Vrijdag 23/04/2021

Bang voor wolven in schaapsvacht

Gevaarlijke paradox. Hoe meer terrein IS in Syrië en Irak moet prijsgeven, hoe meer de terreurbeweging er in Europa en de VS in slaagt om een angstpsychose te creëren en de samenleving uiteen te doen vallen. Het fenomeen van de lone wolves van Orlando en Magnanville maakt de paranoia alleen groter.

In Syrië en Irak ging het nooit eerder zo slecht met Islamitische Staat. Aanhoudende bombardementen en offensieven van Syrische, Russische en coalitielegers zorgden ervoor dat de terreurbeweging in een jaar tijd 22 procent van haar grondgebied verloor. Onder andere door de vernietiging van oliesites verloor IS 30 procent van zijn inkomsten. In 2015 kreeg de organisatie nog 70,8 miljoen euro per maand binnen, tegewoordig is dat 49,5 miljoen.

De gestage achteruitgang van de terreurbeweging is voor IS-leiders niet enkel een militair probleem maar ook een pr-dilemma. Want de reden waarom zij zoveel buitenlandse strijders konden aantrekken, had te maken met het feit dat IS lang kon doen geloven dat er een heus kalifaat in de maak was: een religieuze staat met een eigen grondgebied, een machtig leger en genoeg inkomsten om strijders en inwoners in de watten te leggen. Dat verhaal is steeds meer fictie aan het worden en als deze evolutie zich doorzet, ziet het ernaar uit dat Islamitische Staat langzaam ten onder zal gaan.

Om de ineenstorting van hun rijk te voorkomen, namen IS-leiders hun toevlucht tot een alternatieve strategie: buitenlandse terreurdaden. De militaire nederlagen in het kalifaat dienden gecompenseerd met bloedige aanslagen die tegenstanders verlamden van angst en medestanders hernieuwde trots gaven.

Gewelddadige eenlingen

De voorman van deze strategie is Abu Muhammad al-Adnani, leider van de afdeling Buitenlandse Aanslagen. Het was Al-Adnani die al in september 2014 IS-militanten wereldwijd opriep om aanslagen te plegen. "Vraag niemand om toestemming. Sla zijn hoofd in met een steen, slacht hem af met een mes of rijd over hem heen met je auto." Al-Adnani zou zijn oproep nog een paar keer herhalen en enkele weken geleden, aan de vooravond van de ramadan, riep hij specifiek op om aanslagen in de VS te plegen. "De kleinste actie die jullie uitvoeren in het hart van hun land is ons dierbaarder dan de grootste actie van ons."

We weten dat Adnani aan het hoofd staat van een soort militaire opleidingsschool waar IS-strijders worden getraind om in het buitenland aanslagen te plegen. Een aantal van de terroristen van de aanslagen in Parijs, Brussel, Istanbul, Bagdad en Tunis liep school bij Adnani. Maar met met de zinsnede 'vraag niemand om toestemming' creëerde Adnani nog een tweede categorie strijders die door politie- en inlichtingendiensten bijzonder moeilijk bestreden kunnen worden: delone wolf.

Of de daders van de aanslagen in Orlando en het Franse Magnaville 100 procent lone wolves waren, staat nog niet vast en moet nog onderzocht worden. Maar het lijkt er wel op dat zowel Omar Mateen als Larossi Abbala in grote mate als gewelddadige eenlingen opereerden en op zijn minst geïnspireerd waren door de ideologie van IS. De leiding van IS wachtte uiteraard de resultaten van de onderzoeken in Orlando en Parijs niet af en eiste beide aanslagen meteen op. Zo probeerde de organisatie eens te meer te bewijzen dat ze bij machte is om overal ter wereld en op elk moment toe te slaan. In tijden dat Frankrijk 77.000 agenten inzet om het EK voetbal te beschermen en de VS miljarden investeren in hun inlichtingdiensten zijn lone wolves goedkope en efficiënte strijdkrachten.

Man met rugzak

Maar de tactiek van IS is nog gesofisticeerder dan dat. De aanslagen zorgen niet enkel voor vele onschuldige doden, ze zorgen ook voor getraumatiseerde samenlevingen waar angst, wantrouwen en polarisering tussen gemeenschappen zich meer dan ooit doorzetten. Ook hier is de lone wolf een bijzonder nuttig wapen: tot op het moment dat hij tot zijn gewelddaad overgaat, lijkt zo'n eenzame wolf qua looks en gedrag als twee druppels water op een doodgewone burger.

Met andere woorden, lone wolves dreigen ons behoorlijk paranoïde te maken: onbewust zijn we bang voor om het even welke man met rugzak op de metro, dreigen we immens veel geld te steken in politie-ontplooiing en riskeren niet-moslims hun moslimburen te culpabiliseren. En als we eerlijk zijn, moeten we toegeven dat we al behoorlijk ver afgegleden zijn op dat hellend vlak van angst en wantrouwen: we zijn bang voor de man met rugzak op de metro, onze para's staan in steeds groteren getale op straat en extreemrechtse politici als Le Pen, Wilders, Dewinter en Trump springen vooruit in de peilingen.

Niet dat het uiteenvallen van de Europese en Amerikaanse samenlevingen nu al een feit is. Daarvoor is de kritische massa aan verstandige burgers en politici nog te groot. Zulke wijze politici houden zich aan de doctrine die in de VS tegenwoordig de 'don't do stupid shit'-doctrine heet: in plaats van onmiddellijk te reageren op de smeekbede van verontruste burgers om zware antiterreurmaatregelen te nemen, zoeken verstandige leiders à la Obama en Merkel niet naar de zwaarste maar efficiëntste respons.

Ze lanceren bijna dagelijks oproepen tot eenheid en samenhorigheid en veroordelen het angstproza van hun tegenstanders. Zo haalde Barack Obama zwaar uit naar de xenofobe uitspraken van Donald Trump, die na Orlando opnieuw de grens tussen moslimburgers en terroristen deed vervagen: "Trump speelt met gevaarlijke gedachten die herinneringen oproepen aan de donkerste periodes uit onze geschiedenis."

Wat zulke leiders dagelijks denken maar niet in die woorden durven zeggen, is dat er de komende maanden en jaren nog meer aanslagen zullen volgen en dat we ons best moeten doen om in die 'nieuwe normaliteit' koelbloedig te blijven. Voorlopig is dat onze enige verstandige optie. Want het zou bijzonder bevreemdend zijn om binnen enkele jaren vast te stellen dat IS op eigen terrein totaal verzwakt is, maar er in Europa en de VS in geslaagd is om het vredevol en gelukkig samenleven onherstelbaar te beschadigen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234