Vrijdag 27/05/2022

Band Aid, dat deed wat met een mens

Bob Geldof doet het weer. Met een nieuwe herneming van de single 'Do They Know It's Christmas' hoopt de zanger véél geld binnen te halen voor de strijd tegen ebola. In 1984 beroerde hij al eens vele harten. Ook DM-journalist Rik Van Puymbroeck beleefde toen een bewogen oktobermaand.

Het is de moeite om op YouTube even de naam van journalist Michael Buerk in te voeren. 'Ethiopia 1984' hoeft zelfs niet, dat komt vanzelf. Dan hoor je een stem die zegt: "Dawn. And as the sun breaks through the piercing chill on the plain outside Korem, it lights up a biblical famine, now, in the 20th century. This place, say workers here, is the closest thing to hell on earth."

23 oktober 1984 is zo'n dag die nooit meer weggaat uit de geschiedenis. Al keek je zelf, eerlijk, die avond niet naar de hartverscheurende beelden op BBC News. Maar als Bob Geldof en de Schotse muzikant Midge Ure vandaag in een Londense studio met mensen als Ed Sheeran, Adele en Elbow een single gaan opnemen, dan is die actie nog altijd schatplichtig aan dat journaalitem.

Je kunt alles klef noemen en de wereld is graag schamper. 'De onvermijdelijke U2', stond deze week in de krant en in de Volkskrant schreef iemand: "Het is Kerstmis als je overal tot vervelens toe Bob Geldof hoort." En dat is dan grappig.

Ook zou geschreven kunnen zijn dat Geldof, die dus dertig jaar geleden na dat BBC-nieuwsbericht Band Aid oprichtte om iets te doen aan de hongersnood in Ethiopië, vandaag opnieuw geraakt wordt door beelden uit door ebola getroffen landen. Er zou geschreven kunnen worden dat de single die vandaag opgenomen wordt en vanaf maandag te koop is, een generatie jongeren wil raken. Aanspreken. Bewustmaken. Nog los van het geld: er gebeurt iets daarbuiten. Dat las je niet deze week. 'Do They Know It's Christmas' was een stroperige wereldhit, dat las je wel.

De wereld was anders in 1984 en wij waren naïever. Minder bepaald door meningen van iedereen, niet gevoed door het internet: op de snelweg van het eigen leven was de Peugeot 102 mobylette het middel om de dorpen rondom wat vaker te verkennen en dus al eens wat sneller in Merendree, Hansbeke en Vinderhoute te komen. Wie dat wereldvreemd noemt, zit fout.

Natuurlijk was er televisie en in de lessen Maatschappelijke en Economische Problemen leerden we over de apartheid in Zuid-Afrika, de bevrijdingstheologie in Latijns-Amerika en werden we gemotiveerd om mee te stappen in de antirakettenbetogingen in Brussel. Allemaal bekend, en zeer gevoelig voor geworden, jazeker.

Toch was 23 oktober 1984 en de reportage van Michael Buerk wereldbeeldbepalend. Kijk vandaag opnieuw naar de beelden, nadat nieuwslezeres Julia Somerville bijna poëtisch heeft gesteld dat "now the rains have failed again".

De camera wandelt langs een slagveld van mensen en ezels in het stadje Korem, het effect van slowmotion is niet nodig, de soundtrack is die van wenende mensen. "Death is all around", zegt Buerk. "A child or an adult dies every twenty minutes. Korem, an insignificant town, has become a place of grief." Iets later: "By Korem standards, it wasn't a bad night. Thirty-seven are dead."

Bob Geldof was de zanger van The Boomtown Rats, tot dan eigenlijk alleen bekend van de hit 'I Don't Like Mondays' en als acteur in The Wall van Pink Floyd.

Maar op 25 november 1984 verschijnt dus 'Do They Know It's Christ-mas'. Wat is er gebeurd? Geldof heeft Midge Ure, Ultravox-zanger, gebeld. Die is net zo geraakt door de beelden uit Ethiopië. Ze moeten iets doen.

In een boekje dat veel later verschijnt bij een dvd over Live Aid, staan de eerste tekstlijnen van dat nummer. It's Xmas time / We don't need to be afraid / At Xmas time / Let in the light, banish shade. Zo staat het er, de uiteindelijke versie wordt nog aangepast. De zin die Bono later zal zingen ("Well tonight thank God it's them instead of you") lees je er nog niet in.

Paul Young is lang vergeten vandaag, Boy George was toen al fout en George Michael werd pas later hip. Zo gaat dat. Een vreemde mix van popmuzikanten (Bananarama! Duran Duran! Spandau Ballet!) en gasten die - al dan niet dan nog - door de beugel kunnen: David Bowie, U2 dus, Paul Weller. Allemaal samen een 'stroperige wereldhit' zingend, muzikaal inderdaad geen hoogvlieger. Er werden van de single desondanks wel 3,7 miljoen exemplaren verkocht.

Een ander land

Ethiopië is vandaag een ander land, zo werd deze week nog verteld. Een prachtig land en daar zal geen woord van gelogen zijn: hoge bergen, Toscaanse landschappen ("maar dan eindeloos"), een kerk kan er naast een moskee staan, lekker eten. En veel Chinezen, zoals overal in Afrika.

Dat die Chinezen er zijn, heeft een reden en dat is geld. Geld dat er toen, in een door oorlog en machtsmisbruik verdeeld land, niet was. Dertig jaar later blijft in onze hoofden Ethiopië niet toevallig synoniem met ellende: zo hard werd het er in 1984 ingebakken.

En dan is kritiek op de muziek mogelijk. Dan is kritiek mogelijk op wat Band Aid heeft opgebracht. En op de visie waarmee hulp aan Afrika toen werd gepropageerd. Maar wat blijft, is de waarde van bewustwording toen. Van - spreek het dure woord maar uit - engagement.

Ed Sheeran

Donderdagochtend, aan de ontbijttafel, komt het onderwerp van dit verhaal ter sprake, en twee meisjes van 17 en 14 zeggen: "Oh." Het nieuws dat vandaag in Londen een aantal artiesten samenkomt om een single op te nemen die de strijd tegen ebola moet aanwakkeren is blijkbaar nog niet in die ene timeline van Facebook gepasseerd, nog niet gedeeld op Snapchat.

Niet dat de wereld hier niet binnenkomt, dat zou maar erg zijn. De ge-voeligheden zijn er: ebola, racisme en armoede zijn bezorgdheden. Maar dat One Direction, Bastille én Ed Sheeran meezingen, slaat in. Je vertelt over Live Aid. "Als ze dat weer doen, gaan we dan naar Wembley?"

Het is blijkbaar niet het plan, nog eens een concert. Dat is ook niet gebeurd toen er in 1989 en in 2004 (toen ten voordele van de slachtoffers van de genocide in Darfoer) een tweede en derde versie van Band Aid kwamen. Zelfs al was dat Live Aid-optreden in juli 1985, in Londen en tegelijk in Philadelphia, een immens succes. Zeker financieel, maar ook weer in de hoofden. Voorlopig wordt het 'alleen' deze single die er, volgens Bob Geldof, móést komen. "De ebola-uitbraak verplicht mij tot een nieuwe inspanning. Het is een verderfelijke ziekte waardoor mensen onaanraakbaar worden."

Daar kan opnieuw schamper over gedaan worden en dat zie je rondom je heen grijpen. Maar mag je als vader gewoon blij zijn dat minstens jongeren aangesproken worden door mensen die hen aanspreken? Over een problematiek die niet énkel gaat over het lot van arme hondjes in een asiel hier, en niet over hoe belangrijk het is dat Antwerpen toch beter Midden-Brabant wordt genoemd.

In Afrika zijn al vijfduizend mensen gestorven aan de gevolgen van ebola.

Naar het hart

Bob Geldof heeft niet alles bepaald. Acht dagen na 23 oktober 1984 gebeurt er in de straat verderop een persoonlijke ramp die tot vandaag onverwerkt blijft. Die ervoor zorgt dat die Peugeot 102 nooit meer uit de garage raakt en nog in dezelfde maand verkocht wordt. Een ongeval dat vorige week op Allerheiligen nog tot stilte noopte aan een graf in een klein dorp. Onderschat dat niet. Dat was niet wereldbeeldbepalend. Zeker wel mensbepalend. Het leven zou nooit meer hetzelfde zijn en dat zal het ook nóóit meer zijn.

Maar, bij uitbreiding, kun je vandaag wel zeggen dat die ene maand in 1984 voor een revolutie zorgde. In hoofd en hart. Sorry dus, als dat liedje via het oor daar toch meteen naartoe gaat.

Allemaal naïef? Zeker een beetje. We zaten in het laatste jaar van de humaniora en een leraar vroeg wie ooit als vrijwilliger voor Artsen Zonder Grenzen aan de slag zou willen. Er gingen heel veel vingers de lucht in. Misschien op twee na. Eén van die twee zet zich nu in voor een onafhankelijk Schotland en de andere werd acteur. Verder wilde iedereen.

Vandaag is de realiteit dat niemand ooit ging. Allemaal waar. Maar de wereld werd groter dan de actieradius van die mobylette, de geesten verbreed en het gevoel toch wat warmer. Toen vorige week aan de Colruyt kaarten voor 11.11.11 werden aangeboden, kochten we. Dat is maar iets kleins. Er moet en er mag veel meer gebeuren. Maar dan kun je twee dingen hopen. Eén: dat het over dertig jaar niet meer nodig zal zijn dat vrijwilligers kaarten aanbieden. Alleen lijkt die kans klein. En twee: dat die meisjes van dan 47 en 44 even snel zullen toeschieten.

En dan heeft Ed Sheeran toch een beetje geholpen. Ze hadden net zo goed niks kunnen doen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234