijn persconferentie gisteren ook horen dat hij vasthoudt aan zijn voornemen om fiscale achterpoortjes te sluiten en de belastingen voor de rijkste Amerikanen te verhogen. Probleem is: daar willen de Republikeinen onder geen beding van weten.

Als enige ontwikkelde land ter wereld hebben de VS een wettelijke bovengrens op hun staatsschuld. Die bedraagt 14.300 miljard dollar (10.200 miljard euro) en werd in mei overschreden. Wordt het schuldplafond tegen 2 augustus niet verhoogd, dan staat het land voor de keuze: ophouden met het afbetalen van overheidsobligaties of de overheidsuitgaven met zowat de helft terugschroeven.

De Republikeinen, die baas zijn in het Huis van Afgevaardigden, willen het schuldplafond alleen verhogen in ruil voor 2.400 miljard dollar besparingen in de overheidsuitgaven. De Democraten, die de Senaat en het Witte Huis controleren, zijn wel bereid tot besparen, zij het minder en bij voorkeur niet in het sociale vangnet, maar willen ook belastingsverhogingen voor de rijken, wat voor de Republikeinen dus onbespreekbaar is.

Hoe komen ze eruit? Er is vooralsnog niemand die dat inziet. Een voorzichtige entente die vorige week ontstond tussen president Obama en John Boehner, de Republikeinse leider in het Huis van Afgevaardigden, viel tijdens onderhandelingen de afgelopen paar dagen alweer uit elkaar. Boehner werd teruggefloten door zijn eigen fracties.

De deadline is 2 augustus. Als er dan geen compromis is en het geld om de rekeningen te betalen is op, gaan de poppen aan het dansen. Hoe zou zo'n situatie er uit zien? Niemand weet het zeker. Maar economen zijn het erover eens dat het niet mooi zou zijn.

undefined

Default is geen optie

De VS gaan vrij zeker niet in wanbetaling. Dat is geen absolute onmogelijkheid (er zijn zelfs hardline Republikeinen die menen dat het geen kwaad zou kunnen), maar de gevolgen van een default zouden zo catastrofaal zijn dat de meeste redelijke mensen ervan uit gaan dat het een ondenkbare optie is.

De dollar blijft tot nader order dé internationale reservemunt en VS-staatsobligaties, die als het veiligste waardepapier ter wereld worden beschouwd, zijn voor internationale beleggers een favoriete plek zijn om hun dollars te parkeren. Houdt de VS op met het afbetalen van de die obligaties, al is het maar eventjes, dan stort een van de fundamenten van het internationale financiële systeem in elkaar en is het in één klap weer 2008.

"Het allerlaatste dat de Amerikanen niet meer zullen betalen, is de rente op obligaties", zegt professor Paul De Grauwe (KU Leuven). "Ik denk niet dat er daar eigenlijk een risico op bestaat."

undefined

Draconische besparingen in de VS

Maar ook als Amerika doorgaat met het afbetalen van zijn obligaties, blijven er grote risico's bestaan. Dan dringen namelijk draconische maatregelen zich op.

"De federale regering zou haar uitgaven onmiddellijk moeten verminderen met 44 procent", zegt Jay Powell, onderzoeker bij het politiek neutrale Bipartisan Policy Center (BPC) in Washington en viceminister van Financiën ten tijde van president George W. Bush. "In de veronderstelling dat men de overheidsobligaties blijft betalen, zou dat betekenen dat in augustus 134 miljard dollar aan andere rekeningen niet betaald kan worden."

Welke rekeningen onbetaald blijven, is een dilemma voor de regering van Obama. Die kan ervoor kiezen pensioenen en uitkeringen voor de zieken en de armen verder te betalen. Maar in dat geval heeft ze, volgens een scenario dat Powell uittekende voor het BPC, geen geld meer om te betalen voor de soldij van haar troepen in Irak en Afghanistan, FBI en justitie, milieu- en voedselinspectiediensten, onderwijssubsidies en een resem andere vitale overheidsfuncties.

Als die toestand na een paar dagen voorbij is, hoeven de gevolgen niet catastrofaal te zijn, zegt Powell. Maar hoe langer het voortduurt, hoe groter de schade. In dat geval zou een nieuwe recessie onvermijdelijk worden in de VS. Powell: "Als het een hele maand duurt, komt het erop neer dat je 10 procent van het bnp verliest voor die maand. Dat is genoeg om een substantiële economische schok te veroorzaken."

undefined

Chaos op de markten

Zulke draconische maatregelen zouden heel wat tumult veroorzaken in de samenleving. Dat zou niet zonder gevolgen blijven op de kapitaalmarkten. "De overheid heeft contractuele verplichtingen om bijvoorbeeld haar leveranciers van paperclips uit te betalen", zegt Jeffrey Frankel, economieprofessor aan Harvard-universiteit nabij Boston en in de jaren negentig economische raadgever van president Bill Clinton. "Als ze daarmee ophoudt, zullen de financiële markten daar akte van nemen."

Als de VS hun binnenlandse verplichtingen niet kunnen nakomen, zouden beleggers concluderen dat ook de overheidsobligaties zich nog steeds in de gevarenzone bevinden. Gevolg: om hun risico's te vergoeden, zouden de VS hogere rentes moeten betalen op hun obligaties. "Als ze jou kwamen vragen om geld te lenen aan een bedrijf dat 44 procent van zijn rekeningen niet betaalt, zou je misschien 'nee' zeggen", illustreert Powell. "Of je zou zeggen: 'Ja, maar dat zal u meer kosten.'"

Hoeveel de rentevoeten zouden stijgen en hoe lang die toestand zou aanhouden, is moeilijk te voorspellen. Powell: "De VS die voor de eerste keer ooit hun rekeningen niet betalen, dat verhaal zou overal ter wereld te volgen zijn. Dat zouden de obligatiemarkten, maar ook de aandelenbeurzen niet al te best opvatten."

De Grauwe nuanceert. Volgens hem zullen de markten ervan overtuigd blijven dat de overheid haar schulden verder zal afbetalen. "Bijgevolg zouden de rentevoeten op VS-papier niet danig beïnvloed worden. Natuurlijk, de conjunctuur zou achteruit gaan, maar dat zou de rentevoeten net eerder omlaag doen gaan dan omhoog. Het is allemaal heel dramatisch voor Amerika, maar voor ons zal het effect beperkt blijven."

De crisis waaiert uit

Jeffrey Frankel deelt De Grauwes optimisme niet. Hij stelt dat hogere rentes op Amerikaanse obligaties ook wereldwijd voor hogere rentevoeten zouden zorgen, wat een groeivertraging tot gevolg zou hebben. Internationale investeerders, met de Chinese staat als allergrootste, zouden hun Amerikaanse obligaties dumpen, waarna de dollar een duik zou nemen. Vervolgens zouden ook aandelenbeurzen en andere effectenmarkten aangetast worden. Dan komt het rampscenario - een herhaling van de crisis van 2008 - al een heel stuk dichterbij.

Frankel: "Volgens mij is de kans op een nieuwe wereldcrisis minstens één op vier. Ik begrijp niet waarom de markten op minder dan een maand voor de deadline niet reageren. Maar dat kan zeer snel omslaan."

"Ik weet dat in de VS gezegd wordt dat er chaos zal komen op de markten, maar dat is ook een politiek spel", nuanceert De Grauwe nogmaals. "De Democraten hebben er natuurlijk belang bij om dat te zeggen."

Toch erkent ook De Grauwe dat de onzekerheid groot is. "Het grootste gevaar is het psychologische effect op de markt. Het risico op een betalingscrisis voor de VS is volgens mij praktisch nul, maar het volstaat dat er voldoende mensen zijn die daar toch in geloven om er ook echt een te krijgen. Als er plots paniek ontstaat, dan loopt iedereen naar de uitgang en krijg je ongelukken."

undefined

Slechte timing

voor de eurozone

Dat alles zou op een zeer slecht moment komen voor Europa. Om maar één ding te noemen: een Amerikaanse recessie die zich uitbreidt naar Europa, gekoppeld aan een nieuwe crisis op de financiële markten, zou voor dalende belastingsinkomsten zorgen voor de EU-lidstaten en dus voor minder middelen en politieke wil om noodlijdende economieën te helpen.

"Als je een internationale investeerder bent, hou je op dit moment wellicht Amerikaanse obligaties aan, omdat je je grote zorgen maakt over Europees schuldpapier", zegt Powell. "Maar wat ga je doen als er ook vragen rijzen over die Amerikaanse obligaties?"

Tegen een Amerikaanse recessie is België vrij goed bestand, zegt De Grauwe. "Een conjuncturele inzinking in de VS zou voor ons niet zo'n goed nieuws zijn. Maar het belang daarvan voor de Belgische economie is minder dan het vroeger was, omdat wij meer openstaan voor bijvoorbeeld Aziatische landen, waar de economie aan het boomen is."

Een dalende dollar zou volgens De Grauwe wel een slechte zaak zijn. "Dat betekent dat de euro nog sterker wordt. Geen goed nieuws, want dan krijgen landen als Griekenland, maar ook andere EU-landen, het nog moeilijker om te exporteren."

Een extra risico voor België is onze politieke crisis. Als ratingbureaus de Amerikaanse kredietwaardigheid naar beneden bijstellen - Moody's dreigde daar in juni al mee - zullen ze dan ook minder vergevingsgezind worden voor België? "In elk geval bevindt België zich wat dat betreft sinds vorige donderdag (toen de N-VA de nota Di Rupo afschoot, red.) meer in de gevarenzone", zegt De Grauwe. "Ik weet niet wat er in het achterhoofd speelt van de ratingsagentschappen. Dat er een psychologisch effect zou ontstaan dat ervoor zorgt dat ze na de VS-rating ook de Belgische verlagen, is mogelijk. Maar ik denk niet dat ze de Amerikaanse rating daadwerkelijk zullen verlagen."

Hoe het allemaal zal uitdraaien, is nog niet te zeggen, stelt Jay Powell. "Dit is nog nooit eerder gebeurd, dus ik wil er niet over speculeren. Maar het draagt de kiemen van een significante marktverstoring in zich. Als je jezelf in het onbekende begeeft, zal je moeten leven met de consequenties, wat die ook zijn. Daarom is het zeer belangrijk dat de onderhandelende partijen in Washington tot een akkoord komen, zodat we die consequenties kunnen afwenden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234