Zaterdag 17/04/2021

Bakker betaalt hogere boete dan miljonair

Prins De Cröy-Solre gaat vrijuit in een megafraudezaak, een Zedelgems koppel krijgt 50 uur werkstraf voor het oprapen van 100 euro. 'Klassenjustitie? Neen, maar wel een onevenwicht in het bestraffen van misdrijven.'

In een omvangrijke fraudezaak uit de jaren negentig verkreeg prins Henri de Cröy-Solre vorige week de vrijspraak. Reden: procedurefout. Een verdachte was verhoord onder ede en dat mag niet. Jean-Claude Delepière, hoofd van de antiwitwascel, reageerde woedend. "Klassenjustitie", luidde zijn strenge verdict. (DM 26/10) Ondertussen krijg je vijftig uur werkstraf als je 100 euro opraapt. Hebben grote fraudeurs een streepje voor bij het gerecht?

"Procedureregels zijn een noodzakelijk kwaad en 'kwaad' is slecht uitgedrukt, want we moeten er blij om zijn, want anders was er geen rechtsstaat meer", zegt de Gentse rechter Pierre Lefranc, tevens voorzitter van Magistratuur en Maatschappij, een onafhankelijke vereniging van maatschappijkritische magistraten. "In het geval van prins de Cröy-Solre heeft de justitiegang plaatsgevonden tot het einde van de rit. We mogen de rechten van de verdediging niet zomaar overboord gooien."

Wat Lefranc wél een doorn in het oog is, is de opmars van de verruimde minnelijke schikking. "Daarbij wordt de proceduregang onderbroken, zonder bestraffing en zonder rechter. Dat neigt naar klassenjustitie. Op zich is de minnelijke schikking een goed instrument, want sommige zaken duren zo lang dat verjaring om de hoek komt kijken. Maar tegelijk moet je vaststellen dat er altijd commotie ontstaat wanneer zo'n minnelijke schikking wordt getroffen. Terecht, want alles gebeurt achter gesloten deuren en zo wek je achterdocht. Je zou een rechter in het openbaar kunnen laten oordelen of het bedrag van de minnelijke schikking redelijk is, maar daar heeft de wetgever geen oren naar."

Lefranc heeft de indruk dat men anders omgaat met witteboordencriminaliteit dan met gewelddelicten. "De maatschappij eist steeds meer dat sancties worden uitgevoerd tot de laatste dag gevangenisstraf of de laatste centiem boete. In een rechtsstaat is het laakbaar dat niet alle straffen worden uitgevoerd, maar sommige misdrijven worden minder hard aangepakt dan andere", stelt hij vast.

Failliete banken

Er ís een onevenwicht, zegt ook criminologe Jenneke Christiaens (VUB). Zij wijst de term 'klassenjustitie' af omdat de werkelijkheid veel complexer is. "Klassenjustitie is een arm concept, veel te zwart-wit. Het zegt niet wat er juist aan de hand is", vindt Christiaens. Het onevenwicht ligt in de prioriteiten die de politiek stelt. "Dat men grote fraudeurs niet vervolgt, vind ik raar in deze tijd van crisis en failliete banken. Zogezegde overlast wordt wel gecriminaliseerd met GAS-boetes. Dat de politiek daarin investeert en niet in de vervolging van fraude, is voor veel mensen onbegrijpelijk en onaanvaardbaar. Fraude kost de maatschappij een stuk meer, maar dat lijkt men niet op een aanvaardbare manier te kunnen aanpakken."

Hoogleraar Michel Maus ziet de aanpak van fraude zowel bij justitie als de fiscus verkeerd lopen. "Op beide niveaus is er sprake van willekeur. In 2010 kwam aan het licht dat er zeer grote regionale verschillen zijn in hoe de fiscus omgaat met fraude. Volgens statistieken van BBI stuurt de fiscus maar 6 à 7 procent van de dossiers door naar het parket. Zo creëer je straffeloosheid", stelt Maus. "Bij minnelijke schikkingen is er een perceptie van een 'arrangeermentaliteit'. Grote fraudeurs sluiten een deal met justitie, zodat er geen bestraffing volgt. Naar mijn gevoel heeft die willekeur volledig te maken met een gebrek aan beleid."

Binnen de aanpak van fraude zelf zitten er serieuze onevenwichten. "Diamantbedrijf Omega Diamonds heeft voor miljoenen euro's gefraudeerd, maar betaalt slechts een boete van 30 procent. Vergelijk dat met een bakker of een slager: die betaalt boetes van 50 procent. Daar moet de politiek ingrijpen en kiezen voor een transparant, rechtvaardig beleid", zegt Maus.

Eieren voor je geld

Een bron binnen het parket van Gent bevestigt Maus' kritiek. "Een minnelijke schikking is vaak het gevolg van een kosten-batenanalyse. Je kiest eieren voor je geld. De minster van Justitie betaalt deskundigen onvoldoende en te laat. Mochten wij op betere deskundigen kunnen rekenen die fair en snel betaald worden, dan konden we fraude op een heel andere manier aanpakken. Als een minnelijke schikking wordt opgelegd, doen we dat wel in eer en geweten."

Michel Maus pleit voor een systeem naar Nederlands model. "Daar is fraude tot 10.000 euro een zaak voor de fiscus. Wanneer de fraude tussen 10.000 tot 125.000 euro ligt, gaat het dossier naar justitie, met een minnelijke schikking. Alles daarboven gaat naar de strafrechter. Dat is een mooie, trapsgewijze opbouw", vindt Maus.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234