Zaterdag 28/11/2020
Barack Obama tijdens een campagnetoespraak in Philadelphia, Pennsylvania.

InterviewBarack Obama

Barack Obama: ‘De protestgolven vertegenwoordigen een gegronde frustratie over een decennialang falen’

Barack Obama tijdens een campagnetoespraak in Philadelphia, Pennsylvania.Beeld AFP

Vorige week verscheen Een beloofd land, het eerste deel van de memoires van Barack Obama (59). Onze zusterkrant de Volkskrant mocht hem per mail wat vragen stellen over het boek. ‘Ik ben zo trots op de bereidheid tot vreedzaam protesteren.’

In uw boek herinnert een van uw medewerkers u aan uw belofte de meest open regering in de geschiedenis te zijn; je leest die behoefte aan openhartigheid terug in deze memoires. Over welke ontboezeming hebt u het hardst getwijfeld?

Barack Obama: “Eerlijk gezegd aarzelde ik niet om te schrijven over mijn eigen standpunten over kwesties en beleid. Ik wilde transparant zijn over mijn gedachten en mijn ervaring, en ik denk dat ik daarin geslaagd ben. Soms was dat makkelijker dan andere keren, en ik kan wel zeggen dat ik altijd het voorzichtigst ben geweest bij het doorgeven van gesprekken met andere buitenlandse leiders, vooral als dat invloed zou kunnen hebben op hun eigen beleid.”

U beschrijft een moment in Caïro waarop u bij een van de tempels de beeltenis ziet, gemaakt in de oudheid, van een man die enorm op u lijkt. U denkt na over wie hij was en wat hij deed en dat het allemaal is vergeten en uitgewist, zoals ook zal gebeuren met alles waarvoor u zich hebt ingespannen. Als één genomen maatregel of speech of keuze als door een wonder mag beklijven, welke zou dat dan zijn?

“Ik heb extra lang naar die afbeelding gekeken omdat hij verbazingwekkend is, iemand die zo op je lijkt maar over wiens leven niets bekend is. Was hij lid van het koninklijke hof? Een slaaf? Een voorman? Dat is allemaal verloren gegaan. Misschien klinkt dat somber, maar eigenlijk word ik optimistisch van dit soort perspectief. Als je alles niet alleen afzet tegen nieuwscycli, maar tegen decennia, eeuwen, millennia, dan zie je hoezeer de mens zich ontwikkeld heeft. En ik denk dat, zolang we deel uitmaken van dat verhaal – die vooruitgang in de richting van iets beters – ons erfgoed de tand des tijds zal doorstaan. De details gaan dan misschien verloren, maar de ontwikkeling die we doormaken in de tijd die ons gegeven is niet.

“Daarom denk ik veel na over het activisme en de vooruitgang die nu belichaamd worden door de volgende generatie. Het is een estafetterace: we rennen zo hard we kunnen in de tijd die ons gegeven is en geven het stokje dan door aan de volgende. Ik vind wat we overal in de wereld zien erg inspirerend. Jonge mensen van de leeftijd van mijn dochters en zelfs nog jonger leiden de aanval op klimaatverandering, ongelijkheid, rassenjustitie en alle andere kwesties. Dus ook al kunnen mijn benen best nog wat verder rennen, al die anderen die naast me en voor me uit rennen zijn een enorme inspiratie voor me.”

Barack en Michelle Obama met hun dochters Malia en Sasha.Beeld Familiearchief Obama-Robinson

Dankzij uw grootmoeder Toot staat bij u in de genen gegrift dat ons gedeelde mens-zijn belangrijker is dan onze verschillen, schrijft u; reden waarom er tijdens uw campagnes voor werd gekozen kleur en afkomst geen nadrukkelijke rol te geven. Hoe kijkt u naar het huidige #BLM-tijdsgewricht, waarin harder op verschillen tussen mensen wordt gehamerd dan op overeenkomsten?

“In de eerste plaats is het idee dat Black Lives Matter zich richt op de verschillen een misvatting van de doelen van deze beweging. Amerikanen van alle rassen verenigen zich om, geconfronteerd met de onrechtvaardigheid en gewelddadigheid door de overheid, te verklaren dat zwarte levens ertoe doen, niet meer maar ook niet minder, zodat geen kind in dit land de constante angel van racisme meer zal voelen. Dat is een idee dat niet berust op verdeeldheid maar op eendrachtigheid, op gelijkheid.

“De protestgolven die we hebben gezien vertegenwoordigen een gegronde frustratie over een decennialang falen om politiepraktijken en het bredere strafrechtsysteem in de VS te veranderen. De overgrote meerderheid van de demonstraties was vreedzaam, moedig, verantwoordelijk en inspirerend. Ik ben zo trots op de bereidheid tot vreedzaam protesteren. Want in de loop van onze geschiedenis is dat vaak een belangrijke drijfveer geweest om het politieke systeem zover te krijgen dat het eindelijk aandacht besteedde aan gemarginaliseerde gemeenschappen. 

“En ik hoop dat de jonge mensen die deze beweging leiden, nu de ogen van de wereld op hen gericht zijn, van deze gelegenheid gebruik blijven maken om hun activisme te vertalen in de wetten en het beleid dat we nodig hebben. Zo bouwen we een land op dat het idee waarop we gesticht zijn weerspiegelt, namelijk dat we allemaal gelijk geschapen zijn.”

U noemt Bob Dylan in uw boek als een van reuzen van de Amerikaanse muziek. Zijn er songs of regels van Dylan die voor u van zo'n betekenis zijn dat ze een leven lang met u meereizen?

“Mogen het er ook drie zijn? In ‘The Times They Are a-Changin’ zit de centrale positie van Dylan als een stem voor sociale en culturele verandering. ‘Maggie’s Farm’ is een fantastisch voorbeeld van zijn oneerbiedige humor. En ‘Don’t Think Twice, It’s All Right’ is ook een favoriet, want daarin vind je de melancholieke romantiek achter zoveel van zijn liedjes.”

Barack Obama schudt Bob Dylan de hand tijdens een muziekevenement in het Witte Huis.Beeld Pete Souza / The White House

U schrijft dat in uw borst twee zielen schuilen, die van de schrijver en die van de politicus die de wereld wil veranderen. Als u op uw twintigste had mogen kiezen: de Nobelprijs voor de Literatuur winnen of president van de Verenigde Staten worden, wat had u dan gekozen?

“Ach, toen ik twintig was, was ik er niet echt mee bezig om een Nobelprijswinnaar te worden of president van de Verenigde Staten. Maar in de jaren daarna heb ik ontdekt dat het werk van een schrijver en het werk van een politicus behoorlijk veel overeenkomsten hebben. 

“Zo is er in de politiek de verleiding om het over kiezers te hebben in brede categorieën: witte kiezers en zwarte kiezers, Democraten en Republikeinen, hockeymoeders en voetbalmoeders. Die categorieën kunnen ons een beetje een beeld geven van het leven van de mensen, maar ze laten ons niet zien wat er vanbinnen gebeurt, de problemen en de tegenstrijdigheden. Als je schrijver bent, moet je zien te bedenken hoe je je lezers dat interne leven kunt laten zien. Ik denk dat dat een perspectief is waarvan we in onze politiek meer kunnen gebruiken.”

Uw presidentiële hoffotograaf Pete Souza maakte tienduizenden foto’s van u. Welke is voor u de meest treffende als u gaat om uw era als president?

“Mijn favorieten zijn de foto’s die hij van mijn kinderen heeft gemaakt. Het was een groot geschenk dat zo’n getalenteerde fotograaf en zijn team mijn dochters vastlegden terwijl ze opgroeiden.

“Maar van de openbare foto’s is het denk ik het plaatje dat Pete schoot van een jonge Afrikaans-Amerikaanse jongen die, toen hij met zijn ouders in de Oval Office was, aan me vroeg of mijn haar net zo was als het zijne. Op de foto buig ik voorover om hem mijn hoofd te laten aanraken om het zelf te voelen. Voor mij is dat een herinnering aan de boodschap die mijn presidentschap heeft gebracht aan kinderen in het hele land en in de hele wereld.”

Een van de favoriete foto's van Obama.Beeld Pete Souza / The White House
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234