Zaterdag 23/01/2021

Back on

Het Londense St Pancras spoorwegstation krijgt tweede kans

track

De verwaarlozing van St Pancras Station werd bijna een nationale schande in de U.K. Maar nu de Eurostar er sinds kort haar 1.51 uur durende reis vanuit Brussel beëindigt, is het station aan een tweede leven als prestigieus monument begonnen.

Door Cahal Milmo

Toen Sir John Betjeman in 1962 aan zijn strijd begon om St Pancras Station van de afbraak te redden, opperde hij bij de bureacraten dat het dwaas zou zijn een gebouw te vernietingen waarvan de naam in de gedachten van elke Londenaar wonderlijke beelden oproept van licht en architectuur. Deze spoorwegminnende poëet was ervan overtuigd dat de neogotische grandeur van het hotel dat de voorkant van het station innam en de boog die de Victoriaanse spoorwegingenieur William Barlow had ontworpen, een plaats hadden veroverd in het hart van elke inwoner van de Engelse hoofdstad. Betjeman, die regelrecht tegen de plannen inging om het centrale Londense station om te bouwen tot kantoorgebouwen, schreef: "Wat hij (De Londenaar) in zijn gedachten ziet, is de groep torens en pinakels die zich vanop Pentonville Hill aftekent tegen een mistige zonsopgang. De grote boog van Barlows luifel die op de loer ligt om binnenkomende motoren te verslinden en de plotse uitbarsting van de exuberante Gotiek van het hotel die je kan zien vanuit het duistere Judd Street."

Deze poëtische campagne redde een van Londens prachtigste gebouwen van de sloophamer. Meer nog, het zette St Pancras -- voor het eerst geopend in 1868 -- op de Klasse 1-monumentenlijst, waardoor het dezelfde bescherming geniet als de kathedraal van Canterbury en het kasteel van Windsor. Maar die overwinning kon niet verhinderen dat een van de meest glamoureuze en inspirerende bestemmingen van Victoriaans Engeland veranderde in een triest overblijfsel van vergane koninklijke grandeur, bewoond door drug-dealers en prostituees. Het dieptepunt van deze verloedering kwam er in 1978, toen de Britse Spoorwegen de gigantische stationsklok van St Pancras voor 250.000 pond verkochten aan een Amerikaans verzamelaar. Maar zelfs deze poging om de schatten van St Pancras te liquideren, was gedoemd om te mislukken. De klok viel in de laatste meters op de grond en spatte uiteen in duizend stukjes. De overblijfselen van de klok werden voor vijfentwintig pond verkocht aan een gepensioneerde treinbestuurder. Toch was Betjemans geloof in het verlangen van de stille meerderheid van de stad om deze terminus te behouden niet onterecht. Op 4 september jongstleden, om 11.47 uur, reed een blinkende Eurostar het smetteloze platform 7 van het herboren St Pancras International binnen. De sporen baadden in het licht dat door het nieuwe glazuurlaagje van de glazen koepel binnenviel. Het resultaat van drie jaar renovatie.

Zo'n zestig miljoen bakstenen, achttienduizend panelen zelfreinigend glas, driehonderdduizend nieuwe leien tegels uit Wales en achthonderd miljoen pond later werd St Pancras herboren als een state-of-the-art spoorwegtempel. Het nieuwe station zal maaltijden verzorgen voor zo'n vijftig miljoen passagiers per jaar, wat het meteen één van de drukste stations in Europa maakt. Het kan ook pronken met 's werelds langste champagnebar, een versmarkt en een negen meter hoog bronzen standbeeld van een romantisch paar.

Als terminal voor de Eurostarservices van en naar het Europese continent, wordt dit station de parel in de Londense kroon en ook de parel van Continental Railways (LCR), het bedrijf dat het ondergrondse kanaaltraject opstartte. Intussen werd weer een nieuw record gebroken op dat traject: Parijs-Londen in twee uur en vijftien minuten. Dit wapenfeit was bij de opening slechts één van de vele links tussen de heropstanding van het eenentwintigste-eeuwse St Pancras en het origineel uit de negentiende eeuw. Net als de uitdaging om een gebouw te creëren dat zowel symbolisch als praktisch is, of de wens het te voorzien van de beste technologie en uitrustingen van deze tijd.

Net zoals de officiële opening bekroond werd met een recordreis tussen Londen en Parijs, zo ging ook de opening van de nieuwe terminus van de Midland Railway Company op 1 oktober 1868 de geschiedenis in met een primeur. De eerste trein die op die dag St Pancras verliet reed non-stop van Kentish Town naar Leicester. Die trip van zo'n 156 kilometer werd toen meteen de langste ononderbroken treinreis ooit. De reis was het resultaat van een langverwachte wens van de managers van Midland Railway Company. Die verdienden begin jaren vijftig al grof geld door de mensen en producten van industriële steden te vervoeren en zo hun stempel te drukken op de hoofdstad. Het bedrijf, dat de nabijgelegen stations van Euston en King's Cross in de handen van de concurrentie zag belanden, begon in 1861 stilaan grote stukken van het St Pancrasdistrict op te kopen. Met een brutale efficiëntie werden de eigenaars van armoedige projecten zoals Agar Town 19.500 pond betaald voor hun land. Een extra tweehonderd pond werd aangeboden om de huurders zonder verdere compenstatie te doen vertrekken. Onder de specialisten die moesten toezien op het verwijderen van lijken uit het kerkhof dat in de weg stond voor de werken, was er een jonge architect, Thomas Hardy. Hij gaf de job al snel op om romans te gaan schrijven in Dorset.

In 1865 vertrouwden de managers van Midland Railway Company op hun eigen hoofdingenieur William Henry Barlow om het nieuwe station te ontwerpen. Bekwame technicien en geniale architect die hij was, lostte Barlow het probleem van het aankomsttraject op. Dat traject eindigde immers via de brug over het Regent's Canal, waar treinen onmogelijk konden stoppen bij noodgevallen. Dus bracht Barlow het niveau van de platformen 5,5 meter omhoog. Om dat te kunnen doen, bestelde hij achthonderdvijftig ijzeren buizen, die naar verluidt verhard werden in paardenurine en die zo'n vijfenvijftig ton konden torsen. Die buizen werden in de funderingen gebracht om een soort kelder te maken.

Het resultaat daarvan is dat St Pancras gebouwd werd op bier. De ingenieur zorgde er immers voor dat er precies drie vaten Burton-upon-Trent ale pasten tussen de buizen, zodat het bier dat dagelijks met de trein naar Londen werd gebracht, daar kon worden opgeslagen. De rest van de ruimtes onder de sporen werd verhuurd aan brouwerijen die de dorst van de Londenaars wilden lessen. Bovengronds ontwierp Barlow een dak van vijfenzeventig meter dat in de ijzeren buizen moest passen. Het resultaat was de grootste overdekte ruimte ter wereld. Vandaag heeft het station nog steeds de grootste spanwijdte van Groot Britannië. Het was een indrukwekkend én sterk bouwwerk. De explosie van twee Doodlebugbommen in het station tijdens de Tweede Wereldoorlog veroorzaakte maar een beperkte schade.

Het bekendste gebouw van St Pancras is de neogotische huwelijkstaart van het Midland Grand Hotel dat de façade van het station inneemt. Dat deel werd pas gebouwd toen de treinen er al passeerden en was pas klaar in 1873. Maar de algemene consensus was dat het gebouw het wachten waard was. Er werd een wedstrijd uitgeschreven om het hotel te ontwerpen. Winnaar werd George Gilbert Scott, een van de productiefste architecten van zijn tijd. Hij was verknocht aan de gotische grandeur van middeleeuwse kathedralen.

Ornamenten waren voor hem een blijk van goddelijkheid, en dus voorzag hij zijn gebouwen van zoveel mogelijk verwijzingen naar de Vlaamse textielhallen en de grote Franse kerken. De architect zorgde ervoor dat de bazen van Midland Railway hun rivalen overtroffen als het aankwam op een stijlvolle aankomst per trein in de hoofdstad. Het hotel was, in de woorden van de architect, "voorbestemd om de buurt te overheersen in plaats van erdoor gedicteerd te worden."

Het interieur van het driehonderd kamers tellende hotel moest niet onderdoen voor de buitenkant. De decoraties waren van de hoogste kwaliteit en het gebouw had een aantal innoverende voorzieningen voor die tijd, zoals een lift, draaideuren, een centrale trappenhal en een netwerk van stortkokers. Het werd al snel een van de populairste plaatsen in Londen.

Helaas was die glorietijd van korte duur. Het hotel werd al snel het slachtoffer van besparingen, zodat er geen sanitair in de badkamers en geen centrale verwarming werd geïnstalleerd. Tegen 1935 werd het gesloten. Het was ouderwets en dus veel te duur geworden. Het mag geen verrassing zijn dat de huidige investeerders in St Pancras International er alles aan doen om niet te hervallen in besparingen die (opnieuw) het einde van het station zouden betekenen. De passagiers die met de Eurostar Londen binnenrijden, zullen in het station niet minder dan zevenenzestig plaatsen vinden waar ze kunnen eten, drinken of winkelen. De bijdrage van Betjeman tot de wederopstanding van St Pancras wordt erkend in de vorm van een pub die zijn naam zal dragen. n © The Independent

St.Pancras werd gebouwd op bier

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234