Zaterdag 14/12/2019

Interview WikiLeaks

Baltasar Garzón, advocaat van WikiLeaks-stichter: ‘Julian Assange kan geen eerlijk proces meer krijgen’

Baltasar Garzón, gewezen Spaanse onderzoeksrechter en nu advocaat gespecialiseerd in mensenrechtendossiers. Beeld Tim Dirven

Julian Assange werd deze week vrijgepleit in een Zweedse verkrachtingszaak, maar dat is een schrale troost voor de WikiLeaks-oprichter. Opgesloten in een Britse isolatiecel dreigt hij volgend jaar te worden uitgeleverd aan de VS op beschuldiging van spionage. Zijn advocaat Baltasar Garzón pleit nu al de vrijspraak omdat de gesprekken die hij met zijn client had in opdracht van de CIA zijn afgeluisterd. ‘In mijn carrière van 36 jaar heb ik nog nooit zo’n zware schending van de rechten van de verdediging gezien.’

Als Spaanse topmagistraat klaagde hij ooit de Chileense ex-dictator Augusto Pinochet aan, vandaag is Baltasar Garzón als mensenrechtenadvocaat de leidende raadsman van WikiLeaks-stichter Julian Assange die sinds vorig jaar in een Britse cel een uitleveringsverzoek van de VS aanvecht.

Als we Garzón ontmoeten staat hij op het punt om in de Brusselse Bozar in debat te gaan over de documentaire Hacking Justice, die er in het kader van het ‘Festival Millenium’ wordt vertoond. Vlak daarvoor is het nieuws binnengelopen dat Assange vrijgepleit is van een verkrachtingsaanklacht in Zweden. Garzón vertelt opgelucht te zijn maar zegt tegelijk dat de échte juridische strijd rond zijn client nog moet beginnen.

“We zijn uiteraard tevreden over de beslissing van de Zweedse justitie. Maar het Zweedse onderzoek had altijd tot doel om een arrestatie, daaropvolgende uitlevering aan de VS en mogelijke rechtszaak daar mogelijk te maken. Er was in dit dossier nooit enige grond van waarheid. We wisten dat het vroeg of laat verworpen zou worden. Nu dit gebeurde, is dat ook een belangrijk argument dat we kunnen gebruiken wanneer de zitting over zijn uitlevering voorkomt.”

Waarom heeft u zeven jaar geleden al beslist om Julian Assange te verdedigen?

“Ik heb zijn verdediging in 2012 pro bono (gratis, MR) opgenomen omdat Julian Assange én WikiLeaks een cruciale rol spelen in de verdediging van onze vrije meningsuiting en pers. Deze vrijheden zijn cruciaal voor het behoud onze democratieën. We moeten ons ervan bewust zijn dat als Assange wordt uitgeleverd aan de VS, hij daar veroordeeld zal worden. Er is volgens mij geen enkele grond voor een aanklacht, maar het doel is hem te straffen omdat hij zich durfde begeven in obscure sferen die regeringen wilden toedekken. Onder het mom van de bescherming van burgers verbergen staten vandaag ook zaken die een democratie in feite niet kan verdragen. Dit hebben Assange en WikiLeaks met hun publicaties aangetoond.”

Hoe vergaat het uw client vandaag fysiek en psychisch?

“Al bijna tien jaar, sinds hij voet aan de grond zette in het Verenigd Koninkrijk, bevindt hij zich in een onzekere situatie. Nadat hij zeven jaar lang in de Ecuadoriaanse ambassade in Londen woonde, en sinds zijn uitzetting daar één jaar in Britse gevangenschap, is zijn fysieke en mentale situatie veel slechter geworden. Julian wordt nu (in de Belmarsh-gevangenis, MR) 23 uur per dag in isolement vastgehouden en mag slechts één uur luchten op een plein, zonder ook maar met iemand enig contact te hebben. Dat is onmenselijk en in strijd met de internationale VN-verdragen over de opsluiting van gedetineerden.

“We moeten ons ervan bewust zijn dat hoe langer zijn opsluiting duurt, hoe minder aandacht er is van de media voor zijn zaak. Nochtans is hij voor mij een echte held die universele rechten verdedigt die zijn persoon overstijgen maar belangrijk zijn voor de hele wereld. Assange legde mensenrechtenschendingen bloot. Als illegale staatsgeheimen de norm worden ten koste van transparantie, en de inlichtingendiensten aan democratische controle ontsnappen, zetten we inzake verworven rechten een stap achteruit.” 

De VS stelt dat Assange en WikiLeaks geheime documenten verspreidde die verkregen zijn via hacking. Is deze aanklacht terecht?

“We weten nog altijd niet wat de exacte bewijslast in de aanklachten is. Wat we wel weten is dat de VS naar eigen zeggen al jaren belastende informatie verzamelt. Maar als verdediging krijgen we daarin geen inzage. We weten alleen wat de hoofdlijnen zijn van de aanklachten, evenwel zonder detail.

“Er zijn intussen zware procedurefouten gebeurd in het verzamelen van die zogeheten bewijslast. Zo blijkt nu dat het Spaanse bedrijf UC Global, dat de beveiliging deed van de Ecuadoriaanse ambassade in Londen er tegelijk in opdracht van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA ook Assanges privégesprekken opnam, hem filmde, documenten kopieerde, enzovoorts. Dit kwam daarna terecht in zijn dossier.

“Naar deze activiteiten loopt nu een strafrechtelijk onderzoek door het Hooggerechtshof in Spanje. De Amerikaanse aanklacht heeft daarom voor mij geen enkele wettelijke basis, of geloofwaardigheid.”

Volgens uitgelekte video- en audio-opnames van UC Global ontsnapte niets aan de aandacht van hun spionage. Werden uw ontmoetingen en gesprekken met Assange ook bespioneerd?

“Ja, ook Assanges overleg met mij, andere advocaten en zijn entourage werden gefilmd of opgenomen. Wat er is gebeurd, is volstrekt illegaal. Als onderzoeksrechter heb ik heel veel uitleveringsverzoeken behandeld, maar nooit is het voorgekomen dat een staat op deze wijze aan informatie probeerde te komen om bewijslast te zoeken. In mijn juridische ervaring van 36 jaar zag ik nog nooit zo’n zware schending van de rechten van de verdediging.

“Naderhand bleek dat UC Global overigens ook werkte voor het Texaanse casino Las Vegas Sands, en voor zijn eigenaar Sheldon Adelson (een persoonlijke vriend van president Trump die ook ex-CIA-personeel gebruikt voor zijn beveiliging, MR).”

In opdracht van de CIA werd Julian Assange in de ambassade van Ecuador te Londen bespioneerd door het Spaanse bewakingsbedrijf UC Global. Beeld RV

Kan de schending van zijn rechten ervoor zorgen dat de Britse rechtbank begin volgend jaar de uitlevering stopzet?

“Als het recht op verdediging van Assange werd geschonden door de onderschepping van de communicatie van zijn overleg met advocaten en diplomaten, zou elke bewijslast ontoelaatbaar moeten zijn voor een rechtbank. Assange kan in de VS géén eerlijk proces meer krijgen. Zijn lot rust nu op de schouders van de Britse justitie, die dit inderdaad in acht zou moeten nemen in het overwegen van het Amerikaanse uitleveringsverzoek.”

Hebt u nog vertrouwen in het Verenigd Koninkrijk? Eind 1998 liet u in Londen Augusto Pinochet arresteren omwille van zijn bloedige dictatuur, maar daarna lieten ze hem wél gaan.

“Omwille van de zaak die ik in Spanje had aangespannen tegen Augusto Pinochet (eind 1998, MR) keurde de Britse justitie mijn vervolging en daaropvolgend uitleveringsverzoek goed, maar de Britse regering besliste ná de uitspraak om Pinochet ‘om gezondheidsredenen’ te laten terugkeren naar Chili. Vandaag bevind ik me net in de omgekeerde situatie. Ik probeer Assange om alle voormelde redenen niet te laten uitleveren maar de Britse premier Boris Johnson heeft al vóór de uitspraak gezegd dat, als het van hem zou afhangen, Assange wel zou worden overgedragen aan de VS. Deze politieke inmenging in de Britse rechtsgang is voor mij schokkend.”

Konden ex-dictators als Pinochet veel vroeger zijn vervolgd als WikiLeaks in zijn tijd had bestaan?

“Ja, net daarom strijd ook ik om geheime staatsdocumenten sneller vrij te geven dan nu (soms pas na vijftig jaar, MR). Staatsgeheimen moeten soms gedeclassificeerd worden om burgers te kunnen beschermen. Nu worden onder het mom van het staatsgeheim daders beschermd die misdaden tegen de mensheid pleegden. WikiLeaks zette een belangrijke eerste stap in de snellere declassificatie van dergelijke geheime documenten.”

Wat is voor u het belang van WikiLeaks in uw strijd tegen mensenrechtenschendingen?

“WikiLeaks heeft al veel relevante informatie vrijgegeven die magistraten kunnen gebruiken in rechtszaken over mensenrechtenschendingen. Dit is altijd het doel van Julian Assange geweest. Hij wou oorlogsmisdaden aanklagen, zoals de video van beschietingen op onschuldige Iraakse burgers die in 2010 vrijgegeven werden via WikiLeaks.”

Als magistraat hebt u ook in Spanje mensenrechtenschendingen succesvol vervolgd. Toch ligt net bij u thuis het rechtssysteem onder vuur omdat Catalaanse politici zwaar bestraft werden. Hoe kijkt u daar vandaag naar?

“In de zaak van het Catalaanse proces neem ik al lang hetzelfde publieke standpunt in. Ik ben tegen deze veroordelingen, want deze straffen zijn niet proportioneel in verhouding tot wat er in Catalonië politiek is gebeurd. Er zijn door enkelen wel overtredingen begaan waar je als overheid gevolgen aan kan verbinden. Alleen moeten de maatregelen hier niet gerechtelijk zijn maar politiek. Uiteindelijk zal dit conflict enkel met dialoog kunnen worden beslecht.

“Spanje heeft een territoriaal dispuut met Catalonië en we moeten dat oplossen door debat. We zijn een divers en pluralistisch land met verscheidene bevolkingsgroepen. We hebben dat in de grondwet vastgelegd, maar dat alleen volstaat niet. Je moet met verschillende identiteiten en ideologische overtuigingen ook dagelijks kunnen samenleven. We moeten een duurzame politieke oplossing vinden in plaats van confrontatie te zoeken langs de ene kant en juridische repressie aan de andere kant.

Garzón geeft ons een stevige handdruk voor hij opstaat, en zegt dan nog: “Weet u, ik ben geen independista maar een universalista. In deze geïntegreerde wereld moeten we zoeken naar wat er ons verbindt, niet naar wat ons verdeelt.”

Wie is Baltasar Garzón?

De Spaanse mensenrechtenadvocaat en voormalige onderzoeksrechter Baltasar Garzón (64) geniet wereldfaam omwille van zijn aanklachten tegen mensenrechtenschendingen en misdaden tegen de mensheid.

Opgegroeid in het zuidelijke Andalusië, als tweede van vijf kinderen, studeerde hij rechten en werd magistraat in 1983. Als onderzoeksrechter voor het Nationaal Hof onderzocht hij jarenlang drug- en terreurdossiers. Zijn doorbraak volgde met de vervolging van de Grupos Antiterroristas de Liberación (GAL), een illegale paramilitaire organisaties die met medeweten van opeenvolgende Spaanse regeringen een bloedige ‘vuile oorlog’ voerde tegen de separatistische Baskische terreurbeweging ETA (die hij tegelijk bestreed). In deze zaak vervolgde Garzón zelfs een toenmalige Spaanse minister van Binnenlandse Zaken.

In 1993 was hij even parlementslid voor de Spaanse socialisten. Hij stapte een jaar later al op toen bleek dat ook de partij van toenmalig premier Gonzalez de GAL oogluikend had gesteund. Diens regering moest vervolgens aftreden.

Wederom als onderzoeksrechter werd Garzón in 1998 wereldnieuws toen hij het Verenigd Koninkrijk de uitlevering verzocht van Chileens ex-dictator Augusto Pinochet, die hij in Spanje wou vervolgen voor diens vroegere misdaden tegen de mensheid. Onder het wettelijk principe van universele jurisdictie zocht hij ook de aanhouding van leden van de Argentijnse junta (1976-83), Osama bin Laden voor diens rol in de 9/11-aanslagen én leden van de VS-regering Bush (2001-‘09) voor de wederrechterlijke opsluiting en foltering van terreurverdachten in Guantanamo Bay.

Onder Amerikaanse druk zwakte Spanje in 2009 de universele jurisdictie in zijn wetgeving terug af tot zaken waarin alleen Spaanse belangen meespeelden.

In 2008 opende hij een onderzoek naar de verdwijning van meer dan 100.000 mensen tijdens de Spaanse burgeroorlog (1936-39) en de daaropvolgende dictatuur van Francisco Franco. Met die laatste zaak maakte hij in Spanje vijanden binnen de top van zijn eigen magistratuur, die hem verweten de amnestieregeling te hebben geschonden. In 2010 werd hij als magistraat tot opstappen gedwongen. Sindsdien legt hij zich toe op juridische bijstand voor mensenrechten- en cyberactivisten, zoals Julian Assange. 

Wie is WikiLeaks-stichter Julian Assange?

Julian Assange (48) is een Australische publicist en mensenrechtenactivist. In 2006 stichtte hij WikiLeaks, een forum waar klokkenluiders geheime overheidsdocumenten konden publiceren.

In 2010 volgde een wereldwijde doorbraak door de verspreiding van de ‘Collateral Murder’-video, beelden waarop te zien was hoe de bemanning van een VS-gevechtshelikopter ongewapende Iraakse burgers neerschiet. Er werden ook allerlei andere telexen over de oorlogen in Afghanistan en Irak verspreid. Later volgde CableGate, de verspreiding van een enorme hoeveelheid van diplomatieke telexen van het State Department.

De VS begon daarop een zoektocht naar het lek en arresteerde militair Bradley Manning. Manning zat daarvoor een celstraf uit, maar kreeg amnestie van president Obama en gaat nu door het leven als Chelsea.

In datzelfde jaar vroeg Zweden de uitlevering van Assange op beschuldiging van seksuele aanranding maar hij zag dit enkel als voorwendsel om aan de VS te worden uitgeleverd. Zweden seponeerde de klacht deze week.

Assange werd hiervoor eind 2010 even opgepakt door de Britse politie en vrijgelaten op borg. Toen duidelijk werd dat hij zou worden uitgeleverd zocht hij in 2012 jaar asiel in de ambassade van Ecuador. Daar verbleef hij maar liefst zeven jaar. Assange werd in tussentijd door de VS aangeklaagd voor verspreiding van defensiegeheimen over onder meer Irak en Afghanistan.

Onder druk van Washington gaf de nieuwe Ecuadoriaanse president zijn asiel op. De Britse politie arresteerde Assange die nu in een Britse cel wacht op zijn uitleveringshoorzitting. In de VS riskeert hij 175 jaar cel. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234