Maandag 23/11/2020

Bad boy Bardem

Het is niet de eerste keer dat de Spaanse acteur Javier Bardem 'de slechte' speelt. Herinnert u zich zijn bloedstollende rol in 'No Country for Old Men' nog? Ook in 'Skyfall', de nieuwste Bondfilm, is hij de schurk van dienst: Raoul Silva, een engerd met homo- seksuele trekjes. De man zelf is nochtans een schat.

Tijdens ons gesprek heeft hij het enkele keren over uncomfortableness. Niet uit pedanterie, maar omdat hij het zo'n prachtig woord vindt. En omdat het de sleutel was die regisseur Sam Mendes hem gaf om het personage van Raoul Silva, de schurk in de nieuwe Bondfilm Skyfall vorm te geven. Silva moest bij iedereen een gevoel van dreiging en onbehagen veroorzaken. Net zoals de ijskoude huurmoordenaar Anton Chigurh dat eerder in No Country for Old Men had gedaan. Wie deze personages van de Spaanse acteur Javier Bardem ziet, zal ze niet licht vergeten. En toch is de man zelf een schatje. Dat vindt hij trouwens zelf ook van Jaws, de beroemde booswicht uit Moonraker.

Wie zich het gelaat van Bond-baddie Jaws voor de geest haalt, zal niet meteen geneigd zijn om van een schatje te gewagen. Maar het is wel une gueule, zoals de Fransen zeggen. Een karakterkop die in het geheugen blijft hangen. Dat geldt dus ook voor Javier Ángel Encinas Bardem. Behalve een immens getalenteerd acteur, is hij inmiddels ook een sekssymbool, ook al kun je hem bezwaarlijk een klassieke schoonheid noemen, in tegenstelling tot zijn vrouw Penélope Cruz. Zelf heeft Bardem een hekel aan zijn uiterlijk. In interviews heeft hij eerder al openlijk toegegeven dat hij zichzelf veeleer sinister vindt als hij 's morgens in de spiegel kijkt. Bah, die neus! Bah, die ogen!

En toch is het precies dat gelaat dat hem in staat stelt om er in diverse films zo verschillend uit te zien. Hij wordt daarom ook vaak een kameleon genoemd. Tegelijk is hij niet bang en zeker niet te ijdel om er in sommige rollen écht sinister uit te zien. Zoals de koelbloedige killer Anton Chigurh in No Country for Old Men van de gebroeders Coen, maar dat had voornamelijk met zijn bizarre haartooi te maken. Het leverde hem in 2008 wel een Oscar voor beste mannelijke bijrol op. In zijn speech bedankte hij de broers dan ook om hem met "het gruwelijkste kapsel uit de filmgeschiedenis" op te zadelen.

Maar Bardem kan er ook bijzonder sexy en verleidelijk uitzien, zoals dat het geval was in de Woody Allenkomedie Vicky Cristina Barcelona. Daarin speelde hij de rol van de flamboyante schilder Juan Antonio, die ongegeneerd de Amerikaanse vriendinnen uit de titel probeert binnen te doen. Tegelijk. Wat niet eenvoudig is, aangezien hij ook nog rekening moet houden met zijn prettig gestoorde bijna ex-vrouw Maria Elena. Die rol werd toen gespeeld door Penélope Cruz. Het was trouwens op de set van Vicky Cristina Barcelona dat er iets moois begon te groeien tussen Bardem en La Cruz. "Ach, ik ben altijd de laatste om zoiets op te merken", zou Woody Allen ons later vertellen. "In dit geval heb ik pas maanden later in de krant gelezen dat er iets aan de hand was tussen hen."

Kameleon

Dé film waarin het kameleongehalte van Javier Bardem het sterkst tot uiting kwam, was het aangrijpende en vaak gelauwerde euthanasiedrama Mar adentro van de Spaanse regisseur Alejandro Amenábar, gebaseerd op het waargebeurde verhaal van Ramón Sampedro, die zo'n dertig jaar verlamd in bed lag en vond dat het genoeg geweest was. Zijn jarenlange smeekbede vond geen gehoor bij de Spaanse justitie, want die wou geen euthanasie toestaan. Begin 1998 maakte Sampedro met een glas cyaankali dan toch een (pijnlijk) einde aan zijn leven. In de film speelt Bardem eerst de jonge, atletische Sampedro, die bij een duik in zee op een rots terechtkwam en grotendeels verlamd raakte. De rest van de film ligt hij als een veel oudere, kalende man in zijn bed. De acteur mocht daarbij alleen zijn hoofd en nek bewegen en hij moest dus al zijn energie focussen op zijn stem en zijn ogen.

Bardem werd voor die vertolking onder de prijzen bedolven, onder meer met de Coppa Volpi voor beste acteur op het Festival van Venetië. Die prijs had hij daar al eerder gekregen voor zijn rol in Before Night Falls van regisseur Julian Schnabel. Dat was een biopic over de Cubaanse dichter-schrijver Reinaldo Arenas, die eerst met de Castrorevolutie dweepte, maar later met de censuur in aanvaring kwam, zowel door zijn kritiek op het regime als door zijn homoseksualiteit.

Nog een andere opmerkelijke rol van Javier Bardem was die van Uxbal, mensenhandelaar én toegewijde vader, die in het aanschijn van de dood zijn chaotische leven in Barcelona op orde probeert te krijgen, in Biutiful van de Mexicaanse cineast Alejandro González Iñárritu. Opnieuw een karrenvracht prijzen, waaronder een nieuwe Oscarnominatie en de prijs voor beste acteur in Cannes.

Javier Bardem is niet alleen een kameleon wat zijn uiterlijk betreft, maar ook wat de keuze van zijn rollen aangaat. Na een film over euthanasie kan best een romantische komedie volgen en een verhaal over een vervolgde kunstenaar sluit niet uit dat hij ook graag meespeelt in een sublieme misdaadthriller zoals Collateral van Michael Mann.

Geëngageerde rollen kosten hem in ieder geval geen moeite, want daarvan geeft Bardem ook blijk in het echte leven. Zo wordt hij onlangs nog, samen met zijn broer Carlos, gespot tijdens een betoging in Madrid tegen de besparingsplannen van de Spaanse regering, die ook nog de belastingen op bioscoop- en theatertickets verhoogd had.

Dat engagement is niet zomaar een modegril, maar zit er bij Javier Bardem diep in. Van in zijn jeugd. Van toen hij getuige was hoe zijn moeder, een progressieve actrice, ten tijde van het Francoregime niet of nauwelijks aan de bak kwam. Een ander voorbeeld van zijn politieke en sociale bewogenheid? Op het einde van het interview naar aanleiding van Skyfall wil hij nog snel laten weten dat hij, na vier jaar, eindelijk de documentaire Hijos de las nubes: la ultima colonia/Sons of the Clouds: The Last Colony heeft kunnen afwerken, als producer én verteller, over het vergeten lot van de Sahrawi-vluchtelingen in de Westelijke Sahara.

Bob Dylan. Euh... Bond villain!

Maar Javier Bardem is dus ook een schatje. En iemand met gevoel voor zelfspot en zelfrelativering. Dat bleek al op de persconferentie in Londen die aan ons gesprek voorafging. Er werd toen aan de cast gevraagd wat hun favoriete scènes in Skyfall waren. Bardem hoefde niet lang na te denken: "Dat waren al de scènes waarin ik zelf niet te zien was". Even later zou hij de zaal opnieuw - dit keer ongewild - aan het lachen brengen toen hij het over de typische Bond villain, de schurk, wou hebben, maar in plaats daarvan 'Bob Dylan' zei. Het duurde een mo- ment voor die grappige verspreking tot hem doordrong: "Heb ik zopas Bob Dylan gezegd? Dylan als Bond villain? Wat zou dat te betekenen hebben? Kunnen we deze take opnieuw doen?"

In de lange James Bondgeschiedenis behoort Skyfall van regisseur Sam Mendes tot het betere werk. Het verhaal draait dit keer voornamelijk rond M, een rol die al voor de zevende keer vertolkt wordt door Judi Dench. In een ver verleden, toen ze nog niet aan het hoofd stond van MI6, heeft zij blijkbaar een beslissing genomen die Raoul Silva (Bardem dus) zeer slecht bekomen is. Die heeft zich inmiddels op cyberterrorisme toegelegd, met de bedoeling ooit wraak te nemen op M. Het is dus aan James Bond, voor de derde keer vertolkt door Daniel Craig, om die dreiging te counteren.

"Ach, er zijn zo veel goede acteurs die de slechterik hebben gespeeld en die er hun eigen draai aan gegeven hebben", reageert Bardem op de vraag wie hij, nu hij zelf ervaringsdeskundige is, de beste Bondschurk vindt. "Het is zoals vragen naar de beste Bondvertolker. Sean Connery was de eerste en die heeft er meteen zijn stempel op gedrukt. Hij zal altijd cool blijven en zijn impact zal dus nooit verdwijnen. Maar ook zijn opvolgers hebben James Bond op hun eigen manier gekruid, want anders zou de franchise het geen vijftig jaar hebben uitgehouden. Als ik toch een favoriete schurk moet kiezen, dan ga ik om emotionele redenen voor Jaws (rol van Richard Kiel, JT) uit Moonraker (1979), want dat was de eerste Bondfilm die ik gezien heb. En ik vond hem eigenlijk een schatje. Herinnert u zich zijn gezicht? Dat was toch het gelaat van een hele lieve kerel, niet?"

Klopt het dat u op een bepaald moment uw dialoog vergat omdat u plots besefte dat u in een Bondfilm aan het spelen was?

Bardem: "Ja, dat klopt. Het was mijn eerste draaidag en het was de scène waarin ik opgesloten zit in een glazen kooi. Er zijn toen twee dingen gebeurd. Ik zit in die kooi en buiten staat Judi Dench, die als M komt kijken naar de man die het blijkbaar zwaar op haar gemunt heeft. Ik weet dat ik toen zat te denken: wow, ik mag zo meteen een scène spelen met Judi Dench! Maar plots hoorde ik dat bekende Bondthema. Waar kwam dat vandaan? Bleek dat het de ringtone was van haar gsm! Ze was vergeten hem af te zetten. Ze verontschuldigde zich meteen, maar ik kwam bijna niet meer bij van het lachen. Judi Dench die het Bondmelodietje als beltoon gebruikt! Dan was er dus het moment dat we zouden beginnen te draaien. Vanuit mijn kooi zie ik Judi Dench staan en naast haar Daniel Craig. En plots realiseer ik mij: James Bond en M staan daar. En ze kijken allebei naar mij. Shit! Ik zit hier wel degelijk in een Bondfilm. En toen wist ik dus niet meer wat ik moest zeggen. Sam heeft de opname toen stilgelegd en kwam vragen wat er aan de hand was. En ik heb het hem gewoon gezegd: 'Man! Ik besef nu pas dat dit een Bondfilm wordt'". (lacht)

Hebt u getwijfeld om de rol te aanvaarden?

Bardem: "Ik had jaren geleden, nog vóór Daniel Craig de nieuwe James Bond geworden is, al eens een aanbieding gekregen. Neen, ik zeg niet voor welke film, wat dat vind ik niet netjes tegenover de acteur die de rol toen gespeeld heeft. Ik heb dat aanbod toen geweigerd. Om verschillende redenen. Ik was met andere dingen bezig, ik vond dat mijn Engels niet goed genoeg was en ik had ook het gevoel dat ik er nog niet klaar voor was. Maar deze keer vond ik dat ik er wel klaar voor was.

"Het scenario was zo interessant en het team dat Skyfall zou maken was zo spectaculair dat ik niet kón weigeren. Ik heb ook toegezegd omwille van het pure plezier van deel te kunnen uitmaken van zo'n project. En omwille van de emotionele resonantie: de herinneringen aan de keren dat ik in mijn jeugd in de bioscoop naar een Bondfilm ging kijken."

U hebt indertijd een hoofdrol gespeeld in Carne trémula/Live Flesh van Pedro Almodóvar. Ziet u hem, nu Sam Mendes het al gedaan heeft, ooit een Bondfilm regisseren?

Bardem: "Dat zou dan wel een zeer, zéér speciale James Bond opleveren (lacht). Pedro is een genie, maar... ach, ik weet het niet. Maar betekent dat niet dat James Bond dan een Spanjaard zou moeten zijn? Misschien laat hij die rol dan wel door een vrouw spelen. Het is in ieder geval een interessante vraag. Ik zal ze hem stellen als ik hem nog eens zie."

Pedro Almodóvar zal het in ieder geval wel kunnen appreciëren dat er bij de ontmoeting tussen James Bond en uw personage Raoul Silva sprake is van een homo-erotische spanning, althans van de kant van Silva.

Javier Bardem: "Tja, wat moet ik daarop zeggen? (lacht). Maar Silva is van vele markten thuis, hij is niet alleen maar dát. Volgens mij heeft hij trouwens geen seksuele identiteit. Hij is alles en tegelijk is hij niets. Je kunt geen etiket plakken op Silva. Het enige wat hem typeert, is dat hij aan niets of niemand gehecht is. Behalve aan de pijn die hij in zich meedraagt. De pijn is het enige dat hem motiveert. En daarom wil hij wraak nemen.

"De belangrijkste tip die Sam me voor mijn personage gegeven heeft, was dat Raoul Silva iemand moest zijn waarbij iedereen zich ongemakkelijk voelt. Het woord dat hij daarvoor gebruikte, was uncomfortableness. Geweldig woord!

"Daarmee hebben we het hele personage opgebouwd. Niet gewoon bang maken, niet gewoon dreigen, maar een gevoel van onbehagen creëren. En totaal onvoorspelbaar zijn. Het gevoel oproepen van: wat is hier allemaal aan de hand? Hetzelfde wat zijn humor betreft. Maakt hij een grapje of juist niet? Is het gewoon lachen of is het uitlachen?

"Dat geldt ook in verband met die seksuele spanning. Probeert hij Bond echt te versieren of speelt hij gewoon een spelletje? Het is in ieder geval iets wat niemand verwacht. Maar het is zeker geen statement, want het grappige is dat iedere kijker maar voor zichzelf moet uitmaken wat er precies aan de hand is."

Ondertussen is iemand hem een glas, gevuld met ijsblokjes, en een flesje cola komen brengen. Bardem haalt meteen een aantal blokjes uit het glas. "Ik moet nog een hele dag praten, dus ik moet aan mijn stem denken", legt hij uit. Dan valt zijn oog op het flesje zelf. "Is dit niet een foto van James Bond? Jezus, die is echt overal! Wow, ze weten wel hoe ze het moeten verkopen", lacht hij. "Straks denk je nog dat ik dit met opzet drink. Omdat het in mijn contract staat."

Maar we hadden het dus over die seksuele spanning tussen Bond en Silva. Hoe was het om die scène te spelen met Daniel Craig?

Bardem: "It was fun! Maar dat gold eigenlijk voor de meeste scènes. Het was niet zozeer een kwestie van improviseren - we hebben zelden meer dan twee, drie woorden van de dialogen veranderd - maar de manier waarop Sam de scènes regisseerde, was dat hij ons regelmatig een andere aanpak liet uitproberen. Nu moet het iets harder, nu mag het iets grappiger. Het was een heel creatief en organisch proces omdat we zo de scènes helemaal overhoop konden halen en er telkens nieuwe accenten werden gelegd. Deze manier van werken was dus fun, maar het was zeker niet de bedoeling dat we ons te pletter zouden lachen. Het bleef hard werken en het moest wel degelijk vooruitgaan."

Hoe zou u Anton Chigurh, uw personage uit No Country for Old Men, vergelijken met de Bondschurk Raoul Silva?

Bardem: "Ik denk niet dat ze het goed met elkaar zouden kunnen vinden. (lacht) Een Bondschurk heeft per definitie iets theatraals. Het is iets tussen realiteit en fictie. En dat verwachten de toeschouwers ook. De uitdaging voor een acteur is die beide zaken te combineren. Je moet enerzijds geloofwaardig zijn, maar anderzijds moet het er ook een beetje over zijn. Van zijn kant was Chigurh eerder een symbolisch idee dan een menselijk wezen. Chigurh was het idee van 'Geweld'. Als er in die film een gewelddaad wordt gepleegd, dan duikt 'Geweld' op. En zodra Geweld is opgeroepen, is er geen weg terug. Geweld valt niet te stoppen. Alles wordt vernietigd, zonder reden. En dan verdwijnt Geweld opnieuw. Voor mij was het als acteur wel even slikken, want hoe vertolk je een idee?

"Hier gaat het wel degelijk om een persoon. Silva is iemand met een duidelijk doel. En er is een reden waarom hij is wie hij is. En waarom hij doet wat hij doet. Een Bondschurk mag ook wel een beetje over the top zijn, maar het is een subtiele evenwichtsoefening. Het personage mag weten dat hij eigenlijk larger than life is, maar de acteur die hem speelt, mag niet laten blijken dat hij dat óók weet. Het is het personage dat daarover beslist."

Net als in No Country for Old Men heeft uw personage hier een euh, opmerkelijk kapsel.

Bardem: "Dat heeft ook te maken met die uncomfortableness waar ik het daarnet over had. Die moest zich ook uiten in de look van Silva. Ik had daar geen probleem mee, al moet ik wel toegeven dat ik het geen fraai gezicht vond toen ik mezelf voor het eerst in de spiegel bekeek. Maar dat was precies de bedoeling: het moest ook voor het publiek oncomfortabel zijn om naar Silva te kijken.

"Er is ook een specifieke reden waarom hij er zo uitziet, maar dat wordt pas veel later in het verhaal onthuld. Volgens Sam is Silva iemand die op een bepaalde manier uit elkaar gevallen is en die zichzelf als het ware heeft moeten reconstrueren. Hij moest er dus ook een beetje fake uitzien, want dat is een belangrijk aspect van het personage. Maar het was zeker geen kwestie van: hoe kunnen we Silva er verschillend laten uitzien van de andere personages die ik eerder gespeeld heb."

Wat vond je vrouw van dat kapsel?

Bardem: "Ach, we zijn allebei acteurs."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234