Maandag 01/03/2021

Bang voor de onderbuik

Al wie zich in de zaak heeft verdiept, weet: Bernard Wesphael (57) heeft zijn echtgenote niet vermoord. Toch telt de Waalse oud-politicus voor Ecolo angstig af naar het proces dat volgende week vrijdag start, wetende dat de kansen op vrijspraak of veroordeling voor een volksjury worden geschat op fiftyfifty.

Een oudere rechercheur met ervaring in cold cases vertelde me ooit over zijn aanpak. Het allereerste wat hij bij het heropenen van een zaak altijd deed, was de locatie gaan bekijken. Zelfs al waren er jaren verstreken, gebouwen gesloopt en bomen gehakt. "Een plaats delict vertelt je altijd iets", zei hij. "Iets wat je anders niet zou hebben gezien."

Dus boekte ik ergens in de koudste dagen van 2013 een kamer in Hotel Mondo in Oostende. Ik had gehoopt op kamer 602, maar die was nog niet vrijgegeven. Ik zat een verdieping lager, in een identiek ingerichte kamer. Op het bed scrolde ik door alles wat er tot dan toe over de zaak was verschenen. Keek om me heen. Het duurde even voor ik het zag. Het kleine plastic zakje met daarin het hygiënische setje van het hotel. Daar, op dat moment, overviel mij het dubbele besef: hij heeft het niet gedaan. En de politie weet dat.

Nog een weekje en dan begint in Bergen wat in de Franstalige media nu al het proces van de eeuw wordt genoemd. Er komen tv-ploegen uit de halve wereld. Het aantal publieksbanken is verdubbeld, een apart zaaltje is ingericht voor een livestream. "Het is een lekker verhaal", zei een collega van het Franse M6 laatst. "Alles zit erin: liefde, leugens, politiek. En niemand kan de afloop raden."

Bernard Wesphael (57) staat terecht op betichting van doodslag op zijn echtgenote, Véronique Pirotton (toen 42). Zij was als boekenrecensente een bekend gezicht op de Franstalige televisie. Ze was in het verlengd allerheiligenweekend van 2013 naar Oostende gespoord om aan haar debuutroman te werken. Hij was haar achternagereisd, bezorgd. "Ik was constant bezorgd om Véronique", vertelde hij me later. "Ze had kort daarvoor haar zevende zelfmoordpoging ondernomen."

Een Brits koppel, in de kamer naast die van hen, maakte iets na 22 uur 's avonds een digitale foto van hun kind. Juist op dat moment, wist het koppel nog, hoorden ze het geluid van een vrijpartij door de smalle muur. Daarna hoorden ze gestommel, kreten. Een gevecht, leek het hen.

Later die nacht rent Bernard Wesphael naar de benedenverdieping, vraagt de receptie om de hulpdiensten te bellen: "Mijn vrouw heeft zich van kant gemaakt!"

Driehoeksverhouding

Als je op maandag 4 november 2013 wat kranten doorlas, vroeg je je af hoe gestoord iemand kan zijn om tegen een zo verpletterende bewijslast in te blijven ontkennen. 'Verstikt met plastic zak', titelde Het Laatste Nieuws. De Franstalige zender RTL had het over 35 kneuzingen die tijdens de autopsie op het lichaam van Véronique Pirotton waren aangetroffen. Er werd melding gemaakt van een gescheurde lever, een gescheurde milt, een gebroken neus.

Bernard Wesphael zou tien maanden lang opgesloten blijven in de gevangenis van Brugge. Daar ben ik hem na die avond met het plastic zakje in Hotel Mondo een paar keer gaan bezoeken. Wat van mij wellicht niet de meest objectieve waarnemer op dit proces zal maken. Of misschien juist wel.

Hij wist niet meteen wat te kiezen toen ik hem op een dag vroeg wat hij het allerergste vond.

"Het allerergste is dat zij er niet meer is", zei hij. "Ik denk niet dat ik iemand ooit zo graag heb gezien als zij."

Hij scheen bij het uitspreken van die woorden nog altijd te twijfelen tussen verleden en voltooid verleden tijd. Wat later verbeterde hij zich.

"Het allerergste is dat straks alles op de straatstenen wordt gegooid. Haar hele leven, haar intiemste gedachten. Alles zal worden geopend, besproken en geïnterpreteerd. Véronique wordt publiek bezit, iets wat zij verschrikkelijk zou hebben gevonden."

Voor ze hem leerde kennen, had Pirotton vier jaar lang een knipperlichtrelatie met Oswald, haar therapeut. Ook al waren zij en Bernard in 2012 getrouwd, Oswald was stiekem altijd aanwezig gebleven in haar leven. Bernard Wesphael was daar enkele weken voor die fatale 31 oktober achter gekomen. Ze was toen met hem meegegaan naar de politie, om klacht neer te leggen tegen Oswald wegens stalking.

Er zullen volgende week in de rechtszaal sms'jes worden geprojecteerd op een beeldscherm.

15.26 uur, Véronique aan Oswald: 'Het is afgelopen, Oswald.'

16.06 uur, Bernard aan Oswald: 'Kijk nu goed, zielige vent.'

Is het niet Jef Vermassen die ons heeft geleerd dat in elk van ons een moordenaar schuilt? Dat passie en jaloezie de vaakst voorkomende motieven zijn?

Bernard Wesphael: "Ik kan het snappen, echt wel, dat de politie in dat ene sms'je, enkele uren voor haar dood, een dreigement zag van mij. Als je het uit z'n context weghaalt, klinkt het ook zo. Maar als je luistert naar de boodschappen die ik diezelfde namiddag op z'n voicemail insprak, kun je zien dat ik niks anders aankondigde dan een nieuwe klacht voor stalking."

Heterdaad

'Een enfant terrible, zowel in de politiek als in de liefde.' Het was eind 2013 de aanhef in een van de eerste biootjes over de in Vlaanderen tot dan toe relatief onbekende Bernard Wesphael. Hij was de medestichter van de eerste Belgische groene partij, Ecolo. Als mijnwerkerszoon met een in avondschool behaald diploma als leerkracht voelde hij zich de laatste tijd steeds minder thuis binnen zijn eigen partij. In 2012 verliet hij Ecolo om zijn eigen Mouvement de Gauche op te richten.

Hij zetelde nog in het Waals Parlement, en had nagelaten dat te vermelden toen hij die nacht op het politiekantoor in Oostende een eerste keer werd ondervraagd.

"Ja, maar daar ben je toch totaal niet mee bezig als je net je geliefde hebt verloren?", werpt hij tegen. "Het enige waaraan ik toen kon denken, was: hoe vertel ik dit aan haar zoon? Hij was veertien, ik was zijn tweede vader."

De politie zag er een vermetel plan in. Waalse politicus komt aan zee zijn vrouw vermoorden, speculeert erop dat hij bij zijn arrestatie niet zal worden herkend, roept bij de eerst mogelijke gelegenheid de procedurefout in en wandelt vrij de rechtszaal uit.

Artikel 59 van de grondwet voorziet maar één omstandigheid die de politie toelaat een parlementslid aan te houden zonder dat eerst een procedure voor opheffing van zijn onschendbaarheid is gevolgd: een betrapping op heterdaad.

Daarom was dat kleine plastic zakje zo alles verklarend. Volgens het Brugse parket had Bernard Wesphael het over haar hoofd getrokken, en haar gewurgd. Ik trok naar de receptie, vergewiste me ervan dat elke hotelgast een zelfde zakje ontvangt. Dat bleek zo te zijn. Het was niet eens 20 centimeter groot. Je krijgt het over geen enkel volwassen mensenhoofd. Wie beweert dat dat een moordwapen is geweest, weet zelf perfect dat hij klinkklare onzin staat uit te kramen.

De bewijslast zoals die tegen Wesphael is opgebouwd, begreep ik, had initieel niet tot doel aan te tonen dat hij een misdrijf had gepleegd. Het enige doel was verantwoording vanwege de eerst aanwezige politiemensen bij de eigen oversten.

"Ja maar, wij dáchten dat we hem op heterdaad betrapt hadden."

Verkwisting

In de akte van beschuldiging komt het woord 'moord' niet meer voor. Blijkens het autopsieverslag zijn elk van de 35 kneuzingen op het lichaam van Véronique Pirotton het werk van de urgentiearts die haar die nacht nog trachtte te reanimeren. In het post-mortemonderzoek is nergens nog sprake van 'slagen' die zouden zijn toegebracht. "De fysionomie van haar gelaat is intact", staat er. Van een gescheurde lever is nergens nog sprake, net zo min als van een gescheurde milt of een gebroken neus.

Het plastic zakje zelf is volledig uit de aanklacht verdwenen. Er werden overigens geen DNA-sporen van Bernard Wesphael op gevonden, wel haar lipstick. Véronique Pirotton had die namiddag de ene Amaretto na de andere gedronken. Ze had 2,99 promille alcohol in haar bloed en 3,7 in haar urine. Die doses brachten haar als vrouw met een gewicht van 56 kilo op zich al in de buurt van een ethylcoma.

Ze slikte daarnaast ook massa's medicatie. In haar bloed werden hoge waarden Lormetazepam aangetroffen, een middel waarover de bijsluiter zegt dat zelfs een geringe combinatie met alcohol al "fataal kan zijn". Alles wijst erop dat Véronique Pirotton in haar laatste momenten, alleen in de badkamer, het gevoel kreeg dat ze ging hyperventileren en heeft geprobeerd haar ademhaling onder controle te krijgen met het plastic zakje.

Op haar nachttafeltje lag Le Fil d'une vie van de Italiaanse Goliarda Sapienza, haar lievelingsschrijfster die in 1996 uit het leven stapte. Je kunt er allerminst uit besluiten dat Véronique Pirotton die avond een rationele en weloverwogen keuze maakte om hetzelfde te doen. Ergens voel je wel aan dat deze vrouw zich ingesloten voelde. Dat ze juist vanwege een behoefte aan mentale rust naar Oostende was gekomen. Bernard wilde dat ze Oswald niet meer zou zien, Oswald wilde dat ze Bernard niet meer zou zien. Bernard wilde graag nog een kind en zij wist het zo niet, ze was 42.

In wezen is er eigenlijk geen case. Toch schatten waarnemers met wat ervaring in assisenzaken de kansen op veroordeling dan wel vrijspraak op "ongeveer fiftyfifty".

Er zit een gat van een half uur in wat hij zich herinnert van die avond.

De finale aanklacht tegen hem is daar nu zowat toe gereduceerd. Onjuiste verklaringen. Hij zegt dat hij ergens rond halftien of tien uur in slaap is gevallen, om bij zijn ontwaken haar lichaam in de badkuip te ontdekken. Zijn relaas over het verloop van die avond spoort niet met de herinneringen en de digitale klok op de foto van het Britse koppel. Er is ook het rapport van de Middelkerkse gerechtspsychiater Hans Hellebuyck, die Bernard Wesphael "een buitengewone capaciteit om te liegen" toedicht.

Hij zegt: "Die psychiater heeft mij vijftig minuten gezien, helemaal aan het begin. Ik was kapot, op dat moment. Ik ben ook niet helemaal overtuigd dat die man mij verstond. Er zijn intussen vier andere gerechtspsychiaters die mij hebben onderzocht, en die zeggen iets totaal anders."

Er zit ook nog een communautaire dimensie aan de zaak. Hij spreekt geen woord Nederlands, maar het onderzoek is gevoerd bij het parket in Brugge. Nagenoeg alle getuigen komen uit het Luikse en werden door Vlaamse politiemensen ondervraagd. Daarna moesten met het oog op het proces alle uit het Frans naar het Nederlands vertaalde documenten opnieuw worden vertaald naar het Frans. Door mensen van wie intussen lijkt aangetoond dat ze nog niet van Google Translate hebben gehoord. Een vertaler in Brugge maakte van een bloeduitstorting (hématome) op het lichaam van Pirotton een hémorragie (bloeding). Het woord verstikking (suffocation) werd met de losse pols vertaald als strangulation (wurging). Het strafdossier telt zo'n 4.000 pagina's en het is een doolhof van foute vertalingen.

"Ze hebben geen enkele keer iets in mijn voordeel fout vertaald", merkte Bernard Wesphael laatst nog op. "De fouten maken de situatie altijd dramatischer dan ze al was."

Intieme overtuiging

Het proces gaat twee weken duren, misschien wel drie.

Twaalf willekeurig gekozen burgers zullen aan het eind moeten oordelen. Zoals dat op de meeste assisenprocessen gaat, zullen de leden van de volksjury tegen die tijd platgewalst zijn door expertises, tegenexpertises en herinterpretaties van verkeerd vertaalde woorden. Aan het eind zullen ze enkel nog hun "intieme overtuiging" kunnen laten spreken.

Wat denken zij over die man met die grote wenkbrauwen, daar in de beklaagdenbank? Heeft hij het gedaan of niet?

186 jaar geleden bestonden er nog geen onderzoeksmethoden als bloedonderzoek, telefoontap of DNA-profilering. Waarheidsvinding in de rechtszaal was allereerst een kwestie van aanvoelen. Als binnen een groep van twaalf mensen een meerderheid tot een intieme overtuiging van schuld kwam, dan moest dat wel de waarheid zijn. Een door God hemzelve ingefluisterde waarheid - reden ook waarom tegen een verdict van een Belgische volksjury geen beroep mogelijk is.

"Dat is wat mij bang maakt", zei hij, tijdens een van die bezoeken in de gevangenis. "De onderbuik. Wat er blijkbaar allemaal over mij wordt gezegd op sociale media. Politicus. Alleen al het woord maakt je in de ogen van veel mensen al extra verdacht. Een leugenaar. Dat is wat ik nog het meeste vrees, dat ze mij gaan zien als een of andere bourgeois met een lange arm."

Moet hij overgebracht zien te krijgen dat hij zelf op z'n zestiende naar de fabriek is gestuurd? Dat jarenlang nagenoeg niemand in dat hele parlement zo intens met kansarmoede bezig was als hij? Dat hij ooit in een Luiks café met de dood werd bedreigd omdat hij te veel kritische vragen stelde bij het cliëntelisme-netwerk rond PS-kopstuk Michel Daerden? Of riskeert dat bij die juryleden juist over te komen als zelfbevlekking? Paternalistisch?

Bij het begin van het proces, vrijdag, zal er worden geloot. Van de 200 opgeroepen Chinese vrijwilligers voor de volksjury heeft ruim driekwart "geen beroep". Zoals de traditie op een assisenproces als dit dat wil, zal openbaar aanklager Alain Lescrenier alle kandidaten met iets dat lijkt op een baan of een diploma onmiddellijk wraken.

Het is juist deze archaïsche vorm van rechtspraak die justitieminister Koen Geens (CD&V) ertoe bracht de assisenprocedure on hold te zetten. Voor Bernard Wesphael komt de nieuwe wet net iets te laat.

Goede indruk maken

Zijn boek is al klaar. Tweetalige uitgave. De titel luidt: Moordenaar.

Het zou aanvankelijk pas in de winkel liggen op de dag van het verdict, ongeacht wat voor verdict. Vorige week werd beslist om het dan toch al uit te geven. De voorstelling is gepland voor donderdag, 24 uur voor de start van het proces.

Aan het einde van onze laatste ontmoeting zuchtte hij.

"Ik moet dus allereerst een goede indruk nalaten op die mensen. Hoe doe je zoiets? Mijn advocaten hebben mij gezegd dat ik mij niet mag laten gaan. Dat ik de hele tijd minzaam moet kijken en rustig blijven. Het is geen parlementair debat. Soms denk ik: wás het maar een parlementair debat. Met argumenten, met feiten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234