Vrijdag 06/12/2019

Banale, besmette plekken

De Nederlandse fotograaf Erik van der Weijde maakt neutrale zwart-witfoto's, maar daaronder sluimert vaak het kwaad. In de Antwerpse Stilll Gallery zijn zo onder meer de schaatsbanen te zien waar Marc Dutroux zich uitleefde. 'Ik wilde begrijpen op wat voor punt iemand de stap naar de andere kant maakt.'

"Ik til een steen op om te zien wat eronder zit." Zo omschrijft Erik van der Weijde zijn omgang met de fotografie. Aan de wand hangen, gevat in walnoten lijsten, foto's van solitaire bomen uit de reeks Der Baum. Het gebouw bij een van die bomen blijkt het schooltje te zijn van de kleine Adolf Hitler. Een andere boom bij een telefooncabine staat in de straat waar de Oostenrijkse Natascha Kampusch ruim acht jaar gevangen werd gehouden.

"Andere gebouwen met een boom ervoor, blijken toevallig te zijn uitgekozen, maar verliezen door de context hun onschuld. Wie weet wat achter die muren is gebeurd? Overblijfselen uit de nazitijd duiken vaak op bij de fotograaf die al jaren in Brazilië woont. Zijn nieuwste publicatie heet niet toevallig Third Reich. Daarin zijn foto's van fascistische gebouwen in Beieren gebundeld.

"Mijn oma was afkomstig van Beieren en wij gingen altijd op vakantie naar Zuid-Duitsland. Toen ik acht was, vond ik daar op de camping een tinnen doosje met verzamelkaarten van het Derde Rijk: prenten van Hitler, de troepen en dat soort dingen. Ik voelde dat er iets fout was met die kaarten, maar wist niet precies wat. Ik wist ook niet waarop dat rare kruis duidde. Ik herinner me wel dat we die kaarten aan het eind van de dag met de familie hebben verbrand. Pas veel later begreep ik waarom."

"Ik heb altijd geprobeerd om die ervaring terug te zoeken. Veel van mijn werk is te herleiden tot het verzamelen van beelden, collecties maken en gaat terug naar dat moment op de camping. De talrijke boeken die ik heb samengesteld zijn in zekere zin een surrogaat voor het tinnen doosje uit mijn jeugd."

"Third Reich is mijn 41ste publicatie. Onder dezelfde titel volgt nog een deeltje over Koning Ludwig van Beieren, die ook als een gek bouwde. In het derde deel wil ik teruggaan naar de camping waar ik het doosje heb gevonden."

Dat is voor u beladen met betekenis, maar zien de kijkers dat ook in uw beelden?

Erik van der Weijde: "Nee. Maar mijn publicaties winnen wel aan sterkte als ze in een boekencollectie terechtkomen. Als dit nieuwe boekje in handen komt van een verzamelaar van architectuurboeken, wint het door de context aan betekenis. Mijn persoonlijke motivatie achter de beelden valt weg, maar is dat niet inherent aan kunstwerken?"

Houdt u van de fascistische bouwstijl?

"Ik vind de stijl overweldigend, maar dat één persoon of één ideologie het hele culturele landschap bepaalt, boeit me minstens evenzeer. Dat zet zich zelfs door in de woningbouw en dus de manier waarop mensen leven. In Brazilië wonen vandaag miljoenen mensen volgens het concept van één architect. Lúcio Costa was zo'n architect die het grondplan voor de woningbouw heeft vastgelegd. Die modernistische concepten vertonen uiteraard allerlei gebreken waar de bewoners maar moeten mee leven. Dat fascineert me."

U toont hier ook vijf ijsschaatsbanen die u in Wallonië hebt gefotografeerd. Is het u ook hier om de architectuur te doen?

"Ik was geïnteresseerd in deze plekken na lezing van de biografie van Dutroux. Ik wilde begrijpen op wat voor punt iemand de stap naar de andere kant maakt en de grens overschrijdt. Dutroux ging vaak schaatsen op verschillende plaatsen in België. Hij vertelt zelf dat er iets in hem knapte toen hij na een ruzie verbannen werd van de schaatsbaan. Daarna begon hij met zijn ontvoeringen. Deze schaatsbanen zijn architectuurplekken die besmet zijn geworden. In dit geval niet door de bedenker, maar door een van de gebruikers."

Het zien er banale bouwsels uit. Waar let u op als u ze vastlegt?

"Dit zijn de beelden die iedereen die er langs loopt, ziet. Ik sta er als fotograaf recht voor en er is een flink stuk voorgrond. Iedereen kan het gebouw op die manier fotograferen. Maar tegelijk probeer ik er een icoon van te maken, een schaatsbaan als besmette plek. Daarom fotografeer ik in zwart-wit. Dat is een stap weg van de werkelijkheid, waardoor ik mijn statement kan maken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234